25 та мантиқий савол жавоблари билан: 9-синф мантиқий саволлар

муаллиф:

9-синф мантиқий саволлари ўқувчини шартни диққат билан ўқишга, ҳисобни текширишга ва фикрини асослашга ундайди. Қуйидаги 25 та топшириқни аввал мустақил ечинг, кейин жавоблар билан солиштиринг. Уларни синфда, дўстлар даврасида ёки оилавий ўйинда ишлатишингиз мумкин.

Осон мантиқий саволлар

  1. Синф учун 18 та дафтар олинди. Азизга 5 та, Маликага 7 та дафтар берилди. Қолган дафтарларнинг ҳаммаси Жасурга тегди. Жасур нечта дафтар олди?
  2. Азиз навбатнинг бошидан олтинчи, охиридан тўртинчи ўринда турибди. Навбатда жами нечта одам бор?
  3. Саватдаги олмаларнинг ярми олинди. Кейин яна 3 та олма олингач, саватда 5 та олма қолди. Дастлаб нечта олма бўлган?
  4. Икки қутида жами 26 та қалам бор. Биринчи қутидаги қаламлар иккинчисидагидан 4 та кўп. Биринчи қутида нечта қалам бор?
  5. Уч ўқувчининг баллари турлича. Азиз Маликадан, Жасур эса Азиздан кўпроқ балл олди. Ким энг юқори балл олган?
  6. Халтада 4 та қизил ва 4 та кўк шар бор. Қарамасдан олинган шарлар орасида бир хил рангли иккита шар бўлишини кафолатлаш учун камида нечта шар олиш керак?
  7. Беш дўст учрашди. Ҳар бири қолганларнинг ҳар бири билан бир мартадан қўл бериб кўришди. Жами нечта қўл бериш бўлди?
  8. Маликанинг китоблари Нодираникидан икки баравар кўп. Иккаласида жами 27 та китоб бор. Маликада нечта китоб бор?
  9. Ўйланган сон 3 га кўпайтирилди, натижага 6 қўшилганда 33 чиқди. Қандай сон ўйланган?

Ўртача қийинликдаги саволлар

  1. Кетма-кет келган учта жуфт соннинг йиғиндиси 66. Ўртадаги сон нечага тенг?
  2. Икки дафтар ва уч қалам жами 21 000 сўм туради. Битта дафтар битта қаламдан икки баравар қиммат. Битта дафтар қанча туради?
  3. Навбатда Азиз тўртинчи, Малика тўққизинчи ўринда эди. Улар ўзаро жой алмашди, бошқалар жойида қолди. Энди уларнинг орасида нечта одам бор?
  4. Тўрт ўқувчи югуриш мусобақасини турли ўринларда тугатди. Жасур Азиздан, Азиз Маликадан, Малика Нодирадан олдин келди. Иккинчи ўринни ким олди?
  5. Икки хонали соннинг рақамлари йиғиндиси 11. Рақамлар ўрни алмаштирилса, дастлабки сондан 27 га кичик сон ҳосил бўлади. Дастлабки сонни топинг.
  6. Маҳалла мусобақасида 6 та жамоа қатнашди. Ҳар бир жамоа қолган ҳар бир жамоа билан айнан бир марта ўйнади. Жами нечта ўйин ўтказилди?
  7. Дафтарнинг бетларига 1 дан 20 гача рақамлар ёзилди. Барча бет рақамларини ёзиш учун жами нечта рақам белгиси ишлатилди?
  8. Тўғри тўртбурчак шаклидаги гулзорнинг периметри 34 метр. Узунлиги энидан 5 метр катта. Гулзорнинг узунлиги неча метр?

Қийин мантиқий саволлар

  1. Томони учта катакдан иборат квадрат чизилди. Унинг пастки чап бурчагидан юқори ўнг бурчагига катак чизиқлари бўйлаб бориш керак. Фақат ўнгга ёки юқорига юрилса, нечта турли йўл бор?
  2. Уч қутининг бирида фақат олма, бирида фақат нок, учинчисида иккаласи аралаш. Қутиларга мос равишда шу уч хил ёзув ёпиштирилган, лекин барча ёзувлар нотўғри. Битта қутидан қарамасдан битта мева олиб, ҳамма қутининг таркибини аниқлаш учун қайси ёзувли қутини танлаш керак?
  3. Ёнғоқлар сони 20 дан катта. Уларни бештадан гуруҳласангиз, 2 та; еттитадан гуруҳласангиз, 4 та ортиб қолади. Шу шартларга мос энг кичик сонни топинг.
  4. Ташқи кўриниши бир хил тўққиз тангадан биттаси қолганларидан енгил, қолган саккизтасининг вазни тенг. Тошларсиз икки паллали тарозида енгил тангани албатта топиш учун энг камида нечта тортиш керак?
  5. Танловда Азиз, Малика ва Жасурдан фақат биттаси ғолиб бўлди. Азиз: «Малика ютди», Малика: «Мен ютмадим», Жасур: «Мен ютмадим», деди. Уч гапдан айнан биттаси рост бўлса, ким ғолиб?
  6. Бозорда олма донаси 2 000 сўмдан, нок донаси 3 000 сўмдан сотилди. Жами 30 та мева учун 76 000 сўм тўланди. Нечта олма олинган?
  7. Тўрт хонали кодда 1, 2, 3, 4 рақамларининг ҳар бири бир мартадан ишлатилган. Биринчи рақам охирги рақамдан икки баравар катта. Ўртадаги икки рақам йиғиндиси 4, иккинчи рақам эса учинчисидан кичик. Кодни топинг.
  8. 1 дан 12 гача рақамланган карточкалар оқ томони юқорига қилиб қўйилди. Жами 12 босқич ўтказилди: ҳар бир босқичда рақами босқич сонига қолдиқсиз бўлинадиган карточкалар ағдарилди. Карточкаларнинг орқа томони қора бўлса, охирида қайсилари қора томонда туради?

Жавоблар ва ечимлар

  1. 6 та дафтар. Азиз билан Малика жами 5 + 7 = 12 та дафтар олди. Жасурга 18 − 12 = 6 та қолди.
  2. 9 киши. Азизнинг олдида 5, орқасида 3 киши бор. Ўзини ҳам қўшсак, 5 + 3 + 1 = 9 чиқади.
  3. 16 та олма. Охирги 3 та олма олинишидан олдин саватда 8 та бўлган. Бу дастлабки миқдорнинг ярми, демак, 8 × 2 = 16.
  4. 15 та қалам. Ортиқча 4 та қаламни вақтинча айирсак, икки қутига тенг тақсимланадиган 22 та қолади. Биринчи қутида 22 ÷ 2 + 4 = 15 та бор.
  5. Жасур. Баллар камайиш тартибида Жасур, Азиз, Малика бўлиб жойлашади. Жасурнинг бали иккаласиникидан ҳам юқори.
  6. 3 та шар. Дастлабки икки шар турли рангда чиқиши мумкин. Учинчи шар эса уларнинг бирига албатта рангдош бўлади.
  7. 10 та. Ҳар бир дўст 4 киши билан кўришса, 5 × 4 = 20 ҳосил бўлади. Бунда ҳар бир қўл бериш икки марта саналгани учун 20 ни 2 га бўламиз.
  8. 18 та китоб. Нодиранинг китобларини бир улуш десак, Маликаники икки улуш бўлади. Жами уч улуш 27 та, шунинг учун Маликаники 27 ÷ 3 × 2 = 18 та.
  9. 9. Амалларни тескари тартибда бажарамиз: 33 дан 6 ни айириб, натижани 3 га бўламиз. Шунда 9 чиқади.
  10. 22. Учта кетма-кет жуфт соннинг ўртачаси ўртадаги сонга тенг: 66 ÷ 3 = 22. Текширув: 20 + 22 + 24 = 66.
  11. 6 000 сўм. Икки дафтарнинг нархи тўртта қаламникига тенг, демак, жами еттита қалам нархи 21 000 сўм. Қалам 3 000 сўм, дафтар эса 6 000 сўм туради.
  12. 4 киши. Жой алмашганда ҳам улар тўртинчи ва тўққизинчи ўринларни эгаллайди. Орадаги бешинчи, олтинчи, еттинчи ва саккизинчи ўринларда тўрт киши туради.
  13. Азиз. Шартлардан Жасур, Азиз, Малика, Нодира тартиби келиб чиқади. Демак, Азиз иккинчи келган.
  14. 74. Ўнлик рақамини а, бирлик рақамини б десак, 9 × (а − б) = 27, яъни а − б = 3. Рақамлар йиғиндиси 11 бўлгани учун улар 7 ва 4.
  15. 15 та ўйин. Ҳар бир жамоа бештадан рақиб билан ўйнайди: 6 × 5 = 30. Ҳар бир учрашув икки жамоа ҳисобида такрорлангани сабабли натижани иккига бўламиз.
  16. 31 та рақам белгиси. 1 дан 9 гача тўққизта белги керак. 10 дан 20 гача бўлган ўн битта сон учун яна 22 та белги ёзилади.
  17. 11 метр. Узунлик билан эннинг йиғиндиси 34 ÷ 2 = 17 метр. Узунликдан ортиқча 5 метрни айирсак, эн 6 метр, узунлик эса 11 метр чиқади.
  18. 20 та йўл. Ҳар бир йўл учта ўнгга ва учта юқорига қадамдан тузилади. Олтита қадам орасидан юқорига юриладиган учта ўринни танлаш сони 6 × 5 × 4 ÷ (3 × 2 × 1) = 20.
  19. «Олма ва нок аралаш» ёзувли қути. Ёзуви нотўғри бўлгани учун бу қутида фақат олинган мева тури бор. Масалан, олма чиқса, «Нок» ёзувли қути аралаш, «Олма» ёзувлиси эса нок бўлади; нок чиқса, аксинча.
  20. 32 та ёнғоқ. Биринчи шартга мос, 20 дан катта сонлар 22, 27, 32 тарзида бошланади. Уларни еттига бўлганда қолдиқлар 1, 6, 4 бўлади, демак, биринчи мос сон 32.
  21. 2 марта. Аввал учта тангани бошқа учтасига тортинг: енгил томон ёки тенглик бўлса четда қолган учлик танланади, кейин шу учликдаги иккита тангани ўзаро солиштиринг. Бир тортишнинг уч хил натижаси тўққизта эҳтимолдан биттасини ажратишга етмайди.
  22. Жасур. Азиз ва Маликанинг гаплари бир-бирига зид, шунинг учун улардан айнан биттаси рост. Демак, Жасурнинг гапи ёлғон: у ютган.
  23. 14 та олма. Барча мева олма бўлганида 60 000 сўм турарди. Ортиқча 16 000 сўм ҳар бири олмадан 1 000 сўм қиммат бўлган 16 та нокка тўғри келади, олма эса 30 − 16 = 14 та.
  24. 4132. Ўртадаги рақамлар йиғиндиси 4 бўлиши учун улар 1 ва 3 бўлиши керак. Қолган 2 ва 4 дан биринчиси 4, охиргиси 2 бўлади.
  25. 1, 4 ва 9 рақамли карточкалар. Ҳар бир карточка ўз рақамининг бўлувчилари сонича ағдарилади. Бўлувчилар жуфтлашади, фақат квадрат сонларда битта бўлувчи жуфтсиз қолади; шу сабабли 1, 4 ва 9 тоқ марта ағдарилади.

Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин

  • Шартни қисмларга ажратинг. Берилган маълумотларни ва топилиши керак бўлган нарсани алоҳида ёзинг. Бу усул ортиқча ҳисобдан сақлайди.
  • Дарсда ечимларни солиштиринг. Бир жавобга турли йўл билан келган ўқувчилар ўз усулини тушунтирсин. Фақат натижани эмас, фикрнинг изчиллигини ҳам муҳокама қилинг.
  • Оилавий ўйинда навбат беринг. Саволни бири ўқисин, бошқаси ечимини айтсин. Жавоб топишга қийналган кишига тайёр натижа ўрнига кичик ишора беринг.
  • Чизма ва буюмлардан фойдаланинг. Қаламлар билан қутилардаги миқдорни, катакли қоғозда эса йўлларни тасвирланг. Мураккаб шарт кўзга кўринганда тушунарлироқ бўлади.
  • Жавобни шартга қайтаринг. Топилган сонни бошланғич шартда текширинг. Ҳисоб тўғри чиқса ҳам, барча шартлар бажарилганига қаранг.

9-синф мантиқий саволларида шартни текшириш

«Камида», «айнан» ва «энг кичик» сўзларига эътибор беринг. Масалан, шарлар ҳақидаги топшириқда иккита бир хил шар чиқиши мумкинлиги эмас, уларнинг чиқиши кафолатланиши сўралган. Ечим ёзаётганда шу фарқни бир жумла билан асосланг.

Кўп бериладиган саволлар

Бу саволларни назорат иши сифатида ишлатса бўладими?

Ҳа, лекин аввал синфда ўхшаш фикрлаш усулларини машқ қилинг. Жавоблар бўлимини алоҳида сақлаб, ўқувчилардан ечим йўлини ҳам ёзишни сўранг.

Қийин савол чиқмаса, дарров жавобга қараш керакми?

Йўқ, аввал шартни чизинг ёки кичикроқ мисолда синанг. Масалан, карточкалар топшириғини дастлаб тўртта карточка билан бажариб, қайси бири неча марта ағдарилганини ёзинг.

Тўғри жавоб топилса, изоҳ ёзиш шартми?

Машқ пайтида қисқа изоҳ ёзиш фойдали. У жавоб тахмин билан эмас, асосли фикр орқали топилганини кўрсатади ва хатони аниқлашни осонлаштиради.