Тез айтиш нима? Бу айрим товушлар кўп такрорланган, тез айтганда тилни чалғитадиган қисқа гап. У билан талаффуз ва дикция машқ бўлади, машқ эса қувноқ ўйинга айланади. Аввал секин, равон айтинг, кейин аста тезлаштиринг. Қуйидаги тез айтишлар 4–10 ёшли болалар ва ота-оналар билан бирга машқ қилишга мос.
Тез айтиш нима ва қандай ўрганилади?
- Шоди ширин шафтолини шохдан шошмай шилиб олди.
- Чори чинни чашкага чойнакдан чой қуйди.
- Қудрат қирқ қизил қаламни қутига қўйди.
- Ғайрат ғишт ёнида ғилдиракни ғижирлатди.
- Холида хушбўй хурмони халтага хотиржам жойлади.
- Ҳасан ҳовлида ҳандалакни ҳамроҳига ҳадя қилди.
- Равшан рангли рўмолни растага равон ростлади.
- Ўктам ўрдакни ўрдаклар орасида ўйнатди.
- Садоқат сариқ сабзини саватга секин солди.
- Зафар зангори замбилни зиналар ёнига қўйди.
- Мурод майда михларни мовий мато устига маромида терди.
- Лола лолаларни лой тувакка жойлади.
- Бобо боғдаги бодом бутасини белкурак билан бўшатди.
- Тоҳир тоза токчага тўқ сариқ товоқлар терди.
- Паҳлавон пиёлага пиёзли паловдан парча солди.
- Дониёр дастурхонга дўлма, димлама, дона нон қўйди.
- Камил катта кўк картонни қайчи билан кесди.
- Нилуфар новвойдан нон олиб, нархини Нодирага айтди.
- Жасур жўяк ёнида жўхори жадал суғорди.
- Юлдуз янги ёнғоқни яшил ёстиқ ёнига яширди.
- Воҳид ва Валижон велосипедни вақти-вақти билан ювди.
- Фарида феруза финжонга финдиқ солди, финжонни Фозилга берди.
- Гулноза гулзорга гул экиб, гулларни гулдонга терди.
- Олим олти олмани олча остида олди.
- Расул рангли расм дафтарини равон безади.
Жавоблар
Бу тез айтишларнинг яширин жавоби йўқ: вазифа гапни чалкаштирмай, равшан айтиш. Мусобақада фақат тезликни эмас, ҳар бир сўзни аниқ айтишни ҳам ҳисобга олинг. Шунда болалар шошилмай, бир-бирини диққат билан тинглайди.
Тез айтишларни қандай машқ қилиш керак
- Аввал гапни тушуниб олинг. Катталар тез айтишни бир марта одатдаги оҳангда ўқиб берсин. Бола нотаниш сўзни сўраса, унинг маъносини содда қилиб тушунтиринг.
- Секин айтишдан бошланг. Гапни бўлакларга ажратинг ва товушларни аниқ талаффуз қилинг. Масалан, “ш” ёки “қ” кўп келган жойларда шошилманг.
- Бир неча марта такрорланг. Ҳар сафар тезликни озгина оширинг, лекин сўзлар тушунарли бўлиб қолсин. Адашиб қолса, кулманг; гапни яна бирга секин айтинг.
- Ўйин қоидасини келишиб олинг. Маҳалладаги дўстлар ёки оила аъзолари навбат билан битта тез айтишни танласин. Ким гапни равон айтса, шу сафар очко олади; ҳамма қатнашишга улгуриши учун навбатни алмаштириб туринг.
- Ғолибни адолатли аниқланг. Аввал равонлик ва тўғри айтилган сўзларга қаранг, сўнг тезликни солиштиринг. Хоҳласангиз, бир раундни энг қисқа гаплар билан бошланг ва натижани бирга сананг.
Уйда бу ўйинни дастурхон атрофида ёки бўш пайтда ўтказиш мумкин. Мактабда эса синфни кичик гуруҳларга ажратиб, ҳар бир гуруҳга навбат билан гап танлатиш қулай. Муҳими, мусобақа ҳеч кимни уялтирмасин: равон айтишга уринишнинг ўзи яхши натижа.
Энг қисқа тез айтишлар
- Шошма, Шоди, ширин шафтоли шилиб е.
- Чинни чашкага чойнакдан чой қуй.
- Қирқ қиз қизил қалам қидирар.
- Ғани ғозга ғалла берди.
- Ҳасан ҳовлида ҳандалак ҳидлади.
- Равшан рангли рўмолни ростлади.
Қисқа гаплардан бошлаш болага товушларни эшитиб, оғзини уларга мос ҳаракатлантиришга ёрдам беради. Бола бир гапни ишонч билан айта бошлагач, бошқасини танланг.
Кўп бериладиган саволлар
Тез айтиш нима учун тез айтилади?
Тез айтишда ўхшаш товушлар ва сўзлар қайта-қайта келади, шу боис гапни тез айтиш қийинлашади. Аввал секин ва аниқ айтиб, кейин тезликни ошириш керак.
Болага тез айтишни қандай ўргатиш мумкин?
Қисқа ва тушунарли гапни танлаб, уни аввал катталар равон айтиб берсин. Бола секин такрорлагач, бирга машқ қилинг ва фақат талаффуз аниқ қолса тезлаштиринг.
Тез айтиш мусобақасида ким ютади?
Олдиндан келишилган қоидага кўра, гапни аниқ ва равон айтган иштирокчи ғолиб бўлиши мумкин. Тезликни ҳам қўшсангиз, равон талаффузни биринчи ўринга қўйинг.