Қуйидаги 4-синф мантиқий масалалари жавоблари билан берилган бўлиб, улар 3-синф ўқувчиларига ҳам мос келади. Саволлар санаш, шартни диққат билан ўқиш ва ечимни текширишга машқ қилдиради. Аввал мустақил уриниб кўринг, кейин жавоблар жадвалини очинг.
Осон мантиқий саволлар
Дастлабки топшириқларда мураккаб ҳисоб йўқ. Айримларида қўшиш ёки айириш кифоя, бошқаларида эса буюмларнинг тартибига эътибор бериш керак.
| № | Савол |
|---|---|
| 1 | Учта ликопчанинг ҳар бирида тўрттадан сомса бор эди. Иккита сомса ейилди. Нечта сомса қолди? |
| 2 | Мактаб ошхонаси навбатида Азиздан олдинда тўрт, орқасида уч бола турибди. Навбатда жами нечта бола бор? |
| 3 | Мунчоқлар қизил, кўк, яшил тартибида такрорланиб терилган. Биринчи мунчоқ қизил бўлса, ўн биринчи мунчоқ қандай рангда? |
| 4 | Малика 24 та ёнғоқни олтита халтачага тенг тақсимлади. Ҳар бир халтачада нечтадан ёнғоқ бор? |
| 5 | Бешта саватнинг ҳар бирида иккитадан олма бор. Учта олма бир саватдан бошқаларига кўчирилди, лекин ҳеч бири олинмади ёки қўшилмади. Жами олмалар сони нечта бўлди? |
| 6 | Токчада 18 та китоб бор эди. Аввал олтита, кейин яна тўртта китоб олинди. Токчада нечта китоб қолди? |
| 7 | Сонлар 3, 6, 9, 12 тарзида, ҳар сафар учтага ортиб бормоқда. Кейинги сон нечага тенг? |
| 8 | Қалам ўчирғичдан узун, ўчирғич эса қалам очгичдан узун. Шу уч буюмдан қайси бири энг узун? |
| 9 | Нодирада еттита дафтар бор. Маликада ундан иккита кўп дафтар бор. Иккаласининг дафтарлари жами нечта? |
Ўртача қийинликдаги саволлар
Энди айрим масалаларни икки қадамда ечасиз. Қоғозга кичик чизма чизиш ёки маълум сонларни ёнма-ён ёзиш шартни тушунишга ёрдам беради.
| № | Савол |
|---|---|
| 10 | Ҳовлида учта қўй ва тўртта товуқ бор. Уларнинг оёқлари жами нечта? |
| 11 | Икки саватда жами 18 та олма бор. Биринчи саватда иккинчисидан тўртта кўп олма бўлса, биринчи саватда нечта олма бор? |
| 12 | Жасур китобнинг 8-бетидан 15-бетигача ўқиди. Бошланғич ва охирги бетни ҳам ҳисобласак, у нечта бет ўқиган? |
| 13 | Малика тўққиз, укаси тўрт ёшда. Уч йилдан кейин уларнинг ёшлари орасидаги фарқ қанча бўлади? |
| 14 | Азизда уч хил кўйлак ва икки хил дўппи бор. Битта кўйлак билан битта дўппини неча хил усулда танлаш мумкин? |
| 15 | Бир хил иккита ручка жами 6000 сўм, битта дафтар 4000 сўм туради. Учта шундай ручка ва иккита дафтар учун қанча тўланади? |
| 16 | Синфда беш қатор стул бор. Дастлабки тўрт қаторнинг ҳар бирида тўрттадан, охирги қаторда иккита стул турибди. Жами нечта стул бор? |
| 17 | Етти бола бир қатор бўлиб турибди. Ҳар бир бола фақат ёнида турган болалар билан бир мартадан қўл бериб кўришди. Жами нечта қўл бериш бўлди? |
Қийин мантиқий саволлар
Бу топшириқларда жавоб топишнинг ўзи етмайди: у шартнинг барча қисмларига мос келиши керак. Тахмин қилган сонингизни ўрнига қўйиб текширинг.
| № | Савол |
|---|---|
| 18 | Икки хонали соннинг рақамлари йиғиндиси тўққиз. Ўнликлар рақами бирликлар рақамидан учта катта. Бу қандай сон? |
| 19 | Қизил ва кўк қутилар бирга 9 кг, кўк ва яшил қутилар 11 кг, қизил ва яшил қутилар 10 кг келади. Қизил қутининг оғирлиги қанча? |
| 20 | Ҳовлида фақат қуёнлар ва товуқлар бор. Уларнинг бошлари олтита, оёқлари эса 16 та. Қуёнлар нечта? |
| 21 | Тўрт бола бир қаторда турибди. Азиз Маликадан олдинда, Жасур Маликадан орқада, Нодира эса Азиздан олдинда. Иккинчи ўринда ким турибди? |
| 22 | Тўртта бир хил кичик квадрат икки қаторга иккитадан, оралиқсиз жойлаштирилиб, катта квадрат ҳосил қилинди. Катта квадратнинг периметри 24 см. Битта кичик квадратнинг периметри қанча? |
| 23 | Тўгарак соат 9:20 да бошланди ва 45 дақиқа давом этди. Тўгарак соат нечада тугади? |
| 24 | 1, 2, 3, 4 рақамларининг ҳар биридан бир мартадан фойдаланиб, иккита икки хонали сон тузинг. Катта сондан кичигини айирганда чиқадиган энг катта айирма қанча? |
| 25 | Болаларга учтадан конфет берилса, тўртта конфет ортади. Худди шу болаларга тўрттадан бериш учун эса иккита конфет етмайди. Болалар нечта? |
Жавоблар ва ечимлар
Жавобни солиштирганда фақат охирги сонга қараманг. Ҳисобингиз бошқача бўлса ҳам, ҳар бир қадамингиз шартга мос келса, ечимни тўғри топган бўлишингиз мумкин.
| № | Жавоб | Ечим |
|---|---|---|
| 1 | 10 та сомса. | Аввал жами сомсани топамиз: 3 × 4 = 12. Кейин ейилганини айирамиз: 12 − 2 = 10. |
| 2 | 8 бола. | Олдиндаги тўрт ва орқадаги уч болага Азизнинг ўзини ҳам қўшамиз: 4 + 3 + 1 = 8. |
| 3 | Кўк. | Ҳар учта мунчоқда тартиб такрорланади. Тўққизинчи мунчоқ яшил, ўнинчиси қизил, ўн биринчиси кўк бўлади. |
| 4 | 4 тадан ёнғоқ. | Тенг тақсимлаш учун 24 ни 6 га бўламиз: 24 ÷ 6 = 4. |
| 5 | 10 та олма. | Дастлаб 5 × 2 = 10 та олма бор. Олмаларнинг жойи ўзгарган, умумий сони эса ўзгармаган. |
| 6 | 8 та китоб. | Олинган китоблар жами 6 + 4 = 10 та. Токчада 18 − 10 = 8 та қолади. |
| 7 | 15. | Шартга кўра ҳар сафар уч қўшилади. Демак, 12 + 3 = 15. |
| 8 | Қалам. | Қалам ўчирғичдан узун, ўчирғич эса қалам очгичдан узун. Демак, қалам қолган иккала буюмдан ҳам узун. |
| 9 | 16 та дафтар. | Маликада 7 + 2 = 9 та дафтар бор. Иккаласида жами 7 + 9 = 16 та. |
| 10 | 20 та оёқ. | Қўйларнинг оёқлари 3 × 4 = 12 та, товуқларники 4 × 2 = 8 та. Жами 12 + 8 = 20 та. |
| 11 | 11 та олма. | Ортиқча тўртта олмани вақтинча айирсак, 18 − 4 = 14 та қолади. Тенг улуш 7 та бўлади, биринчи саватда эса 7 + 4 = 11 та. |
| 12 | 8 бет. | 15 − 8 = 7 натижа бетлар орасидаги фарқни беради. Бошланғич бетни ҳам қўшамиз: 7 + 1 = 8. |
| 13 | 5 ёш. | Иккаласи ҳам уч ёшга улғаяди, шунинг учун фарқ ўзгармайди. Текширамиз: 12 − 7 = 5. |
| 14 | 6 хил. | Ҳар бир кўйлакка иккита дўппидан бирини танлаш мумкин. Шунинг учун 3 × 2 = 6 хил танлов чиқади. |
| 15 | 17 000 сўм. | Битта ручка 6000 ÷ 2 = 3000 сўм туради. Жами нарх: 3 × 3000 + 2 × 4000 = 17 000 сўм. |
| 16 | 18 та стул. | Дастлабки тўрт қаторда 4 × 4 = 16 та стул бор. Охирги қатордаги иккитасини қўшсак, 18 та бўлади. |
| 17 | 6 марта. | Етти бола орасида олтита ёнма-ён жуфтлик бор. Ҳар бир жуфтлик бир мартадан кўришгани учун жавоб олтита. |
| 18 | 63. | Йиғиндидан фарқни айириб, кичик рақамни топамиз: (9 − 3) ÷ 2 = 3. Ўнликлар рақами 3 + 3 = 6. |
| 19 | 4 кг. | Учта берилган оғирликни қўшганда ҳар бир қути икки мартадан саналади: 9 + 11 + 10 = 30. Уч қути жами 15 кг, қизили эса 15 − 11 = 4 кг. |
| 20 | 2 та қуён. | Ҳаммаси товуқ бўлса, 6 × 2 = 12 та оёқ бўларди. Ортиқча тўртта оёқнинг ҳар иккитаси битта қуёнга тўғри келади: 4 ÷ 2 = 2. |
| 21 | Азиз. | Шартларни бирлаштирсак, тартиб Нодира, Азиз, Малика, Жасур бўлади. Демак, иккинчи ўринда Азиз турибди. |
| 22 | 12 см. | Катта квадратнинг томони 24 ÷ 4 = 6 см, кичигиники 6 ÷ 2 = 3 см. Кичик квадрат периметри 3 × 4 = 12 см. |
| 23 | Соат 10:05 да. | 9:20 дан 10:00 гача 40 дақиқа ўтади. Қолган беш дақиқани қўшсак, 10:05 бўлади. |
| 24 | 31. | Айирмани катталаштириш учун катта соннинг ўнлигига 4, кичигининг ўнлигига 1 қўямиз. Қолган рақамларни 43 − 12 тарзида жойлаштирсак, 31 чиқади. |
| 25 | 6 бола. | Учтадан тарқатишдан тўрттадан тарқатишга ўтиш учун ортган тўртта ва етмаган иккита, жами олтита конфет керак. Ҳар болага биттадан қўшилгани учун болалар олтита. |
4-синф мантиқий масалаларини босқичма-босқич текшириш
Саватдаги олмаларни қандай тенглаштирамиз?
11-саволда биринчи саватдан иккита олмани иккинчисига ўтказсангиз, иккала саватда тўққизтадан бўлади. Энди ўша иккитасини қайтаринг: биринчида 11 та, иккинчида 7 та қолади. Йиғинди 18, фарқ эса тўртта: иккала шарт ҳам бажарилди.
Нега бетлар сонига бир қўшилади?
12-саволни сонлар қатори билан текширинг: 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15. Саккизта сон ёзилди. Айириш эса бошланғич бетнинг ўзини санамайди, шу сабабли натижага бир қўшилади.
Қуёнларни расм билан топса бўладими?
20-савол учун олтита доира чизиб, ҳар бирига иккитадан оёқ белгиланг. Ҳозирча 12 та оёқ чиқади. Шартдаги 16 тага етиш учун иккита доирага яна иккитадан оёқ қўшинг: улар қуёнларни билдиради.
Конфетлар ҳақидаги жавобни қандай текширамиз?
25-саволда олтита болага учтадан конфет берсак, 18 та тарқатилади ва тўрттаси ортади: жами 22 та. Олтита болага тўрттадан бериш учун эса 24 та керак. Ҳақиқатан ҳам иккита етмайди.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартни қайта айтинг. Бола нимани билиши ва нимани топиши кераклигини ўз сўзлари билан тушунтирсин.
- Буюмлардан фойдаланинг. Қалам, тугма ёки қоғоз бўлаклари билан тақсимлашни кўрсатиш мумкин.
- Дарҳол жавоб берманг. Ота-она ёки ўқитувчи тайёр ечим ўрнига: “Қайси маълумотдан бошлайсиз?” деб сўрасин.
- Хатони бирга текширинг. Нотўғри натижани койиш ўрнига, шартга мос келмаган қадамни топинг.
- Ўхшаш масала тузинг. Сонларни алмаштириб кўринг, кейин янги шартда ҳам жавоб чиқишини текширинг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволларни 3-синф ўқувчиси ҳам еча оладими?
Ҳа, осон бўлимдан бошлаши мумкин. Кейинги бўлимларда қийинчилик туғилса, катталар шартни чизма билан тушунтирсин, лекин ҳисобни боланинг ўзига қолдирсин.
Бола жавобни топиб, тушунтира олмаса нима қилиш керак?
Ундан ечимни буюмлар ёки расм билан кўрсатишни сўранг. Кейин “Аввал нима қилдингиз, ундан кейин-чи?” деган саволлар орқали фикрини тартиблашга ёрдам беринг.
Барча масалаларни бир ўтиришда ечиш керакми?
Йўқ, топшириқларни бўлиб ишлаш мумкин. Бола чарчаса, танаффус қилинг ва кейинги сафар у мустақил еча оладиган саволдан бошланг.