25 ta mantiqiy savol javoblari bilan: 9-sinf mantiqiy savollar

muallif:

9-sinf mantiqiy savollari o’quvchini shartni diqqat bilan o’qishga, hisobni tekshirishga va fikrini asoslashga undaydi. Quyidagi 25 ta topshiriqni avval mustaqil yeching, keyin javoblar bilan solishtiring. Ularni sinfda, do’stlar davrasida yoki oilaviy o’yinda ishlatishingiz mumkin.

Oson mantiqiy savollar

  1. Sinf uchun 18 ta daftar olindi. Azizga 5 ta, Malikaga 7 ta daftar berildi. Qolgan daftarlarning hammasi Jasurga tegdi. Jasur nechta daftar oldi?
  2. Aziz navbatning boshidan oltinchi, oxiridan to’rtinchi o’rinda turibdi. Navbatda jami nechta odam bor?
  3. Savatdagi olmalarning yarmi olindi. Keyin yana 3 ta olma olingach, savatda 5 ta olma qoldi. Dastlab nechta olma bo’lgan?
  4. Ikki qutida jami 26 ta qalam bor. Birinchi qutidagi qalamlar ikkinchisidagidan 4 ta ko’p. Birinchi qutida nechta qalam bor?
  5. Uch o’quvchining ballari turlicha. Aziz Malikadan, Jasur esa Azizdan ko’proq ball oldi. Kim eng yuqori ball olgan?
  6. Xaltada 4 ta qizil va 4 ta ko’k shar bor. Qaramasdan olingan sharlar orasida bir xil rangli ikkita shar bo’lishini kafolatlash uchun kamida nechta shar olish kerak?
  7. Besh do’st uchrashdi. Har biri qolganlarning har biri bilan bir martadan qo’l berib ko’rishdi. Jami nechta qo’l berish bo’ldi?
  8. Malikaning kitoblari Nodiranikidan ikki baravar ko’p. Ikkalasida jami 27 ta kitob bor. Malikada nechta kitob bor?
  9. O’ylangan son 3 ga ko’paytirildi, natijaga 6 qo’shilganda 33 chiqdi. Qanday son o’ylangan?

O’rtacha qiyinlikdagi savollar

  1. Ketma-ket kelgan uchta juft sonning yig’indisi 66. O’rtadagi son nechaga teng?
  2. Ikki daftar va uch qalam jami 21 000 so’m turadi. Bitta daftar bitta qalamdan ikki baravar qimmat. Bitta daftar qancha turadi?
  3. Navbatda Aziz to’rtinchi, Malika to’qqizinchi o’rinda edi. Ular o’zaro joy almashdi, boshqalar joyida qoldi. Endi ularning orasida nechta odam bor?
  4. To’rt o’quvchi yugurish musobaqasini turli o’rinlarda tugatdi. Jasur Azizdan, Aziz Malikadan, Malika Nodiradan oldin keldi. Ikkinchi o’rinni kim oldi?
  5. Ikki xonali sonning raqamlari yig’indisi 11. Raqamlar o’rni almashtirilsa, dastlabki sondan 27 ga kichik son hosil bo’ladi. Dastlabki sonni toping.
  6. Mahalla musobaqasida 6 ta jamoa qatnashdi. Har bir jamoa qolgan har bir jamoa bilan aynan bir marta o’ynadi. Jami nechta o’yin o’tkazildi?
  7. Daftarning betlariga 1 dan 20 gacha raqamlar yozildi. Barcha bet raqamlarini yozish uchun jami nechta raqam belgisi ishlatildi?
  8. To’g’ri to’rtburchak shaklidagi gulzorning perimetri 34 metr. Uzunligi enidan 5 metr katta. Gulzorning uzunligi necha metr?

Qiyin mantiqiy savollar

  1. Tomoni uchta katakdan iborat kvadrat chizildi. Uning pastki chap burchagidan yuqori o’ng burchagiga katak chiziqlari bo’ylab borish kerak. Faqat o’ngga yoki yuqoriga yurilsa, nechta turli yo’l bor?
  2. Uch qutining birida faqat olma, birida faqat nok, uchinchisida ikkalasi aralash. Qutilarga mos ravishda shu uch xil yozuv yopishtirilgan, lekin barcha yozuvlar noto’g’ri. Bitta qutidan qaramasdan bitta meva olib, hamma qutining tarkibini aniqlash uchun qaysi yozuvli qutini tanlash kerak?
  3. Yong’oqlar soni 20 dan katta. Ularni beshtadan guruhlasangiz, 2 ta; yettitadan guruhlasangiz, 4 ta ortib qoladi. Shu shartlarga mos eng kichik sonni toping.
  4. Tashqi ko’rinishi bir xil to’qqiz tangadan bittasi qolganlaridan yengil, qolgan sakkiztasining vazni teng. Toshlarsiz ikki pallali tarozida yengil tangani albatta topish uchun eng kamida nechta tortish kerak?
  5. Tanlovda Aziz, Malika va Jasurdan faqat bittasi g’olib bo’ldi. Aziz: «Malika yutdi», Malika: «Men yutmadim», Jasur: «Men yutmadim», dedi. Uch gapdan aynan bittasi rost bo’lsa, kim g’olib?
  6. Bozorda olma donasi 2 000 so’mdan, nok donasi 3 000 so’mdan sotildi. Jami 30 ta meva uchun 76 000 so’m to’landi. Nechta olma olingan?
  7. To’rt xonali kodda 1, 2, 3, 4 raqamlarining har biri bir martadan ishlatilgan. Birinchi raqam oxirgi raqamdan ikki baravar katta. O’rtadagi ikki raqam yig’indisi 4, ikkinchi raqam esa uchinchisidan kichik. Kodni toping.
  8. 1 dan 12 gacha raqamlangan kartochkalar oq tomoni yuqoriga qilib qo’yildi. Jami 12 bosqich o’tkazildi: har bir bosqichda raqami bosqich soniga qoldiqsiz bo’linadigan kartochkalar ag’darildi. Kartochkalarning orqa tomoni qora bo’lsa, oxirida qaysilari qora tomonda turadi?

Javoblar va yechimlar

  1. 6 ta daftar. Aziz bilan Malika jami 5 + 7 = 12 ta daftar oldi. Jasurga 18 − 12 = 6 ta qoldi.
  2. 9 kishi. Azizning oldida 5, orqasida 3 kishi bor. O’zini ham qo’shsak, 5 + 3 + 1 = 9 chiqadi.
  3. 16 ta olma. Oxirgi 3 ta olma olinishidan oldin savatda 8 ta bo’lgan. Bu dastlabki miqdorning yarmi, demak, 8 × 2 = 16.
  4. 15 ta qalam. Ortiqcha 4 ta qalamni vaqtincha ayirsak, ikki qutiga teng taqsimlanadigan 22 ta qoladi. Birinchi qutida 22 ÷ 2 + 4 = 15 ta bor.
  5. Jasur. Ballar kamayish tartibida Jasur, Aziz, Malika bo’lib joylashadi. Jasurning bali ikkalasinikidan ham yuqori.
  6. 3 ta shar. Dastlabki ikki shar turli rangda chiqishi mumkin. Uchinchi shar esa ularning biriga albatta rangdosh bo’ladi.
  7. 10 ta. Har bir do’st 4 kishi bilan ko’rishsa, 5 × 4 = 20 hosil bo’ladi. Bunda har bir qo’l berish ikki marta sanalgani uchun 20 ni 2 ga bo’lamiz.
  8. 18 ta kitob. Nodiraning kitoblarini bir ulush desak, Malikaniki ikki ulush bo’ladi. Jami uch ulush 27 ta, shuning uchun Malikaniki 27 ÷ 3 × 2 = 18 ta.
  9. 9. Amallarni teskari tartibda bajaramiz: 33 dan 6 ni ayirib, natijani 3 ga bo’lamiz. Shunda 9 chiqadi.
  10. 22. Uchta ketma-ket juft sonning o’rtachasi o’rtadagi songa teng: 66 ÷ 3 = 22. Tekshiruv: 20 + 22 + 24 = 66.
  11. 6 000 so’m. Ikki daftarning narxi to’rtta qalamnikiga teng, demak, jami yettita qalam narxi 21 000 so’m. Qalam 3 000 so’m, daftar esa 6 000 so’m turadi.
  12. 4 kishi. Joy almashganda ham ular to’rtinchi va to’qqizinchi o’rinlarni egallaydi. Oradagi beshinchi, oltinchi, yettinchi va sakkizinchi o’rinlarda to’rt kishi turadi.
  13. Aziz. Shartlardan Jasur, Aziz, Malika, Nodira tartibi kelib chiqadi. Demak, Aziz ikkinchi kelgan.
  14. 74. O’nlik raqamini a, birlik raqamini b desak, 9 × (a − b) = 27, ya’ni a − b = 3. Raqamlar yig’indisi 11 bo’lgani uchun ular 7 va 4.
  15. 15 ta o’yin. Har bir jamoa beshtadan raqib bilan o’ynaydi: 6 × 5 = 30. Har bir uchrashuv ikki jamoa hisobida takrorlangani sababli natijani ikkiga bo’lamiz.
  16. 31 ta raqam belgisi. 1 dan 9 gacha to’qqizta belgi kerak. 10 dan 20 gacha bo’lgan o’n bitta son uchun yana 22 ta belgi yoziladi.
  17. 11 metr. Uzunlik bilan enning yig’indisi 34 ÷ 2 = 17 metr. Uzunlikdan ortiqcha 5 metrni ayirsak, en 6 metr, uzunlik esa 11 metr chiqadi.
  18. 20 ta yo’l. Har bir yo’l uchta o’ngga va uchta yuqoriga qadamdan tuziladi. Oltita qadam orasidan yuqoriga yuriladigan uchta o’rinni tanlash soni 6 × 5 × 4 ÷ (3 × 2 × 1) = 20.
  19. «Olma va nok aralash» yozuvli quti. Yozuvi noto’g’ri bo’lgani uchun bu qutida faqat olingan meva turi bor. Masalan, olma chiqsa, «Nok» yozuvli quti aralash, «Olma» yozuvlisi esa nok bo’ladi; nok chiqsa, aksincha.
  20. 32 ta yong’oq. Birinchi shartga mos, 20 dan katta sonlar 22, 27, 32 tarzida boshlanadi. Ularni yettiga bo’lganda qoldiqlar 1, 6, 4 bo’ladi, demak, birinchi mos son 32.
  21. 2 marta. Avval uchta tangani boshqa uchtasiga torting: yengil tomon yoki tenglik bo’lsa chetda qolgan uchlik tanlanadi, keyin shu uchlikdagi ikkita tangani o’zaro solishtiring. Bir tortishning uch xil natijasi to’qqizta ehtimoldan bittasini ajratishga yetmaydi.
  22. Jasur. Aziz va Malikaning gaplari bir-biriga zid, shuning uchun ulardan aynan bittasi rost. Demak, Jasurning gapi yolg’on: u yutgan.
  23. 14 ta olma. Barcha meva olma bo’lganida 60 000 so’m turardi. Ortiqcha 16 000 so’m har biri olmadan 1 000 so’m qimmat bo’lgan 16 ta nokka to’g’ri keladi, olma esa 30 − 16 = 14 ta.
  24. 4132. O’rtadagi raqamlar yig’indisi 4 bo’lishi uchun ular 1 va 3 bo’lishi kerak. Qolgan 2 va 4 dan birinchisi 4, oxirgisi 2 bo’ladi.
  25. 1, 4 va 9 raqamli kartochkalar. Har bir kartochka o’z raqamining bo’luvchilari sonicha ag’dariladi. Bo’luvchilar juftlashadi, faqat kvadrat sonlarda bitta bo’luvchi juftsiz qoladi; shu sababli 1, 4 va 9 toq marta ag’dariladi.

Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin

  • Shartni qismlarga ajrating. Berilgan ma’lumotlarni va topilishi kerak bo’lgan narsani alohida yozing. Bu usul ortiqcha hisobdan saqlaydi.
  • Darsda yechimlarni solishtiring. Bir javobga turli yo’l bilan kelgan o’quvchilar o’z usulini tushuntirsin. Faqat natijani emas, fikrning izchilligini ham muhokama qiling.
  • Oilaviy o’yinda navbat bering. Savolni biri o’qisin, boshqasi yechimini aytsin. Javob topishga qiynalgan kishiga tayyor natija o’rniga kichik ishora bering.
  • Chizma va buyumlardan foydalaning. Qalamlar bilan qutilardagi miqdorni, katakli qog’ozda esa yo’llarni tasvirlang. Murakkab shart ko’zga ko’ringanda tushunarliroq bo’ladi.
  • Javobni shartga qaytaring. Topilgan sonni boshlang’ich shartda tekshiring. Hisob to’g’ri chiqsa ham, barcha shartlar bajarilganiga qarang.

9-sinf mantiqiy savollarida shartni tekshirish

«Kamida», «aynan» va «eng kichik» so’zlariga e’tibor bering. Masalan, sharlar haqidagi topshiriqda ikkita bir xil shar chiqishi mumkinligi emas, ularning chiqishi kafolatlanishi so’ralgan. Yechim yozayotganda shu farqni bir jumla bilan asoslang.

Ko’p beriladigan savollar

Bu savollarni nazorat ishi sifatida ishlatsa bo’ladimi?

Ha, lekin avval sinfda o’xshash fikrlash usullarini mashq qiling. Javoblar bo’limini alohida saqlab, o’quvchilardan yechim yo’lini ham yozishni so’rang.

Qiyin savol chiqmasa, darrov javobga qarash kerakmi?

Yo’q, avval shartni chizing yoki kichikroq misolda sinang. Masalan, kartochkalar topshirig’ini dastlab to’rtta kartochka bilan bajarib, qaysi biri necha marta ag’darilganini yozing.

To’g’ri javob topilsa, izoh yozish shartmi?

Mashq paytida qisqa izoh yozish foydali. U javob taxmin bilan emas, asosli fikr orqali topilganini ko’rsatadi va xatoni aniqlashni osonlashtiradi.