5-синф мантиқий масалалари тўпламидаги 25 та топшириқ 5–6-синф ўқувчиларига санаш, шартларни таққослаш ва хулосани текширишни машқ қилдиради. Аввал мустақил уриниб кўринг, кейин яширилган жавобни очинг; ечиш йўллари алоҳида бўлимда берилган.
5-синф мантиқий масалалари
Осон мантиқий саволлар
- Азизда 18 та дафтар бор эди. У укасига 5 тасини берди, кейин яна 3 та дафтар олди. Азизда нечта дафтар бўлди?
Жавобни кўриш
16 та дафтар.
- Маҳалладаги учрашувда 7 болага биттадан олма берилди. Саватда яна 2 та олма қолди. Дастлаб саватда нечта олма бўлган?
Жавобни кўриш
9 та олма.
- Мактаб ошхонасидаги навбатда Азизнинг олдида 4 киши, ортида 6 киши турибди. Навбатда жами неча киши бор?
Жавобни кўриш
11 киши.
- Учта саватнинг ҳар бирида 4 тадан анор бор. Биринчи саватдан иккинчисига 2 та анор ўтказилди. Учала саватда жами нечта анор қолди?
Жавобни кўриш
12 та анор.
- Малика Нодирадан баланд, аммо Жасурдан паст. Шу уч ўқувчидан кимнинг бўйи энг баланд?
Жавобни кўриш
Жасурнинг.
- Синфхонадаги ўриндиқлар 1 дан 12 гача рақамланган. Рақами 3 га қолдиқсиз бўлинадиган нечта ўриндиқ бор?
Жавобни кўриш
4 та ўриндиқ.
- Узунлиги 20 сантиметр бўлган тасмадан аввал 6 сантиметр, кейин 5 сантиметр ажратиб олинди. Қолган бўлакнинг узунлиги қанча?
Жавобни кўриш
9 сантиметр.
- Тўрт дўст учрашди. Ҳар бири қолганларнинг ҳар бири билан бир мартадан қўл бериб кўришди. Жами нечта қўл бериш бўлди?
Жавобни кўриш
6 та.
Ўртача қийинликдаги саволлар
- Нодира бир сон ўйлади. Уни 2 га кўпайтириб, натижага 7 ни қўшганида 31 чиқди. У қандай сон ўйлаган?
Жавобни кўриш
12 сонини.
- Кетма-кет келган учта жуфт соннинг йиғиндиси 42 га тенг. Шу сонларнинг ўртадагиси нечага тенг?
Жавобни кўриш
14 га.
- Икки дафтар ва бир қалам 17 минг сўм туради. Худди шундай бир дафтар ва бир қалам эса 11 минг сўм. Битта дафтар қанча туради?
Жавобни кўриш
6 минг сўм.
- Ҳовлида фақат товуқлар ва қуёнлар бор. Уларнинг жами 7 та боши, 20 та оёғи бор. Қуёнлар нечта?
Жавобни кўриш
3 та қуён.
- Тўғри тўртбурчак 6 устун ва 4 қатор тенг катакдан тузилган. Ташқи четга тегиб турган катаклар нечта?
Жавобни кўриш
16 та катак.
- Столда 2, 4, 6 ва 8 ёзилган тўртта карточка бор. Йиғиндиси 10 бўладиган иккита карточкани неча хил жуфтликда танлаш мумкин? Танлаш тартиби фарқ қилмайди.
Жавобни кўриш
2 хил жуфтликда.
- Халтада 2 та қизил, 3 та кўк ва 4 та яшил шар бор. Қарамасдан камида нечта шар олинса, улар орасида бир хил рангли 3 та шар албатта бўлади?
Жавобни кўриш
7 та шар.
- Малика биринчи куни 8 бет ўқиди. Кейинги ҳар куни олдинги кундагидан 2 бет кўп ўқиди. У беш кунда жами неча бет ўқиган?
Жавобни кўриш
60 бет.
- Икки тўгарак бугун бир кунда машғулот ўтказди. Бири ҳар 4 кунда, иккинчиси ҳар 6 кунда йиғилади. Уларнинг машғулоти яна неча кундан кейин бир кунга тўғри келади?
Жавобни кўриш
12 кундан кейин.
Қийин мантиқий саволлар
- Уч қутида олма, нок ва аралаш мева бор. Уларга «Олма», «Нок», «Аралаш» деб ёзилган, аммо барча ёзувлар нотўғри. «Аралаш» ёзувли қутидан битта олма олинди. Ҳар бир қутида нима бор?
Жавобни кўриш
«Аралаш» ёзувли қутида олма, «Нок» ёзувлисида аралаш мева, «Олма» ёзувлисида нок бор.
- Ташқи кўриниши бир хил 9 та шардан биттаси оғирроқ, қолганлари тенг оғирликда. Тошларсиз икки паллали тарозида оғир шарни албатта топиш учун энг камида неча марта тортиш етади?
Жавобни кўриш
2 марта.
- Катакли қоғозда бошланғич нуқтадан манзилгача 3 катак ўнгга ва 2 катак юқорига юриш керак. Фақат ўнгга ёки юқорига биттадан катак юрилса, нечта турли йўл бор?
Жавобни кўриш
10 та йўл.
- Икки хонали соннинг рақамлари йиғиндиси 11. Рақамлар ўрни алмаштирилса, дастлабки сондан 27 га кичик сон чиқади. Дастлабки сон нечага тенг?
Жавобни кўриш
74 га.
- Мактаб мусобақасида 6 жамоа қатнашди. Ҳар бир жамоа қолган ҳар бир жамоа билан бир мартадан ўйнади. Жами нечта ўйин ўтказилди?
Жавобни кўриш
15 та ўйин.
- Жасурнинг ёши укасининг ёшидан 3 баравар катта. Олти йилдан кейин Жасурнинг ёши укасиникидан 2 баравар катта бўлади. Жасур ҳозир неча ёшда?
Жавобни кўриш
18 ёшда.
- Биринчи қувур бўш идишни 6 соатда, иккинчиси 3 соатда тўлдиради. Сув бир хил тезликда оқса ва ташқарига чиқмаса, иккала қувур бирга идишни неча соатда тўлдиради?
Жавобни кўриш
2 соатда.
- Уч қутидан фақат биттасида тугма бор. Биринчи қутида «Тугма шу ерда», иккинчисида «Тугма бу ерда эмас», учинчисида «Тугма биринчи қутида эмас» деб ёзилган. Фақат битта ёзув рост бўлса, тугма қаерда?
Жавобни кўриш
Иккинчи қутида.
Жавоблар ва ечимлар
- 16 та. Берилган дафтарларни айириб, олинганларини қўшамиз: 18 − 5 + 3 = 16.
- 9 та. Болаларга берилган 7 та олмага саватда қолган 2 тасини қўшамиз.
- 11 киши. Олдиндаги ва ортдаги одамларга Азизнинг ўзини ҳам қўшиш керак: 4 + 6 + 1 = 11.
- 12 та. Дастлаб 3 × 4 = 12 та анор бўлган. Саватлар орасида кўчириш умумий сонни ўзгартирмайди.
- Жасур. Бўйлар тартиби пастдан баландга Нодира, Малика, Жасур тарзида жойлашади.
- 4 та. Мос рақамлар 3, 6, 9 ва 12; бошқа ўриндиқлар шартга мос келмайди.
- 9 сантиметр. Ажратилган қисмлар жами 11 сантиметр: 20 − (6 + 5) = 9.
- 6 та. Биринчи дўст 3 киши, иккинчиси ҳали саналмаган 2 киши, учинчиси эса қолган 1 киши билан кўришади: 3 + 2 + 1 = 6.
- 12. Амалларни тескари тартибда бажарамиз: 31 дан 7 ни айирамиз, кейин 2 га бўламиз.
- 14. Тенг оралиқда келган уч соннинг ўртадагиси уларнинг ўртача қийматига тенг: 42 : 3 = 14.
- 6 минг сўм. Икки харид орасидаги ягона фарқ битта дафтар, шунинг учун унинг нархи 17 − 11 = 6 минг сўм.
- 3 та қуён. Ҳаммаси товуқ бўлса, 14 та оёқ чиқарди. Ортиқча 6 та оёқнинг ҳар иккитаси биттадан қуёнга тегишли.
- 16 та. Жами 24 та катакдан ичкаридаги 4 × 2 = 8 та катакни айирамиз.
- 2 хил. Мос жуфтликлар: 2 билан 8 ҳамда 4 билан 6. Уларнинг ўрнини алмаштириш янги жуфтлик бермайди.
- 7 та. Олтита шар олганда ҳар рангдан иккитадан чиқиши мумкин. Еттинчи шар кўк ёки яшил рангни учтага етказади.
- 60 бет. Кунлик бетлар сони 8, 10, 12, 14 ва 16 бўлади; уларни қўшамиз.
- 12 кун. Биринчи тўгарак учун 4, 8, 12; иккинчиси учун 6, 12 кунларини ёзамиз. Биринчи умумий сон 12.
- Олма, аралаш мева, нок. «Аралаш» қутиси аралаш бўлолмайди, демак, унда фақат олма бор. «Нок» қутиси нок ҳам, олма ҳам бўлолмагани учун аралаш; қолганида нок.
- 2 марта. Аввал учтадан шарни солиштириб, оғир шар жойлашган учликни аниқлаймиз, кейин шу учликдан иккитасини тортамиз. Бир тортиш фақат уч хил натижа бергани учун тўққиз имкониятни бирдан ажратолмайди.
- 10 та. Беш қадам орасидан юқорига юриладиган иккита қадамнинг ўрнини танлаймиз. Имкониятлар сони 4 + 3 + 2 + 1 = 10.
- 74. Рақамлар алмашгандаги 27 фарқ уларнинг фарқи 3 эканини билдиради. Йиғиндиси 11, фарқи 3 бўлган рақамлар 7 ва 4.
- 15 та. Ҳар жамоага 5 тадан рақиб тўғри келади. 6 × 5 ҳисобида ҳар ўйин икки марта саналгани учун 30 ни 2 га бўламиз.
- 18 ёш. Уканинг ҳозирги ёшини бир улуш десак, олти йилдан кейинги шарт 3 улуш + 6 = 2 улуш + 12 бўлади. Бир улуш 6, Жасурнинг ёши эса 18.
- 2 соат. Бир соатда қувурлар идишнинг 1/6 ва 1/3 қисмини, биргаликда ярмини тўлдиради. Тўлиқ идишга икки соат керак.
- Иккинчи қутида. Тугма шу қутида бўлса, дастлабки икки ёзув ёлғон, учинчиси рост чиқади. Бошқа жойлашувларда эса иккитадан рост ёзув ҳосил бўлади.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартни ўз сўзингиз билан айтинг. Нима маълумлигини ва нимани топиш кераклигини ажратинг; ҳисоблашга кейин ўтинг.
- Чизма ёки жадвал тузинг. Навбатни нуқталар билан, қутиларни катаклар билан тасвирлаш маълумотни кўз олдига келтиради.
- Жавобни шартга қайтариб текширинг. Топилган ёш, нарх ёки сон берилган барча шартларга мос келиши керак.
- Боладан фикрлаш йўлини сўранг. Ота-она дарров жавоб айтиш ўрнига, «Қайси шартдан фойдаландингиз?» деб сўраши мумкин.
- Хатони изланг, болани койиманг. Бир кишини унутиш ёки жуфтликни икки марта санаш каби хатоларни бирга текширинг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу топшириқлар 6-синф ўқувчиларига ҳам мосми?
Ҳа, айниқса қийин бўлимдаги топшириқлар 6-синф ўқувчиларига ҳам машқ бўлади. Осон саволлардан бошлаш эса шартни диққат билан ўқишга ёрдам беради.
Жавоб чиқмаса, дарров ечимни ўқиш керакми?
Аввал шартни қайта ўқиб, чизма ёки кичик жадвал тузиб кўринг. Кейин яширин жавобни очинг ва унга қандай етиш мумкинлигини мустақил изланг.
Тўғри жавобнинг ўзи етарлими?
Машқдан кўпроқ фойда олиш учун жавобни изоҳлаш ҳам керак. Ўқувчи қайси шартдан қандай фойдаланганини айтса, тасодифий тахмин билан асосли ечим фарқланади.