Kompyuterda to’g’ri o’tirish — gavdani qulay tutish, belni suyanchiq bilan qo’llab turish va oyoqlarni tayanchga qo’yib ishlashdir. Ekran, klaviatura va sichqoncha sizga mos joylashsa, ularga yetish uchun oldinga egilish yoki yon tomonga cho’zilish shart bo’lmaydi. Ish joyini oddiy tekshirish usullari stol va kursini o’zingizga moslashga yordam beradi.
Kompyuterda to’g’ri o’tirish qanday bo’ladi?
Kursiga o’tirgach, avval o’zingizni qulay joylashtiring. Belingiz suyanchiqqa tegib tursin, yelkangizni ko’tarmang va gavdangizni majburan tarang tutmang. To’g’ri o’tirish qotib o’tirish degani emas: ishlayotgan paytda holatingizni biroz o’zgartirishingiz mumkin. Muhimi, ekran yoki tugmalarga yetish uchun tanani doim oldinga tortib turishga hojat qolmasin.
Oyoq kaftlari polga yoki mustahkam tayanchga tayanib tursin. Agar kursi baland bo’lib, oyoqlaringiz osilib qolsa, mos oyoq tagligidan foydalaning. Kursining old cheti tizzangiz orqasini qismasligini ham tekshiring. Balandlikni o’zgartirgach, qo’llaringiz stol ustida qanday turayotganiga yana qarang: oyoqqa qulay bo’lgan holat qo’llarga ham mos kelishi kerak.
Masalan, maktab o’quvchisi Aziz uyda kattalar ishlatadigan stolga o’tirdi, deylik. U ekranni ko’rish uchun oldinga surilib, oyoqlarini kursi tagiga yig’ib oldi. Bunday vaziyatda faqat «tik o’tir» deyish yetmaydi. Avval kursi balandligi, oyoq tayanchi va ekran joyini tekshirish kerak. Ish joyini odamga moslang, odamni noqulay stolga moslashga majburlamang.
Ekran, klaviatura va sichqonchani qayerga qo’yish kerak?
Ekranni ro’parangizga joylashtiring, shunda matn o’qiyotganda bo’yningizni doim yon tomonga burmaysiz. Uning balandligi boshni keskin ko’tarish yoki pastga egishni talab qilmasin. Ekrangacha bo’lgan masofani ham yozuvni bemalol o’qiy olishingizga qarab tanlang. Mayda harflarni ko’rish uchun yuzingizni yaqinlashtirish o’rniga matnni dastur sozlamasidan kattalashtiring.
Klaviatura oldingizda, sichqoncha esa unga yaqin tursin. Tugmalarni bosayotganda yelkangiz ko’tarilib ketmasa, tirsaklaringiz tanadan uzoqqa cho’zilmasa, joylashuv sizga qulayroq bo’ladi. Bilaklarni keskin bukmasdan ishlashga harakat qiling. Sichqoncha uchun joy ochaman deb klaviaturani bir chetga surib qo’ymang: aks holda yozayotganda gavdangizni burishga to’g’ri keladi.
Noutbukda ekran va klaviatura bir-biriga biriktirilgan, shu sabab ularni alohida moslab bo’lmaydi. Agar tashqi klaviatura va sichqoncha bo’lsa, noutbukni mustahkam taglikka qo’yib, ekranni qulayroq joylashtirish mumkin. Qurilmani beqaror buyumlar ustiga baland qilib taxlamang. Yozayotgan daftaringiz uchun ham joy qoldiring, toki har safar qalam olish uchun qo’lingizni uzoqqa cho’zmang.
Yorug’lik va stol ustidagi tartibni qanday moslash mumkin?
Deraza yoki chiroqning aksi ekranga tushsa, yozuvni ko’rish noqulaylashadi. Buni tekshirish oson: ekrandagi tasvirga emas, uning yuzasida ko’rinayotgan yorug’ dog’larga qarang. Aks sezilsa, ekran yo’nalishini yoki chiroq joyini o’zgartirib ko’ring. Faqat ekranni burib, keyin o’zingiz qiyshiq o’tirib qolmang; kursi bilan klaviatura ham uning ro’parasida tursin.
Ekran yorqinligini xonadagi yorug’likka moslang. Qorong’i xonada juda yorqin ekran bilan o’tirish o’rniga, xonani ham qulay yoritgan ma’qul. Daftardan ko’chirib yozayotgan bo’lsangiz, undagi matn ham aniq ko’rinsin. Chiroqni qo’lingiz yozuv ustiga quyuq soya tashlamaydigan tomonga qo’yib ko’ring. Yorug’likni moslagandan keyin ekrandagi harflar kattaligini yana tekshiring.
Stol ustida ayni vazifa uchun kerakli buyumlarni qoldiring. Qalam, daftar va tez-tez ishlatiladigan narsalar yaqin tursa, ularga oson yetasiz; qolganlarini chetga yig’ish mumkin. Ichimlikni kompyuter yoniga qo’ymaslik ma’qul: tasodifan to’kilgan suyuqlik qurilmani buzishi mumkin. Simlar oyoq yo’lida yotmasin, elektr rozetkalari yoki shikastlangan simlarga oid ishni esa bolalar kattalarga topshirsin.
Bir holatda qolib ketmaslik uchun nima qilish kerak?
Eng qulay kursida ham kun bo’yi bir xil holatda o’tirish shart emas. Vazifalar orasida o’rningizdan turib, xona ichida yurib kelishingiz yoki boshqa yumushga o’tishingiz mumkin. Masalan, yozuv ishini tugatgach, keyingi dars uchun kitobni javondan olib keling. Tanaffusni faqat telefonga qarash bilan o’tkazsangiz, o’tirgan holatingiz deyarli o’zgarmasligi mumkin.
Nigohingizni ham vaqti-vaqti bilan ekrandan uzing. Derazadan tashqariga yoki xonaning uzoqroq qismiga qarab, keyin vazifaga qayting. Ishga berilib tanaffusni unutadigan bo’lsangiz, eslatma qo’yishingiz mumkin. Uning vaqti dars yoki vazifangizga mos bo’lsin. Maqsad shoshilinch mashqlar bajarish emas, o’tirish va ekranga qarashni boshqa oddiy harakatlar bilan almashtirib turishdir.
Oila a’zolari bitta kompyuterdan foydalansa, har kim o’tirishdan oldin joyni o’ziga moslasin. Oldingi odamga qulay bo’lgan kursi balandligi sizga mos kelmasligi mumkin. Kompyuterda to’g’ri o’tirishni eslash uchun ish boshlashdan oldin oyoq, bel, qo’l va ekran holatini tekshirib chiqing. Og’riq yoki ko’rishdagi noqulaylik takrorlansa, uni faqat kursidan deb o’ylamang, tegishli mutaxassisga murojaat qiling.
Qiziqarli faktlar
- Ekrandagi tasvir yorug’lik chiqaradi, qog’ozdagi yozuv esa unga tushgan yorug’lik yordamida ko’rinadi.
- Oynadan tushgan yorug’lik ekranda aks etishi mumkin. Shu sabab bir stolning o’zida ham ekran yo’nalishi farq qiladi.
- Matnni kattalashtirish uchun har doim ekranga yaqinlashish shart emas: ko’p dasturlarda ko’rinish o’lchamini o’zgartirish mumkin.
- Noutbuk ekrani klaviaturaga birikkan, alohida ekran va klaviaturani esa bir-biridan mustaqil joylashtirish mumkin.
Ish joyingizni tekshirish uchun odatdagidek o’tirib, qisqa matn yozib ko’ring. Keyin qo’llaringizga, oyoqlaringizga va bosh holatiga e’tibor bering: qayergadir cho’zilyapsizmi, yelkangizni ko’taryapsizmi, ekranga yaqinlashyapsizmi? Noqulay joyni bittadan o’zgartirib, yana yozib ko’ring. Shunda qaysi o’zgarish sizga yordam berganini osonroq sezasiz.
Ko’p beriladigan savollar
Kompyuter qarshisida doim tik o’tirish kerakmi?
Gavdani majburan tarang tutib o’tirish kerak emas. Belga tayanch toping, yelkalarni erkin tuting va vaqti-vaqti bilan holatingizni o’zgartiring.
Ekran yuzdan qancha uzoqda turishi kerak?
Ekranni yozuvni oldinga egilmasdan, bemalol o’qiy oladigan masofaga qo’ying. Matn mayda ko’rinsa, avval uni kattalashtirib ko’ring; aniq o’qish baribir qiyin bo’lsa, ko’rish bo’yicha mutaxassisga murojaat qiling.
Oyoqlar polga yetmasa nima qilish mumkin?
Oyoq ostiga sirpanmaydigan, mustahkam tayanch qo’yish mumkin. Kursini pasaytirish ham yordam berishi mumkin, ammo shundan keyin stol qo’llaringiz uchun juda baland bo’lib qolmaganini tekshiring.
Noutbukni divanda ishlatsa bo’ladimi?
Divanda noutbuk ekranini ham, klaviaturasini ham gavdaga qulay joylashtirish qiyinroq bo’lishi mumkin. Yozuv yoki dars uchun stol va suyanchiqli kursini tanlang, noutbukni esa yumshoq yostiq yoki ko’rpa ustiga emas, qattiq va tekis yuzaga qo’ying.