Fayl — qurilmada bir nom bilan saqlanadigan ma’lumot, papka esa fayllarni tartiblab joylash uchun xizmat qiladigan joy. Masalan, yozgan matningiz fayl bo’ladi, darsga oid matn va rasmlarni esa bitta papkaga yig’ishingiz mumkin. Ularning farqini tushunsangiz, kerakli hujjatni topish, saqlash va boshqa joyga ko’chirish osonlashadi.
Fayl nima va unda nimalar saqlanadi?
Kompyuterda yozilgan hikoya, telefonda olingan surat yoki yozib olingan ovoz fayl ko’rinishida saqlanishi mumkin. Har birining nomi bor. Shu nom orqali uni boshqa ma’lumotlardan ajratasiz, qidirasiz va ochasiz. Faylni nom yozilgan alohida daftar yoki suratga o’xshatish mumkin, lekin u qog’ozda emas, qurilma xotirasida turadi.
Fayllarning mazmuni turlicha bo’ladi. Matnli faylda so’z va gaplar, rasm faylida tasvir, ovozli faylda esa eshitiladigan yozuv saqlanadi. Masalan, o’quvchi tabiat haqida topshiriq tayyorlasa, uning yozma javobi bilan hovlidagi daraxt surati alohida fayllar bo’lishi mumkin. Ikkalasi bitta mavzuga tegishli, ammo ichidagi ma’lumot bir xil emas.
Faylni ochganda tegishli dastur uning mazmunini ko’rsatadi yoki ijro etadi. Matnni o’qish va tahrirlash uchun matn bilan ishlaydigan dastur, ovozni tinglash uchun esa ovoz ijro etadigan dastur kerak. Demak, fayl saqlangan ma’lumot bo’lsa, dastur shu ma’lumot bilan ishlashga yordam beradigan vositadir.
Papka nima uchun kerak?
Papka fayllarni bir joyga yig’ib, tartib bilan saqlashga yordam beradi. Uni maktab sumkasidagi alohida bo’limga o’xshating. Daftarlarni faniga qarab ajratsangiz, keraklisini tezroq olasiz. Qurilmadagi papkalar ham shunga xizmat qiladi: dars hujjatlari, oilaviy suratlar va ovozli yozuvlar aralashib ketmaydi.
Papka ichida boshqa papkalar ham turishi mumkin. Masalan, o’zingiz yaratgan Darslar papkasiga Ona tili, Matematika va Tabiat papkalarini joylaysiz. Keyin har biriga tegishli fayllarni solasiz. Ichkaridagi papka ichki papka deb ataladi. Uning vazifasi ham o’sha: ma’lumotlarni yanada aniqroq guruhlarga ajratish.
Bo’sh papka ham yaratish mumkin. Masalan, yangi mavzu uchun hali hujjat tayyorlamagan bo’lsangiz ham, unga oldindan joy ajratasiz. Biroq har bir faylga alohida papka ochish shart emas. Sizga kerakli narsani ortiqcha qidirmay topishga yordam beradigan tartibni tanlang.
Fayl bilan papkani qanday ajratish mumkin?
Asosiy farq ularning vazifasida: fayl ma’lumotni saqlaydi, papka esa fayllarni joylashtiradi. Masalan, Bahor haqida matn nomli hujjatni ochsangiz, yozilgan gaplarni ko’rasiz. Bahor mavzusi papkasini ochganingizda esa uning ichiga joylangan hujjatlar va rasmlar ro’yxati chiqadi.
Ekrandagi kichik rasmcha ham ularni ajratishga yordam beradi. Bunday rasmcha belgi deb ataladi. Papka ko’pincha hujjat solinadigan jildga o’xshab ko’rinadi, fayl belgisi esa uning turiga yoki uni ochadigan dasturga bog’liq bo’lishi mumkin. Qurilma va dasturga qarab belgilar o’zgaradi, shuning uchun faqat rangga qarab xulosa qilmang.
Bir-biriga o’xshash nomlar sizni chalg’itmasin. Rasmlar degan papka bilan Rasmlar haqida degan matnli fayl boshqa-boshqa narsalar. Ajratishda nomi bilan birga belgisi va ochilganda nima ko’rinishiga e’tibor bering. Kerak bo’lsa, qurilmadagi ma’lumot oynasidan uning turini tekshiring.
Fayl nomining oxiridagi harflar nimani bildiradi?
Fayl nomining oxirida nuqtadan keyin keladigan qism kengaytma deb ataladi. U faylning qanday turdagi ma’lumot ekanini aniqlashga yordam beradi. Masalan, Eslatma.txt oddiy matnli faylga, Hovli.jpg esa rasm fayliga misol bo’la oladi. Bu yerda eslatma va hovli — biz tanlagan nomlar.
Ayrim qurilmalarda kengaytma ko’rinmaydi. Bunda ekranda faqat faylning asosiy nomini ko’rishingiz mumkin. Kengaytma yashirilgani ma’lumot yo’qolganini anglatmaydi; qurilma uni ko’rsatmayotgan bo’lishi mumkin. Fayl turini bilish uchun uning ma’lumotlari yoki xususiyatlari yozilgan oynani tekshirish foydali.
Nom oxiridagi harflarni almashtirish fayl mazmunini boshqa turga aylantirmaydi. Rasm nomining oxiriga matn faylining kengaytmasini yozsangiz, rasm yozma hikoya bo’lib qolmaydi. Aksincha, uni ochish qiyinlashishi mumkin. Nomni o’zgartirayotganda kengaytmaga tegmasdan, asosiy qismini tushunarli qilib yozgan ma’qul.
Fayl va papkalarni qanday tartibli saqlash mumkin?
Nomni shunday tanlangki, keyin ichini ochmasdan ham nimaga tegishli ekanini taxmin qila oling. Masalan, Yangi hujjat o’rniga Tabiat darsi uchun kuzatuv deb yozish qulayroq. Papkalarda ham xuddi shunday yo’l tuting: Kerakli narsalar degan noaniq nomdan ko’ra, Uy vazifalari mazmunni yaxshiroq bildiradi.
Fayl bilan ishlaganda quyidagi amallar orasidagi farqni biling:
- Nusxalash — boshqa joyda ham shu faylning nusxasini yaratadi, avvalgi fayl o’z joyida qoladi.
- Ko’chirish — faylni bir joydan boshqa joyga olib o’tadi.
- Nomini o’zgartirish — faylga boshqa nom beradi, odatda uning ichidagi matn yoki rasmni o’zgartirmaydi.
- O’chirish — faylni turgan joyidan olib tashlaydi; kerakli hujjatni adashib tanlamaganingizni tekshiring.
Mashq uchun o’zingiz yaratgan, muhim bo’lmagan fayldan foydalaning. Uni bir papkadan boshqasiga nusxalang va ikkala joyni tekshiring. Keyin nusxaning nomini o’zgartirib, asl fayl nomi o’sha holicha qolganini kuzating. Bu kichik mashq amallar orasidagi farqni eslab qolishga yordam beradi.
Qiziqarli faktlar
- Bitta papkada matn, rasm va ovoz kabi turli fayllar yonma-yon saqlanishi mumkin.
- Papkaning nomi ichidagi fayllar nomi bilan bir xil bo’lishi shart emas.
- Faylni boshqa papkaga ko’chirish uning mazmunini o’z-o’zidan o’zgartirmaydi.
- Bir xil nomli fayllar turli papkalarda uchrashi mumkin; ularning joylashuviga ham qarash kerak.
- Fayl nomi undagi hamma ma’lumotni aytib bermaydi: mazmunini bilish uchun uni tegishli dasturda ochasiz.
O’z qurilmangizda tanish bir faylni topib, uning qaysi papkada turganiga qarang. Keyingi safar uni qidirayotganda faqat nomini emas, saqlangan joyini ham eslashga harakat qiling.
Ko’p beriladigan savollar
Telefondagi surat ham faylmi?
Ha, telefonda saqlangan surat ham fayldir. Suratlarni ko’rsatadigan dastur uni ekranga chiqaradi, ammo ularning papkalarda qanday joylashganini alohida fayllarni boshqarish dasturida ko’rishingiz mumkin.
Papkani o’chirsam, ichidagi fayllar ham o’chadimi?
Ha, odatda papkani o’chirish uning ichidagi fayl va ichki papkalarni ham o’chiradi. Shu sababli amalni tasdiqlashdan oldin papkani ochib ko’ring va kerakli hujjatlar qolmaganini tekshiring.
Faylni ochish bilan saqlashning farqi nima?
Ochish fayldagi ma’lumotni ko’rish yoki u bilan ishlashni boshlash, saqlash esa kiritilgan ma’lumotni yozib qo’yish demakdir. Matnni o’zgartirganingizdan keyin dastur uni avtomatik saqlaydimi yoki siz saqlash buyrug’ini berishingiz kerakmi, shuni tekshiring.
Bir faylni boshqa papkaga qo’ysam, ikki nusxa bo’ladimi?
Bu tanlagan amalingizga bog’liq: nusxalasangiz, fayl ikkala joyda ham qoladi; ko’chirsangiz, boshqa joyga o’tadi. Amal tugagach, avvalgi va yangi papkani tekshirib, natijani ko’rishingiz mumkin.