Bu kimyo savollari butun oila uchun mo’ljallangan: ularni yechishda diqqat, hisob va mantiq kerak bo’ladi. Topshiriqlar kimyo darsi, molekula modellari va namuna qutilari atrofida tuzilgan, ammo formulalarni yoddan bilish talab etilmaydi. Rangli donachalar shartli belgilar bo’lib, haqiqiy moddalarning rangini bildirmaydi.
Oson mantiqiy savollar
Dastlabki savollarni qog’ozsiz ham yechib ko’rishingiz mumkin. Har bir shartda aynan nima so’ralganiga e’tibor bering: ba’zida modellarni emas, ulardagi donachalarni sanash kerak.
| № | Savol |
|---|---|
| 1 | Kimyo xonasidagi javonda to’rtta bo’sh stakan bor edi. Yana uchta qo’yildi. Javonda nechta stakan bo’ldi? |
| 2 | Malika sakkizta modeldan uchtasini qutiga soldi. Stol ustida nechta model qoldi? |
| 3 | Bitta shartli molekula modeli uchta qizil va ikkita oq donachadan tuzildi. Modelda jami nechta donacha bor? |
| 4 | O’n ikkita bir xil yorliq to’rtta guruhga teng taqsimlandi. Har bir guruh nechta yorliq oldi? |
| 5 | Har birida uchtadan donacha bo’lgan ikkita model yasaldı. Ikkala model uchun jami nechta donacha ishlatilgan? |
| 6 | Qutida o’nta model bor edi. Aziz to’rttasini, Nodira ikkitasini oldi. Qutida nechta model qoldi? |
| 7 | Namunalar ketma-ket raqamlangan: 1, 2, 3, 4, 5. Uchinchi namunaning yorlig’i tushib qoldi. Unga qaysi raqam yoziladi? |
| 8 | Beshta bir xil modelning har biriga bittadan qizil va ikkitadan oq donacha kerak. Jami nechta oq donacha kerak bo’ladi? |
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
Endi ayrim javoblar ikki qadamda topiladi. Hisobni boshlashdan oldin ma’lumotlarni ajrating: berilgan son, sarflangan miqdor va topiladigan miqdor bir-biriga aralashmasin.
| № | Savol |
|---|---|
| 9 | Oltita modelning har biri bitta qora va ikkita oq donachadan tuzilgan. Modellarda jami nechta donacha bor? |
| 10 | Qutida oltita qizil va o’n ikkita oq donacha bor. Har biriga bitta qizil va ikkita oq donacha sarflanadigan nechta to’liq model yasash mumkin? |
| 11 | Kimyo atamalari yozilgan yigirmata kartaning chorak qismi ajratildi. Nechta karta qoldi? |
| 12 | Daftardagi harorat hisobida boshlang’ich qiymat 12 daraja. U avval 3 daraja oshdi, keyin 5 daraja kamaydi. Oxirgi qiymat qancha? |
| 13 | A namuna B namunadan og’ir. B namuna esa C namunadan og’ir. Uchalasidan qaysi biri eng og’ir? |
| 14 | Yigirma to’rtta yorliqning beshtasi stakanlarga, yettitasi qutilarga yopishtirildi. Nechta yorliq ishlatilmay qoldi? |
| 15 | Har bir shartli modelga ikkita qizil va uchta ko’k donacha kerak. O’n ikkita qizil va o’n sakkizta ko’k donachadan nechta to’liq model chiqadi? |
| 16 | Ikkita modelda jami o’n to’rtta donacha bor. Birinchisida ikkinchisidan to’rtta ko’p. Birinchi modelda nechta donacha bor? |
| 17 | Uchta modeldagi donachalar soni ketma-ket keladigan juft sonlar. Ularning yig’indisi 24. Eng kichik modelda nechta donacha bor? |
Qiyin mantiqiy savollar
Bu kimyo savollarini jadval yoki chizma bilan yechish qulayroq. Shartni qismlarga ajrating, lekin aytilmagan qo’shimcha ma’lumotni o’zingizcha kiritmang.
| № | Savol |
|---|---|
| 18 | Model donachalari soni har safar oldingi sonni ikkiga ko’paytirib, bir qo’shish orqali topiladi: 2, 5, 11. Keyingi son nechaga teng? |
| 19 | Uchta qutida faqat qizil, faqat oq va aralash donachalar bor. Qutilardagi «Qizil», «Oq», «Aralash» yorliqlarining barchasi noto’g’ri. «Aralash» yozilgan qutidan qizil donacha olindi. Qutilarning haqiqiy tarkibi qanday? |
| 20 | Bir xil rangdagi donachalar bir xil og’irlikda. Qizil va oq birga 7 birlik, oq va ko’k 9 birlik, qizil va ko’k 8 birlik tortadi. Bitta ko’k donacha necha birlik? |
| 21 | To’rtta o’quvchining har biri qolgan har bir o’quvchi bilan bir martadan model almashdi. Ikki o’quvchi o’rtasidagi almashuv bitta deb sanalsa, jami nechta almashuv bo’lgan? |
| 22 | To’qqizta namunaning bittasi og’irroq, qolgan sakkiztasi teng og’irlikda. Ikki pallali tarozida og’ir namunani har qanday holatda topish uchun eng kamida nechta tortish yetadi? |
| 23 | Qutida to’rtta qora va to’rtta oq donacha bor. Har bir model uchun bitta qora va ikkita oq donacha kerak. Eng ko’p model yasalgach, qaysi rangdan nechta donacha ortadi? |
| 24 | Uchta o’quvchi uch daqiqada jami uchta yorliq tayyorlaydi. Har biri bir xil, o’zgarmas tezlikda mustaqil ishlaydi. Oltita o’quvchi olti daqiqada nechta yorliq tayyorlaydi? |
| 25 | Kimyo to’garagidagi o’n ikki o’quvchining sakkiztasi model yasadi, yettitasi kartalar tayyorladi. Har bir o’quvchi shu ishlarning kamida bittasini bajardi. Nechtasi ikkala ishni ham bajargan? |
Murakkab savollarni qanday tahlil qilish kerak?
Ikki model orasidagi farq nimani bildiradi?
16-savolda jami sonni darrov teng ikkiga bo’lish yetmaydi, chunki modellar teng emas. Katta modeldagi ortiqcha donachalarni xayolan chetga olib, qolganini teng taqsimlang.
Javobni ko’rish
14 dan 4 ni ayirsak, 10 qoladi; uning yarmi 5. Katta modelga ortiqcha 4 donachani qaytaramiz: 5 + 4 = 9.
Noto’g’ri yorliq qanday yordam beradi?
19-savoldagi asosiy kalit — barcha yorliqlar noto’g’riligi. Olingan bitta donachaga qarab taxmin qilish o’rniga, qutida qaysi tarkib bo’lishi mumkin emasligini tekshiring.
Javobni ko’rish
«Aralash» quti aralash emas, undan qizil chiqqani uchun u faqat qizil donachali. «Oq» qutida aralash, «Qizil» qutida esa faqat oq donachalar bor.
Juft og’irliklardan bitta og’irlik qanday topiladi?
20-savolda uchta juftlikni yonma-yon yozing. Barchasini qo’shganda har bir rang necha marta qatnashganini ko’rish osonlashadi.
Javobni ko’rish
7 + 9 + 8 = 24 yig’indida har bir donacha ikki marta sanalgan, demak, uchalasining og’irligi 12 birlik. Bundan qizil va oqning 7 birlik og’irligini ayirsak, ko’k uchun 5 birlik qoladi.
Tortishlarni qanday rejalash mumkin?
22-savolda namunalarni bittalab solishtirishdan boshlamang. Tarozining uch xil natijasi bor: chap palla og’ir, o’ng palla og’ir yoki ikkala palla teng.
Javobni ko’rish
Namunalarni uchtadan guruhlab, ikki guruhni torting: natija og’ir namuna qaysi uchlikdaligini ko’rsatadi. O’sha uchlikdan ikkitasini solishtirish bilan ikkinchi tortishda javob topiladi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- So’ralgan miqdorni belgilang. «Jami donacha» bilan «oq donacha» boshqa-boshqa javob talab qiladi.
- Shartni chizing. Modellarni doirachalar bilan tasvirlang yoki ranglar o’rniga qisqa belgilar qo’ying.
- Javobni qayta tekshiring. Topilgan sonni dastlabki shartga qo’yib, jami va farq mos kelishini ko’ring.
- Boladan fikr yo’lini so’rang. «Qanday topdingiz?» degan savol tayyor javobni aytib berishdan ko’ra ko’proq suhbatga undaydi.
- Xatoni birga izlang. Noto’g’ri javob chiqsa, butun hisobni o’chirmay, qaysi qadamda shartdan chetga chiqilganini toping.
Javoblar va yechimlar
Avval mustaqil urinib ko’ring, keyin tegishli raqamni ochib tekshiring. Natija mos kelmasa, faqat javobga emas, hisobning birinchi qadamiga qarang.
Javoblar jadvalini ko’rish
| № | Javob va yechim |
|---|---|
| 1 | 7 ta. Dastlabki to’rttaga yana uchtani qo’shamiz: 4 + 3 = 7. |
| 2 | 5 ta. Qutiga olingan modellarni jami sondan ayiramiz: 8 − 3 = 5. |
| 3 | 5 ta. Ikkala rangdagi donachalarni qo’shamiz: 3 + 2 = 5. |
| 4 | 3 ta. Teng taqsimlash uchun 12 ni 4 ga bo’lamiz. |
| 5 | 6 ta. Ikkita modelning har birida uchtadan: 2 × 3 = 6. |
| 6 | 4 ta. Avval olinganlarni jamlaymiz, keyin ayiramiz: 10 − (4 + 2) = 4. |
| 7 | 3 raqami. Ketma-ketlikdagi uchinchi namuna uchinchi raqamni oladi. |
| 8 | 10 ta oq donacha. Har bir modeldagi ikkita oq donachani beshga ko’paytiramiz. |
| 9 | 18 ta. Bitta modelda uchta donacha bor, demak, 6 × 3 = 18. |
| 10 | 6 ta model. Qizil donachalar oltita modelga, oq donachalar ham 12 ÷ 2 = 6 ta modelga yetadi. |
| 11 | 15 ta. Yigirmaning choragi besh; 20 − 5 = 15. |
| 12 | 10 daraja. Amallarni berilgan tartibda bajaramiz: 12 + 3 − 5 = 10. |
| 13 | A namuna. U B dan, B esa C dan og’ir bo’lgani uchun A uchalasidan og’ir. |
| 14 | 12 ta. Ishlatilgan yorliqlar 5 + 7 = 12 ta; qolganlari 24 − 12 = 12 ta. |
| 15 | 6 ta model. Qizil donachalar 12 ÷ 2 = 6 ta, ko’klari 18 ÷ 3 = 6 ta modelga yetadi. |
| 16 | 9 ta. Ortiqcha to’rttani ayirib, qolgan o’ntani teng bo’lamiz va kattasiga to’rttani qaytaramiz. |
| 17 | 6 ta. Ketma-ket juft sonlar 6, 8 va 10 bo’lib, yig’indisi 24 ga teng. |
| 18 | 23. Berilgan qoida bo’yicha 11 × 2 + 1 = 23. |
| 19 | «Aralash» qutida qizil, «Oq» qutida aralash, «Qizil» qutida oq donachalar. Birinchi quti aniqlangach, qolganlarini ham noto’g’ri yorliq sharti belgilaydi. |
| 20 | 5 birlik. Uch juftlik yig’indisining yarmi 12; undan qizil va oqning 7 birligini ayiramiz. |
| 21 | 6 ta almashuv. Har birining uchta sherigi bor, ammo 4 × 3 hisobida har bir juft ikki marta sanaladi: 12 ÷ 2 = 6. |
| 22 | 2 ta tortish. Birinchisi kerakli uchlikni, ikkinchisi undagi og’ir namunani aniqlaydi; bitta tortishning uch natijasi to’qqiz imkoniyatni ajrata olmaydi. |
| 23 | 2 ta qora donacha ortadi. Oq donachalar faqat ikkita modelga yetadi, ularga ikkita qora donacha sarflanadi. |
| 24 | 12 ta yorliq. O’quvchilar soni ham, vaqt ham ikki baravar oshgani uchun natija to’rt baravar bo’ladi: 3 × 4 = 12. |
| 25 | 3 nafar. 8 + 7 = 15 hisobida ikkala ishni bajarganlar ikki marta sanalgan; 15 − 12 = 3. |
Ko’p beriladigan savollar
Bu kimyo savollari uchun formulalarni bilish kerakmi?
Yo’q, barcha zarur ma’lumot shartning o’zida berilgan. Molekula modellari bu yerda sanash va taqqoslash uchun qulay tasvir vazifasini bajaradi.
Topshiriqlarni bolaga qanday yengillashtirish mumkin?
Shartdagi modellarni qog’ozga chizib bering. Javobni aytmasdan, qaysi miqdor ma’lum va qaysi biri noma’lumligini ajratishga yordam bering.
Bu savollarni yechish uchun tajriba o’tkazish kerakmi?
Yo’q, qog’oz va qalam yetadi. Uyda kimyoviy moddalarni aralashtirish yoki qizdirish shart emas; tarozi haqidagi masalani ham chizma orqali yechish mumkin.