Tez javob savollar to’plami bolalar va kattalar uchun diqqat, hisob va izchil fikrlash mashqidir. Quyidagi 25 topshiriqni oilada, maktabda yoki do’stlar davrasida navbat bilan yechishingiz mumkin. Javob berishga shoshilmang: ba’zan bitta so’z hisobning butun yo’lini o’zgartiradi.
Oson mantiqiy savollar
Dastlabki savollarni og’zaki yechib ko’ring. Javoblarni pastdagi alohida jadvaldan tekshiring, lekin oldin qanday fikrlaganingizni aytib bering.
| № | Savol |
|---|---|
| 1 | Savatda 6 ta olma bor edi. Malika undan 2 tasini oldi, keyin savatga 3 ta olma qo’shdi. Savatda nechta olma bo’ldi? |
| 2 | Navbatda 7 kishi turibdi. Aziz boshidan sanaganda to’rtinchi. Uning orqasida necha kishi bor? |
| 3 | Har bir savatchada 2 tadan nok bor. Shunday 4 ta savatchada jami nechta nok bo’ladi? |
| 4 | Uch do’st uchrashdi. Har biri qolgan ikki do’sti bilan bir martadan qo’l berib ko’rishdi. Jami necha marta qo’l berishdi? |
| 5 | 4, 7, 10, 13 sonlari har safar bir xil songa ortib boryapti. Keyingi son nechchi? |
| 6 | Nodirada 5 ta qalam bor. U ukasiga 2 tasini berdi, boshqa qalam olmadi. O’zida nechta qalam qoldi? |
| 7 | Aziz Malikadan baland, Malika esa Nodiradan baland. Ularning qaysi biri eng baland? |
| 8 | 12 ta yong’oq 3 bolaga teng taqsimlandi. Har bir bola nechtadan yong’oq oldi? |
| 9 | Ikkita stolning har birida 4 tadan piyola turardi. Ulardan jami 3 ta piyola olindi. Stollarda jami nechta piyola qoldi? |
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
Bu topshiriqlarda shartlarni birga hisobga oling. Kerak bo’lsa, qog’ozga kichik belgi yoki chizma tushiring: bu ham yechishning bir yo’li.
| № | Savol |
|---|---|
| 10 | Xaltada 5 ta qizil va 3 ta ko’k tugma bor. Qaramasdan olganda, kamida bitta qizil tugma chiqishiga ishonch hosil qilish uchun eng kamida nechta tugma olish kerak? |
| 11 | Ikki xonali sonning raqamlari yig’indisi 9. O’nlik raqami birlik raqamidan 3 ta katta. Bu qaysi son? |
| 12 | Ketma-ketlikda har bir son avvalgisini 2 ga ko’paytirib, 1 qo’shish orqali topiladi: 1, 3, 7, 15. Keyingi son nechchi? |
| 13 | 18 ta qalamning yarmi Azizga berildi. Qolgan qalamlarning uchdan biri Malikaga berildi. Nechta qalam qoldi? |
| 14 | Jasur, Nodira va Aziz ketma-ket turibdi. Nodira birinchi ham, oxirgi ham emas. Jasur Azizdan oldinda. Birinchi kim turibdi? |
| 15 | Qulf kodi 1, 2, 3 raqamlarining har biridan bir martadan tuzilgan. Birinchi raqam ikkinchisidan, ikkinchisi uchinchisidan katta. Kod qanday? |
| 16 | Ikki savatda jami 14 ta anor bor. Birinchi savatda ikkinchisidan 4 ta ko’p anor bor. Birinchi savatda nechta anor bor? |
| 17 | Qo’ng’iroq har 15 daqiqada bir marta chalindi. Birinchi chalishdan to’rtinchi chalishgacha necha daqiqa o’tdi? |
Qiyin mantiqiy savollar
Endi taxminni tekshirish kerak bo’ladi. Bir javobni tanlagach, u savoldagi barcha shartlarga mos kelishini sinang.
| № | Savol |
|---|---|
| 18 | Tashqi ko’rinishi bir xil 8 ta sharchadan bittasi og’irroq, qolganlari teng vaznli. Ikki pallali tarozida og’ir sharchani har qanday holatda topish uchun eng kamida necha marta tortish yetadi? |
| 19 | Uch qutida faqat qizil, faqat ko’k hamda aralash munchoqlar bor. Qutilarga shu uch nom yozilgan, ammo barcha yozuvlar noto’g’ri. “Aralash” yozuvli qutidan bitta munchoq olindi: u qizil chiqdi. Shu qutidagi munchoqlarning hammasi qanday rangda? |
| 20 | Aziz, Jasur va Nodirada mos ravishda taqsimlanishi noma’lum bo’lgan 2, 4 va 6 tadan daftar bor. Azizning daftari Jasurnikidan ko’p. Nodirada 2 ta ham, 6 ta ham emas. Azizda nechta daftar bor? |
| 21 | Katakli yo’lda boshlanishdan manzilga borish uchun 3 qadam o’ngga va 2 qadam pastga yurish kerak. Faqat shu yo’nalishlarda yurilsa, qadamlarni necha xil tartibda bajarish mumkin? |
| 22 | Kod 4, 7 yoki 9. Aziz: “Kod 4”, Malika: “Kod 4 emas”, Nodira: “Kod 7 emas”, dedi. Faqat bittasining gapi rost. Kod nechchi? |
| 23 | Bir butun son 20 dan katta, 40 dan kichik. U 3 ga ham, 5 ga ham qoldiqsiz bo’linadi. Bu qaysi son? |
| 24 | Mahalla musobaqasida 8 jamoa qatnashadi. Har o’yinda bitta jamoa yutqazib, musobaqadan chiqadi; durang bo’lmaydi. Bitta g’olib qolguncha jami nechta o’yin o’tadi? |
| 25 | 3 qator va 3 ustunli jadvalga 1 dan 9 gacha sonlar bir martadan joylashtirilgan. Har bir qator, ustun va ikkala diagonal yig’indisi bir xil. Markazdagi son nechchi? |
Javoblar va yechimlar
| № | Javob va yechim |
|---|---|
| 1 | 7 ta. Avval 6 − 2 = 4, keyin 4 + 3 = 7 bo’ladi. |
| 2 | 3 kishi. Oldindagi uch kishi va Azizning o’zi to’rt kishini tashkil etadi; 7 − 4 = 3. |
| 3 | 8 ta. To’rtta savatchadagi noklarni hisoblaymiz: 4 × 2 = 8. |
| 4 | 3 marta. Har bir juftlikni bir marta sanaymiz: birinchi bilan ikkinchi, birinchi bilan uchinchi, ikkinchi bilan uchinchi. |
| 5 | 16. Sonlar orasidagi farq 3 ga teng, shuning uchun 13 + 3 = 16. |
| 6 | 3 ta. Berilgan ikki qalamni ayiramiz: 5 − 2 = 3. |
| 7 | Aziz. Bo’y tartibi balanddan pastga Aziz, Malika, Nodira bo’ladi. |
| 8 | 4 tadan. Teng ulushni topish uchun 12 ni 3 ga bo’lamiz. |
| 9 | 5 ta. Dastlab 2 × 4 = 8 ta piyola bor edi; 8 − 3 = 5. |
| 10 | 4 ta. Dastlabki uch tugmaning hammasi ko’k chiqishi mumkin, lekin to’rtinchisi albatta qizil bo’ladi. |
| 11 | 63. 6 + 3 = 9 va 6 − 3 = 3; ikkala shart ham bajariladi. |
| 12 | 31. Berilgan qoida bo’yicha 15 × 2 + 1 = 31. |
| 13 | 6 ta. Azizdan keyin 9 ta qalam qoladi, Malika shuning uchdan birini, ya’ni 3 tasini oladi; 9 − 3 = 6. |
| 14 | Jasur. Nodira o’rtada turadi, qolgan ikki o’rinda esa Jasur Azizdan oldin kelishi kerak. |
| 15 | 321. Uch raqamni berilgan shart bo’yicha faqat kamayish tartibida joylashtirish mumkin. |
| 16 | 9 ta. Ortiqcha 4 tani vaqtincha ayirsak, ikkala savatga 5 tadan to’g’ri keladi; birinchisiga 4 tani qaytarsak, 9 bo’ladi. |
| 17 | 45 daqiqa. To’rt marta chalish orasida uchta vaqt oralig’i bor: 3 × 15 = 45. |
| 18 | 2 marta. Avval uchta sharchani boshqa uchtasi bilan torting; og’ir tomondagi uchtadan yoki tenglik bo’lsa chetdagi ikkitadan yana bir tortishda topasiz. Bitta tortishning uch natijasi sakkiz nomzodni alohida ajratishga yetmaydi. |
| 19 | Hammasi qizil. Yozuv noto’g’ri bo’lgani uchun quti aralash emas, qizil munchoq chiqqani uchun esa faqat ko’k ham emas. |
| 20 | 6 ta. Nodirada 4 ta, qolgan miqdorlar 2 va 6; Azizda Jasurdan ko’p bo’lgani uchun unga 6 ta tegadi. |
| 21 | 10 xil. Besh qadam ichida pastga yuriladigan ikki o’rinni tanlaymiz: mumkin bo’lgan juftliklar soni 4 + 3 + 2 + 1 = 10. |
| 22 | 7. Aziz va Malikaning gaplaridan bittasi doim rost, demak, Nodiraning gapi yolg’on bo’lishi kerak; bundan kod 7 ekani chiqadi. |
| 23 | 30. Berilgan oraliqda 5 ga bo’linadigan sonlar 25, 30, 35; ulardan faqat 30 soni 3 ga ham bo’linadi. |
| 24 | 7 ta. Bitta g’olib qolishi uchun yetti jamoa chiqib ketadi, har o’yin esa aynan bitta jamoani chiqaradi. |
| 25 | 5. Sonlar jami 45, demak, har qator yig’indisi 15; markazdan o’tuvchi qator, ustun va ikki diagonal yig’indisi 60 bo’ladi. Bu hisobda boshqa sonlar bir martadan, markaz esa to’rt marta qatnashadi: 60 − 45 = 15 markazning uch hissasi, demak, markaz 5. |
Tez javob savollar: to’rtta yechim tahlili
Qo’l berishda nimani ikki marta sanab qo’yamiz?
To’rtinchi savolda har bolaga ikkita uchrashuv yozib, oltita deb yuborish mumkin. Ammo Azizning Malika bilan ko’rishishi va Malikaning Aziz bilan ko’rishishi bitta hodisa. Qog’ozga uch nuqta chizib, ularni tutashtirsangiz, uchta chiziq chiqadi.
Nega tugmalar savolida uchta yetmaydi?
O’ninchi topshiriqda omadli holatni emas, kafolatni qidiramiz. Birinchi tugma qizil chiqishi mumkin, ammo bunga oldindan ishonib bo’lmaydi. Avval barcha ko’k tugmalar chiqadigan holatni tasavvur qiling.
Qo’ng’iroqlar orasidagi vaqt qanday sanaladi?
O’n yettinchi savolda hodisalar soni bilan ular orasidagi bo’shliqlar soni farq qiladi. To’rtta belgi chizib, yonma-yon belgilar orasini sanang. Shunda nima uchun to’rtni emas, uchni ko’paytirish kerakligi ko’rinadi.
Musobaqani bosqichlarga ajratish shartmi?
Yigirma to’rtinchi topshiriqda kim kim bilan o’ynashini tuzish shart emas. Har uchrashuvdan keyin qatnashchilar soni bittaga kamayadi. Shu o’zgarmas qoidani topsangiz, o’yinlar tartibi hisobga ta’sir qilmaydi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni qayta ayttiring. Bola savolni o’z so’zlari bilan tushuntirsin; shunda qaysi joyini anglamagani bilinadi.
- Javobdan oldin sababni so’rang. “Nega shunday?” degan savol taxmin bilan asoslangan yechimni ajratishga yordam beradi.
- Chizmaga ruxsat bering. Navbatni nuqtalar, savatlarni doiralar bilan belgilash murakkab gapni sodda ko’rinishga keltiradi.
- Xatoni birga tekshiring. To’g’ri javobni darrov aytmay, bolaning yechimi qaysi shartga mos kelmayotganini toping.
- Tezlikni keyin qo’shing. Avval tushunib yeching; tanish usulni mustaqil qo’llay olgach, vaqtni kuzatib mashq qiling.
Ko’p beriladigan savollar
Bu savollarni kichik bolalarga ham bersa bo’ladimi?
Ha, dastlabki sodda hisobli savollardan boshlash mumkin. Bola shartni o’qishga qiynalsa, kattalar uni ovoz chiqarib o’qisin, lekin yechimni aytib bermasin.
Har bir javob uchun vaqt belgilash kerakmi?
Yo’q, vaqt chegarasi shart emas. Tez javob savollar bilan ilk mashqda tushunishga imkon bering, keyin ishtirokchilar rozi bo’lsa, vaqtli o’yin tashkil qiling.
Javob to’g’ri, lekin yechish yo’li boshqacha bo’lsa-chi?
Barcha shartlar bajarilsa, boshqa yechish yo’li ham to’g’ri. Ishtirokchidan fikrini tushuntirishni so’rang va usullarni javoblar jadvalidagi yo’l bilan solishtiring.