Саховат ҳақида мақоллар инсоннинг борини бошқалар билан бўлишиши, кўнгли кенг бўлиши ва яхшилик қилиши ҳақида фикр беради. Улардан иншо ёки дарсда, сахийлик ҳақида суҳбатлашганда фойдаланиш мумкин.
Саховат ҳақида мақоллар
| Тартиб | Мақол | Маъноси |
|---|---|---|
| 1 | Сахий топса, ўртада, Бахил топса, халтада. | Сахий одам топганини бошқалар билан баҳам кўради, бахил эса ўзи учун сақлайди. |
| 2 | Сахийнинг ўнг қўли берар, Чап қўли билмас. | Яхшиликни мақтаниш учун эмас, чин кўнгилдан қилиш керак. |
| 3 | Сахийнинг хайрига бахилнинг боши оғрир. | Бахил одам бошқаларнинг саховатини кўриб, бундан норози бўлиши мумкин. |
| 4 | Сахийнинг ишига бахилнинг тиши қамашар. | Бахил кишига сахий одамнинг ишлари ёқмаслиги мумкин. |
| 5 | Сахий билан бахил бир булоқдан сув ичмас. | Сахийлик ва бахиллик бир-бирига зид одатлардир. |
| 6 | Мақтасанг, сахийни мақта, Топтасанг, бахилни топта. | Сахий инсонни қадрлаш, бахилликдан эса йироқ бўлиш керак. |
| 7 | Бахил бўлма, сахий бўл, Ўсмоғингга тўғри йўл. | Сахийлик инсоннинг яхши фазилатлар билан улғайишига ёрдам беради. |
| 8 | Бахил топса, босиб ер, Сахий топса, барча ер. | Бахил топганини ўзи учун ишлатади, сахий эса ундан бошқаларга ҳам улашади. |
| 9 | Кўнгли очиқнинг — қўли очиқ, Қўли очиқнинг — йўли. | Кўнгли кенг одам бошқаларга ёрдам беришга ҳам тайёр бўлади. |
| 10 | Кўнглинг кенг бўлса, ҳужра ҳам сарой. | Кўнгли кенг одам оддий шароитда ҳам мамнун яшай олади. |
| 11 | Ҳимматли кўкка кўтарилар, Ҳимматсиз ерга кўмилар. | Олиҳиммат инсоннинг яхши ишлари уни эл орасида юксалтиради. |
| 12 | Ҳар ким ҳимматига яраша топар. | Инсоннинг қилган ҳаракати ва кўрсатган саховати натижага таъсир қилади. |
| 13 | Қуш — қаноти билан, Эр — ҳиммати билан. | Қуш қаноти билан учгани каби, инсон ҳам ҳиммати ва эзгу ишлари билан камол топади. |
| 14 | Яхшининг кўнгли — тоғ, Бахилнинг кўнгли — доғ. | Яхши инсоннинг кўнгли кенг, бахилники эса ғашликка тўла бўлади. |
| 15 | Хайр ҳам — хайр, Далолат ҳам — хайр. | Яхшиликни ўзингиз қилсангиз ҳам, бошқани яхшиликка ундасангиз ҳам фойда келтирасиз. |
| 16 | Берганга бир ҳам кўп, Олганга ўн ҳам оз. | Берувчи оз нарсани ҳам қадрли деб билади, олувчи эса кўпроқ исташи мумкин. |
| 17 | Яхши топса, элга ёяр, Ёмон топса, гўрга ёяр. | Яхши одам топганини эл билан бўлишади, бошқаси эса ундан ҳеч кимга улашмайди. |
| 18 | Уйинг тор бўлса ҳам, Кўнглинг кенг бўлсин. | Меҳмондўстлик ва сахийлик учун катта уй ёки кўп мол шарт эмас. |
| 19 | Қўлингдан бермасанг, йўлингдан бер, Йўлингдан бермасанг, сўзингдан бер. | Бирор нарсани бера олмасангиз, йўл кўрсатиб ёки яхши сўз билан кўмаклашишингиз мумкин. |
| 20 | Бахилнинг қўли сиқиқ, Қўлидан ҳам дили сиқиқ. | Бахил одам на нарсасини, на кўнглидаги меҳрини бошқалар билан бўлишади. |
Энг машҳур мақолларнинг маъноси
Сахий топса, ўртада, Бахил топса, халтада.
Мақол бир хил нарсага эга бўлган икки кишининг муносабатини қарама-қарши қўяди. Сахий одам топганини яқинлари билан баҳам кўради, бахил эса уни бошқалардан беркитишга уринади.
Масалан, ўқувчи танаффусда олиб келган егулигини синфдоши билан бўлишса, бу сахийликнинг оддий кўринишидир. Бунда гап нарсанинг кўплигида эмас, уни кўнгилдан улашишда.
Сахийнинг ўнг қўли берар, Чап қўли билмас.
Яхшиликни кўз-кўз қилмай, самимий ният билан қилиш лозимлигини англатади. Бошқаларга ёрдам бериб, эвазига мақтов кутмаслик ҳам сахийликдир.
Маҳаллада бир киши қўшнисига юмушида кўмаклашиб, бу ҳақда ҳаммага жар солмаса, унинг ёрдами чин кўнгилдан бўлади. Мақол шундай одобни эслатади.
Берганга бир ҳам кўп, Олганга ўн ҳам оз.
Берувчи озгина нарсани ҳам меҳр билан беради, олувчи эса баъзан яна кўпроқ кутади. Мақол олган нарсани қадрлашга ундайди.
Масалан, дастурхон атрофида кимдир сиз билан бир бурда нонини бўлишса, унинг эътиборини кўриш керак. Улашилган нарсанинг қиймати фақат миқдори билан ўлчанмайди.
Қўлингдан бермасанг, йўлингдан бер, Йўлингдан бермасанг, сўзингдан бер.
Ёрдам фақат пул ёки буюм беришдан иборат эмас. Йўл-йўриқ кўрсатиш ёки далда берувчи сўз айтиш ҳам бировга кўмак бўлади.
Масалан, мактабга янги келган ўқувчи синфхонасини тополмай турса, унга йўл кўрсатиш мумкин. Бир оғиз мулойим сўз ҳам унинг ўзини эркинроқ ҳис қилишига ёрдам беради.
Болалар учун қисқа мақоллар
- Кўнгли очиқнинг — йўли очиқ.
- Қўлим очиқ — юзим очиқ.
- Кенг бўлсанг, кам бўлмайсан.
- Ҳимматли ҳимматидан топар.
- Ҳиммати йўқнинг ҳурмати йўқ.
- Хайрли қўл қайрилмас.
- Хайр қилсанг, бутун қил.
Кўп бериладиган саволлар
Иншо учун қайси саховат мақолини танлаш мумкин?
«Сахий топса, ўртада, Бахил топса, халтада» мақоли иншо учун қулай, чунки унда сахий ва бахил одамнинг фарқи аниқ кўрсатилган. Унинг маъносини кундалик ҳаётдан олинган мисол билан тушунтиринг.
«Сахийнинг ўнг қўли берар, Чап қўли билмас» мақолини болага қандай тушунтириш мумкин?
Яхшилик қилганда бунинг эвазига мақтов кутмаслик кераклигини содда қилиб айтинг. Сўнг, дўстига ёрдам бериб, бу ҳақда мақтанмаган ўқувчини мисол келтиринг.
Саховат фақат пул ёки буюм улашишми?
Йўқ, бировга йўл кўрсатиш ёки кўнглини кўтарадиган сўз айтиш ҳам ёрдам бўлиши мумкин. «Қўлингдан бермасанг, йўлингдан бер, Йўлингдан бермасанг, сўзингдан бер» мақоли шу фикрни ифодалайди.