Saxovat haqida maqollar insonning borini boshqalar bilan bo‘lishishi, ko‘ngli keng bo‘lishi va yaxshilik qilishi haqida fikr beradi. Ulardan insho yoki darsda, saxiylik haqida suhbatlashganda foydalanish mumkin.
Saxovat haqida maqollar
| Tartib | Maqol | Ma’nosi |
|---|---|---|
| 1 | Saxiy topsa, o’rtada, Baxil topsa, xaltada. | Saxiy odam topganini boshqalar bilan baham ko’radi, baxil esa o’zi uchun saqlaydi. |
| 2 | Saxiyning o’ng qo’li berar, Chap qo’li bilmas. | Yaxshilikni maqtanish uchun emas, chin ko’ngildan qilish kerak. |
| 3 | Saxiyning xayriga baxilning boshi og’rir. | Baxil odam boshqalarning saxovatini ko’rib, bundan norozi bo’lishi mumkin. |
| 4 | Saxiyning ishiga baxilning tishi qamashar. | Baxil kishiga saxiy odamning ishlari yoqmasligi mumkin. |
| 5 | Saxiy bilan baxil bir buloqdan suv ichmas. | Saxiylik va baxillik bir-biriga zid odatlardir. |
| 6 | Maqtasang, saxiyni maqta, Toptasang, baxilni topta. | Saxiy insonni qadrlash, baxillikdan esa yiroq bo’lish kerak. |
| 7 | Baxil bo’lma, saxiy bo’l, O’smog’ingga to’g’ri yo’l. | Saxiylik insonning yaxshi fazilatlar bilan ulg’ayishiga yordam beradi. |
| 8 | Baxil topsa, bosib yer, Saxiy topsa, barcha yer. | Baxil topganini o’zi uchun ishlatadi, saxiy esa undan boshqalarga ham ulashadi. |
| 9 | Ko’ngli ochiqning — qo’li ochiq, Qo’li ochiqning — yo’li. | Ko’ngli keng odam boshqalarga yordam berishga ham tayyor bo’ladi. |
| 10 | Ko’ngling keng bo’lsa, hujra ham saroy. | Ko’ngli keng odam oddiy sharoitda ham mamnun yashay oladi. |
| 11 | Himmatli ko’kka ko’tarilar, Himmatsiz yerga ko’milar. | Olihimmat insonning yaxshi ishlari uni el orasida yuksaltiradi. |
| 12 | Har kim himmatiga yarasha topar. | Insonning qilgan harakati va ko’rsatgan saxovati natijaga ta’sir qiladi. |
| 13 | Qush — qanoti bilan, Er — himmati bilan. | Qush qanoti bilan uchgani kabi, inson ham himmati va ezgu ishlari bilan kamol topadi. |
| 14 | Yaxshining ko’ngli — tog’, Baxilning ko’ngli — dog’. | Yaxshi insonning ko’ngli keng, baxilniki esa g’ashlikka to’la bo’ladi. |
| 15 | Xayr ham — xayr, Dalolat ham — xayr. | Yaxshilikni o’zingiz qilsangiz ham, boshqani yaxshilikka undasangiz ham foyda keltirasiz. |
| 16 | Berganga bir ham ko’p, Olganga o’n ham oz. | Beruvchi oz narsani ham qadrli deb biladi, oluvchi esa ko’proq istashi mumkin. |
| 17 | Yaxshi topsa, elga yoyar, Yomon topsa, go’rga yoyar. | Yaxshi odam topganini el bilan bo’lishadi, boshqasi esa undan hech kimga ulashmaydi. |
| 18 | Uying tor bo’lsa ham, Ko’ngling keng bo’lsin. | Mehmondo’stlik va saxiylik uchun katta uy yoki ko’p mol shart emas. |
| 19 | Qo’lingdan bermasang, yo’lingdan ber, Yo’lingdan bermasang, so’zingdan ber. | Biror narsani bera olmasangiz, yo’l ko’rsatib yoki yaxshi so’z bilan ko’maklashishingiz mumkin. |
| 20 | Baxilning qo’li siqiq, Qo’lidan ham dili siqiq. | Baxil odam na narsasini, na ko’nglidagi mehrini boshqalar bilan bo’lishadi. |
Eng mashhur maqollarning ma’nosi
Saxiy topsa, o’rtada, Baxil topsa, xaltada.
Maqol bir xil narsaga ega bo’lgan ikki kishining munosabatini qarama-qarshi qo’yadi. Saxiy odam topganini yaqinlari bilan baham ko’radi, baxil esa uni boshqalardan berkitishga urinadi.
Masalan, o’quvchi tanaffusda olib kelgan yeguligini sinfdoshi bilan bo’lishsa, bu saxiylikning oddiy ko’rinishidir. Bunda gap narsaning ko’pligida emas, uni ko’ngildan ulashishda.
Saxiyning o’ng qo’li berar, Chap qo’li bilmas.
Yaxshilikni ko’z-ko’z qilmay, samimiy niyat bilan qilish lozimligini anglatadi. Boshqalarga yordam berib, evaziga maqtov kutmaslik ham saxiylikdir.
Mahallada bir kishi qo’shnisiga yumushida ko’maklashib, bu haqda hammaga jar solmasa, uning yordami chin ko’ngildan bo’ladi. Maqol shunday odobni eslatadi.
Berganga bir ham ko’p, Olganga o’n ham oz.
Beruvchi ozgina narsani ham mehr bilan beradi, oluvchi esa ba’zan yana ko’proq kutadi. Maqol olgan narsani qadrlashga undaydi.
Masalan, dasturxon atrofida kimdir siz bilan bir burda nonini bo’lishsa, uning e’tiborini ko’rish kerak. Ulashilgan narsaning qiymati faqat miqdori bilan o’lchanmaydi.
Qo’lingdan bermasang, yo’lingdan ber, Yo’lingdan bermasang, so’zingdan ber.
Yordam faqat pul yoki buyum berishdan iborat emas. Yo’l-yo’riq ko’rsatish yoki dalda beruvchi so’z aytish ham birovga ko’mak bo’ladi.
Masalan, maktabga yangi kelgan o’quvchi sinfxonasini topolmay tursa, unga yo’l ko’rsatish mumkin. Bir og’iz muloyim so’z ham uning o’zini erkinroq his qilishiga yordam beradi.
Bolalar uchun qisqa maqollar
- Ko’ngli ochiqning — yo’li ochiq.
- Qo’lim ochiq — yuzim ochiq.
- Keng bo’lsang, kam bo’lmaysan.
- Himmatli himmatidan topar.
- Himmati yo’qning hurmati yo’q.
- Xayrli qo’l qayrilmas.
- Xayr qilsang, butun qil.
Ko’p beriladigan savollar
Insho uchun qaysi saxovat maqolini tanlash mumkin?
«Saxiy topsa, o’rtada, Baxil topsa, xaltada» maqoli insho uchun qulay, chunki unda saxiy va baxil odamning farqi aniq ko’rsatilgan. Uning ma’nosini kundalik hayotdan olingan misol bilan tushuntiring.
«Saxiyning o’ng qo’li berar, Chap qo’li bilmas» maqolini bolaga qanday tushuntirish mumkin?
Yaxshilik qilganda buning evaziga maqtov kutmaslik kerakligini sodda qilib ayting. So’ng, do’stiga yordam berib, bu haqda maqtanmagan o’quvchini misol keltiring.
Saxovat faqat pul yoki buyum ulashishmi?
Yo’q, birovga yo’l ko’rsatish yoki ko’nglini ko’taradigan so’z aytish ham yordam bo’lishi mumkin. «Qo’lingdan bermasang, yo’lingdan ber, Yo’lingdan bermasang, so’zingdan ber» maqoli shu fikrni ifodalaydi.