Ҳайвонлар ҳақида саволлар болалар ва катталарга санаш, шартларни солиштириш ва хулосани текшириш учун машқ бўлади. Бу тўпламдаги 25 та топшириқни ечиш учун ҳайвонлар ҳақидаги махсус билим керак эмас: жавоблар шартнинг ўзида яширинган. Оилангиз билан навбатма-навбат ечинг, сўнг ечимларни охирги бўлимдан текширинг.
Осон мантиқий саволлар
- Ҳовлида 3 та мушук бор эди. Яна 2 та мушук келди, кейин биттаси уйга кирди. Ҳовлида нечта мушук қолди?
- Эчки, қўй ва қуён ўйинчоқлари бир қаторга қўйилди. Қўй эчкидан кейин, қуёндан олдин турибди. Ўртада қайси ўйинчоқ бор?
- Дарахтда 7 та қуш ўтирибди. Улардан 3 таси шу дарахтнинг бошқа шохига ўтди. Ҳеч бири учиб кетмади. Дарахтда нечта қуш қолди?
- Тўртта катакнинг ҳар бирида 2 тадан қуён бор. Барча катакларда жами нечта қуён бор?
- Маликада ҳайвонлар тасвирланган 5 та карточка бор. У иккитасини Азизга берди. Маликада нечта карточка қолди?
- Учта мушук расми ёнма-ён турибди. Оқ мушук қора мушукнинг чапида, қора мушук эса кулранг мушукнинг чапида. Энг чапда қайси рангдаги мушук турибди?
- Тўртта қуён ўйинчоғини ҳар бир қутига иккитадан жойлаш керак. Бунинг учун нечта қути керак бўлади?
- Расмда 6 та жўжа тасвирланган. Қоғоз билан уларнинг иккитаси бутунлай ёпилди, қолганлари очиқ турибди. Нечта жўжа кўриниб турибди?
Ўртача қийинликдаги саволлар
- Учта катакда жами 12 та қуён бор. Биринчи катакда 2 та, иккинчисида 4 та қуён бўлса, учинчисида нечта қуён бор?
- Қуён, мушук ва кучук ўйинчоқлари қизил, кўк ва яшил қутиларга биттадан жойланди. Қуён қизил қутида ҳам, кўк қутида ҳам эмас. Мушук қизил қутида. Кучук қайси рангдаги қутида?
- Эртакдаги югуришда қуён тошбақадан олдин, тулки эса тошбақадан кейин маррага етди. Бошқа қатнашчи йўқ. Ким охирги бўлди?
- Тўртта саватчанинг ҳар бирига 3 тадан тухум қўйилди. Кейин саватчалардан жами 2 та тухум олинди. Уларда нечта тухум қолди?
- Биринчи конвертда қуён тасвирланган 11 та, иккинчисида 5 та карточка бор. Биринчи конвертдан иккинчисига 3 та карточка ўтказилди. Энди ҳар бир конвертда нечтадан карточка бор?
- Ўйинда мушук тасвирли карточка 2 очко, кучук тасвирли карточка 3 очко беради. Жасурда иккита мушук ва битта кучук карточкаси бор. Унинг жами очкоси нечта?
- Ҳайвон ўйинчоқлари бир қаторга терилди. Қўй чапдан санаганда тўртинчи, ўнгдан санаганда учинчи турибди. Қаторда жами нечта ўйинчоқ бор?
- Ҳовлидаги мушуклар ва қуёнлар жами 10 та. Мушуклар қуёнлардан 2 та кўп. Қуёнлар нечта?
Қийин мантиқий саволлар
- Учта қутидан фақат биттасида қуён ўйинчоғи бор. Биринчи қутида: “Қуён шу қутида”, иккинчисида: “Қуён бу қутида эмас”, учинчисида: “Қуён биринчи қутида эмас” деб ёзилган. Фақат битта ёзув рост. Қуён қайси қутида?
- Ўйин тахтасида қуён белгиси 0 нуқтадан бошлайди. Ҳар юришда 3 қадам олдинга, кейин 1 қадам орқага силжийди. 7 нуқтага етиши билан тўхтайди, орқага қайтмайди. У нечинчи юришда 7 нуқтага етади?
- Қуён ўйинчоқлари 3 талик ва 5 талик қадоқларда сотилади. Нодира жами 4 та қадоқ олди, улардаги ўйинчоқлар сони 16 та бўлди. У нечта 5 талик қадоқ олган?
- Азиз, Малика ва Жасурнинг ҳар бирида биттадан тулки, қуён ёки типратикан ўйинчоғи бор. Ўйинчоқлар такрорланмайди. Азизда тулки ҳам, типратикан ҳам йўқ. Маликада тулки йўқ. Тулки кимда?
- Қуён расмлари қаторларга жойланди: биринчи қаторда 2 та, иккинчисида 5 та расм бор. Ҳар янги қаторга қўшиладиган расмлар сони олдинги қўшилган сондан 2 тага кўп: аввал 3 та, кейин 5 та, кейин 7 та қўшилади. Тўртинчи қаторда нечта расм бўлади?
- Қуён ва тулки белгиси йўлак бошида турибди. Ҳар юришда қуён 4 катакли, тулки 6 катакли доирани бир катак олдинга юриб айланади. Улар бирга бошласа, неча юришдан кейин илк бор иккаласи ҳам ўз бошланғич жойига қайтади?
- Тарозида битта қўй ўйинчоғи иккита бир хил қуён ўйинчоғига тенг. Битта эчки ўйинчоғи эса битта қўй ва битта қуёнга тенг. Иккита эчкини мувозанатлаш учун нечта қуён керак?
- Эртакдаги қуён, тулки, айиқ ва тошбақа мантиқ ўйинида қатнашди. Ҳар бири қолганларнинг ҳар бири билан бир мартадан ўйнади. Ҳар ўйинда икки қатнашчи бўлса, жами нечта ўйин ўтказилган?
- Қопда мушук, кучук ва қуён тасвирли карточкалардан 4 тадан бор. Карточкаларни кўрмасдан биттадан оласиз. Бир хил ҳайвон тасвирланган камида 3 та карточка чиқиши кафолатланиши учун энг камида нечта карточка олиш керак?
Жавоблар ва ечимлар
- 4 та мушук. Келганларини қўшиб, уйга кирганини айирамиз: 3 + 2 − 1 = 4.
- Қўй. Шартдаги тартиб эчки, қўй, қуён кўринишида бўлади, шунинг учун қўй ўртада туради.
- 7 та қуш. Улар фақат шохини алмаштирди, дарахтдан кетмади; умумий сон ўзгармайди.
- 8 та қуён. Тўртта катакдаги иккитадан қуённи қўшамиз: 2 + 2 + 2 + 2 = 8.
- 3 та карточка. Малика берган иккита карточкани дастлабки бештадан айирамиз: 5 − 2 = 3.
- Оқ мушук. Чапдан ўнгга тартиб оқ, қора, кулранг бўлади.
- 2 та қути. Тўртта ўйинчоқни иккитадан ажратсак, иккита гуруҳ ҳосил бўлади.
- 4 та жўжа. Расмдаги олтита жўжанинг иккитаси ёпилган: 6 − 2 = 4.
- 6 та қуён. Маълум катакларда жами 2 + 4 = 6 та қуён бор, қолганлари эса 12 − 6 = 6 та.
- Кўк қутида. Қуёнга фақат яшил қути қолади; мушук қизилда бўлгани учун кучук кўк қутига жойлашган.
- Тулки. Маррага келиш тартиби қуён, тошбақа, тулки бўлади.
- 10 та тухум. Дастлаб 4 × 3 = 12 та тухум бор эди; жами иккита олингач, 10 та қолади.
- Ҳар бирида 8 тадан. Биринчисида 11 − 3 = 8 та, иккинчисида 5 + 3 = 8 та бўлади.
- 7 очко. Икки мушук карточкаси 4 очко беради, кучук карточкаси билан жами 4 + 3 = 7 очко йиғилади.
- 6 та ўйинчоқ. Қўйнинг чапида учта, ўнгида иккита ўйинчоқ бор; қўйнинг ўзини қўшсак, 3 + 1 + 2 = 6.
- 4 та қуён. Ортиқча иккита мушукни ҳисобдан вақтинча чиқарсак, саккизта ҳайвон тенг иккига бўлинади: 8 ÷ 2 = 4.
- Иккинчи қутида. Қуён иккинчида бўлса, фақат учинчи ёзув рост чиқади. Уни биринчи ёки учинчи қутига жойлаштирсак, иккитадан ёзув рост бўлиб қолади.
- Учинчи юришда. Дастлабки икки юриш тугагач, белги 2 ва 4 нуқталарда туради. Учинчи юришда 4 + 3 = 7 нуқтага етиб, тўхтайди.
- 2 та 5 талик қадоқ. Тўртта қадоқнинг барчаси 3 талик бўлса, 12 та ўйинчоқ чиқарди. Ҳар бирини 5 таликка алмаштириш 2 тадан қўшади, демак, яна тўртта ўйинчоқ учун иккитасини алмаштирамиз.
- Жасурда. Азизда қуён бор, Маликага эса қолганлардан фақат типратикан мос келади. Шунда тулки Жасурга қолади.
- 17 та расм. Учинчи қаторда 5 + 5 = 10 та, тўртинчисида 10 + 7 = 17 та расм бўлади.
- 12 юришдан кейин. Қуён бошланғич жойига 4, 8, 12 юришда, тулки эса 6, 12 юришда қайтади. Биринчи умумий сон — 12.
- 6 та қуён. Битта эчки икки қуён ва яна бир қуёнга, яъни учта қуёнга тенг. Иккита эчки учун 3 + 3 = 6 та қуён керак.
- 6 та ўйин. Қуённинг учта ўйинини санагач, қолганлар орасида яна учта ўйин қолади: тулки билан айиқ, тулки билан тошбақа, айиқ билан тошбақа.
- 7 та карточка. Олтита карточка орасида ҳар бир ҳайвондан иккитадан чиқиши мумкин. Еттинчиси қайси ҳайвон бўлишидан қатъи назар, ўша тасвирдан учтасини тўплайди.
Ҳайвонлар ҳақида саволлар билан қандай машқ қилиш керак?
Жавобни топгач, шартдаги ҳар бир маълумотга мос келишини текширинг. Масалан, қутилар ҳақидаги топшириқда фақат мос қутини айтиш етмайди: қолган қутилар нега мос келмаслигини ҳам тушунтиринг. Шу усул тахмин билан асосланган жавобни ажратишга ёрдам беради.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартни ўз сўзингиз билан айтинг. Бола нима маълумлигини ва нимани топиш кераклигини алоҳида тушунтирсин.
- Оддий буюмлардан фойдаланинг. Карточка ўрнига қоғоз бўлакларини, ҳайвон ўйинчоқлари ўрнига тугмаларни қўйсангиз ҳам санашни кўриб текшириш мумкин.
- Жойлашувни чизинг. Қатор, қути ва доира ҳақидаги саволларда кичик чизма чалкашликни камайтиради.
- Дарров жавоб берманг. Ота-она тайёр ечим ўрнига “Қайси маълумотдан бошласак бўлади?” деб йўл кўрсатсин.
- Хатони бирга текширинг. Фақат натижани эмас, адашилган қадамни топинг; кейин ўша жойдан қайта уриниб кўринг.
Машғулот охирида болангиздан битта топшириқнинг сонларини ўзгартириб, сиз учун янги савол тузишини сўранг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволларни ҳали кўпайтиришни билмайдиган бола еча оладими?
Ҳа, осон бўлимдаги топшириқлардан бошлаши мумкин. Кўпайтириш учраган жойларда буюмларни гуруҳларга ажратиб, битталаб ёки қўшиб санашга ёрдам беринг.
Ҳайвонларнинг одатларини билиш керакми?
Йўқ, ҳайвонлар ҳақида саволлар бу ерда фақат шартдаги маълумот билан ечилади. Уларнинг тезлиги ёки табиатдаги хатти-ҳаракатини тахмин қилиш шарт эмас.
Бола бошқа жавоб айтса, уни қандай текширамиз?
Унинг жавобини шартдаги барча маълумотга бирма-бир солиштиринг. Масалан, “фақат битта ёзув рост” дейилган бўлса, танланган жавобда нечта ёзув рост чиқишини бирга сананг.