5-sinf mantiqiy masalalari to’plamidagi 25 ta topshiriq 5–6-sinf o’quvchilariga sanash, shartlarni taqqoslash va xulosani tekshirishni mashq qildiradi. Avval mustaqil urinib ko’ring, keyin yashirilgan javobni oching; yechish yo’llari alohida bo’limda berilgan.
5-sinf mantiqiy masalalari
Oson mantiqiy savollar
- Azizda 18 ta daftar bor edi. U ukasiga 5 tasini berdi, keyin yana 3 ta daftar oldi. Azizda nechta daftar bo’ldi?
Javobni ko’rish
16 ta daftar.
- Mahalladagi uchrashuvda 7 bolaga bittadan olma berildi. Savatda yana 2 ta olma qoldi. Dastlab savatda nechta olma bo’lgan?
Javobni ko’rish
9 ta olma.
- Maktab oshxonasidagi navbatda Azizning oldida 4 kishi, ortida 6 kishi turibdi. Navbatda jami necha kishi bor?
Javobni ko’rish
11 kishi.
- Uchta savatning har birida 4 tadan anor bor. Birinchi savatdan ikkinchisiga 2 ta anor o’tkazildi. Uchala savatda jami nechta anor qoldi?
Javobni ko’rish
12 ta anor.
- Malika Nodiradan baland, ammo Jasurdan past. Shu uch o’quvchidan kimning bo’yi eng baland?
Javobni ko’rish
Jasurning.
- Sinfxonadagi o’rindiqlar 1 dan 12 gacha raqamlangan. Raqami 3 ga qoldiqsiz bo’linadigan nechta o’rindiq bor?
Javobni ko’rish
4 ta o’rindiq.
- Uzunligi 20 santimetr bo’lgan tasmadan avval 6 santimetr, keyin 5 santimetr ajratib olindi. Qolgan bo’lakning uzunligi qancha?
Javobni ko’rish
9 santimetr.
- To’rt do’st uchrashdi. Har biri qolganlarning har biri bilan bir martadan qo’l berib ko’rishdi. Jami nechta qo’l berish bo’ldi?
Javobni ko’rish
6 ta.
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
- Nodira bir son o’yladi. Uni 2 ga ko’paytirib, natijaga 7 ni qo’shganida 31 chiqdi. U qanday son o’ylagan?
Javobni ko’rish
12 sonini.
- Ketma-ket kelgan uchta juft sonning yig’indisi 42 ga teng. Shu sonlarning o’rtadagisi nechaga teng?
Javobni ko’rish
14 ga.
- Ikki daftar va bir qalam 17 ming so’m turadi. Xuddi shunday bir daftar va bir qalam esa 11 ming so’m. Bitta daftar qancha turadi?
Javobni ko’rish
6 ming so’m.
- Hovlida faqat tovuqlar va quyonlar bor. Ularning jami 7 ta boshi, 20 ta oyog’i bor. Quyonlar nechta?
Javobni ko’rish
3 ta quyon.
- To’g’ri to’rtburchak 6 ustun va 4 qator teng katakdan tuzilgan. Tashqi chetga tegib turgan kataklar nechta?
Javobni ko’rish
16 ta katak.
- Stolda 2, 4, 6 va 8 yozilgan to’rtta kartochka bor. Yig’indisi 10 bo’ladigan ikkita kartochkani necha xil juftlikda tanlash mumkin? Tanlash tartibi farq qilmaydi.
Javobni ko’rish
2 xil juftlikda.
- Xaltada 2 ta qizil, 3 ta ko’k va 4 ta yashil shar bor. Qaramasdan kamida nechta shar olinsa, ular orasida bir xil rangli 3 ta shar albatta bo’ladi?
Javobni ko’rish
7 ta shar.
- Malika birinchi kuni 8 bet o’qidi. Keyingi har kuni oldingi kundagidan 2 bet ko’p o’qidi. U besh kunda jami necha bet o’qigan?
Javobni ko’rish
60 bet.
- Ikki to’garak bugun bir kunda mashg’ulot o’tkazdi. Biri har 4 kunda, ikkinchisi har 6 kunda yig’iladi. Ularning mashg’uloti yana necha kundan keyin bir kunga to’g’ri keladi?
Javobni ko’rish
12 kundan keyin.
Qiyin mantiqiy savollar
- Uch qutida olma, nok va aralash meva bor. Ularga «Olma», «Nok», «Aralash» deb yozilgan, ammo barcha yozuvlar noto’g’ri. «Aralash» yozuvli qutidan bitta olma olindi. Har bir qutida nima bor?
Javobni ko’rish
«Aralash» yozuvli qutida olma, «Nok» yozuvlisida aralash meva, «Olma» yozuvlisida nok bor.
- Tashqi ko’rinishi bir xil 9 ta shardan bittasi og’irroq, qolganlari teng og’irlikda. Toshlarsiz ikki pallali tarozida og’ir sharni albatta topish uchun eng kamida necha marta tortish yetadi?
Javobni ko’rish
2 marta.
- Katakli qog’ozda boshlang’ich nuqtadan manzilgacha 3 katak o’ngga va 2 katak yuqoriga yurish kerak. Faqat o’ngga yoki yuqoriga bittadan katak yurilsa, nechta turli yo’l bor?
Javobni ko’rish
10 ta yo’l.
- Ikki xonali sonning raqamlari yig’indisi 11. Raqamlar o’rni almashtirilsa, dastlabki sondan 27 ga kichik son chiqadi. Dastlabki son nechaga teng?
Javobni ko’rish
74 ga.
- Maktab musobaqasida 6 jamoa qatnashdi. Har bir jamoa qolgan har bir jamoa bilan bir martadan o’ynadi. Jami nechta o’yin o’tkazildi?
Javobni ko’rish
15 ta o’yin.
- Jasurning yoshi ukasining yoshidan 3 baravar katta. Olti yildan keyin Jasurning yoshi ukasinikidan 2 baravar katta bo’ladi. Jasur hozir necha yoshda?
Javobni ko’rish
18 yoshda.
- Birinchi quvur bo’sh idishni 6 soatda, ikkinchisi 3 soatda to’ldiradi. Suv bir xil tezlikda oqsa va tashqariga chiqmasa, ikkala quvur birga idishni necha soatda to’ldiradi?
Javobni ko’rish
2 soatda.
- Uch qutidan faqat bittasida tugma bor. Birinchi qutida «Tugma shu yerda», ikkinchisida «Tugma bu yerda emas», uchinchisida «Tugma birinchi qutida emas» deb yozilgan. Faqat bitta yozuv rost bo’lsa, tugma qayerda?
Javobni ko’rish
Ikkinchi qutida.
Javoblar va yechimlar
- 16 ta. Berilgan daftarlarni ayirib, olinganlarini qo’shamiz: 18 − 5 + 3 = 16.
- 9 ta. Bolalarga berilgan 7 ta olmaga savatda qolgan 2 tasini qo’shamiz.
- 11 kishi. Oldindagi va ortdagi odamlarga Azizning o’zini ham qo’shish kerak: 4 + 6 + 1 = 11.
- 12 ta. Dastlab 3 × 4 = 12 ta anor bo’lgan. Savatlar orasida ko’chirish umumiy sonni o’zgartirmaydi.
- Jasur. Bo’ylar tartibi pastdan balandga Nodira, Malika, Jasur tarzida joylashadi.
- 4 ta. Mos raqamlar 3, 6, 9 va 12; boshqa o’rindiqlar shartga mos kelmaydi.
- 9 santimetr. Ajratilgan qismlar jami 11 santimetr: 20 − (6 + 5) = 9.
- 6 ta. Birinchi do’st 3 kishi, ikkinchisi hali sanalmagan 2 kishi, uchinchisi esa qolgan 1 kishi bilan ko’rishadi: 3 + 2 + 1 = 6.
- 12. Amallarni teskari tartibda bajaramiz: 31 dan 7 ni ayiramiz, keyin 2 ga bo’lamiz.
- 14. Teng oraliqda kelgan uch sonning o’rtadagisi ularning o’rtacha qiymatiga teng: 42 : 3 = 14.
- 6 ming so’m. Ikki xarid orasidagi yagona farq bitta daftar, shuning uchun uning narxi 17 − 11 = 6 ming so’m.
- 3 ta quyon. Hammasi tovuq bo’lsa, 14 ta oyoq chiqardi. Ortiqcha 6 ta oyoqning har ikkitasi bittadan quyonga tegishli.
- 16 ta. Jami 24 ta katakdan ichkaridagi 4 × 2 = 8 ta katakni ayiramiz.
- 2 xil. Mos juftliklar: 2 bilan 8 hamda 4 bilan 6. Ularning o’rnini almashtirish yangi juftlik bermaydi.
- 7 ta. Oltita shar olganda har rangdan ikkitadan chiqishi mumkin. Yettinchi shar ko’k yoki yashil rangni uchtaga yetkazadi.
- 60 bet. Kunlik betlar soni 8, 10, 12, 14 va 16 bo’ladi; ularni qo’shamiz.
- 12 kun. Birinchi to’garak uchun 4, 8, 12; ikkinchisi uchun 6, 12 kunlarini yozamiz. Birinchi umumiy son 12.
- Olma, aralash meva, nok. «Aralash» qutisi aralash bo’lolmaydi, demak, unda faqat olma bor. «Nok» qutisi nok ham, olma ham bo’lolmagani uchun aralash; qolganida nok.
- 2 marta. Avval uchtadan sharni solishtirib, og’ir shar joylashgan uchlikni aniqlaymiz, keyin shu uchlikdan ikkitasini tortamiz. Bir tortish faqat uch xil natija bergani uchun to’qqiz imkoniyatni birdan ajratolmaydi.
- 10 ta. Besh qadam orasidan yuqoriga yuriladigan ikkita qadamning o’rnini tanlaymiz. Imkoniyatlar soni 4 + 3 + 2 + 1 = 10.
- 74. Raqamlar almashgandagi 27 farq ularning farqi 3 ekanini bildiradi. Yig’indisi 11, farqi 3 bo’lgan raqamlar 7 va 4.
- 15 ta. Har jamoaga 5 tadan raqib to’g’ri keladi. 6 × 5 hisobida har o’yin ikki marta sanalgani uchun 30 ni 2 ga bo’lamiz.
- 18 yosh. Ukaning hozirgi yoshini bir ulush desak, olti yildan keyingi shart 3 ulush + 6 = 2 ulush + 12 bo’ladi. Bir ulush 6, Jasurning yoshi esa 18.
- 2 soat. Bir soatda quvurlar idishning 1/6 va 1/3 qismini, birgalikda yarmini to’ldiradi. To’liq idishga ikki soat kerak.
- Ikkinchi qutida. Tugma shu qutida bo’lsa, dastlabki ikki yozuv yolg’on, uchinchisi rost chiqadi. Boshqa joylashuvlarda esa ikkitadan rost yozuv hosil bo’ladi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni o’z so’zingiz bilan ayting. Nima ma’lumligini va nimani topish kerakligini ajrating; hisoblashga keyin o’ting.
- Chizma yoki jadval tuzing. Navbatni nuqtalar bilan, qutilarni kataklar bilan tasvirlash ma’lumotni ko’z oldiga keltiradi.
- Javobni shartga qaytarib tekshiring. Topilgan yosh, narx yoki son berilgan barcha shartlarga mos kelishi kerak.
- Boladan fikrlash yo’lini so’rang. Ota-ona darrov javob aytish o’rniga, «Qaysi shartdan foydalandingiz?» deb so’rashi mumkin.
- Xatoni izlang, bolani koyimang. Bir kishini unutish yoki juftlikni ikki marta sanash kabi xatolarni birga tekshiring.
Ko’p beriladigan savollar
Bu topshiriqlar 6-sinf o’quvchilariga ham mosmi?
Ha, ayniqsa qiyin bo’limdagi topshiriqlar 6-sinf o’quvchilariga ham mashq bo’ladi. Oson savollardan boshlash esa shartni diqqat bilan o’qishga yordam beradi.
Javob chiqmasa, darrov yechimni o’qish kerakmi?
Avval shartni qayta o’qib, chizma yoki kichik jadval tuzib ko’ring. Keyin yashirin javobni oching va unga qanday yetish mumkinligini mustaqil izlang.
To’g’ri javobning o’zi yetarlimi?
Mashqdan ko’proq foyda olish uchun javobni izohlash ham kerak. O’quvchi qaysi shartdan qanday foydalanganini aytsa, tasodifiy taxmin bilan asosli yechim farqlanadi.