Issiq tugmalar — klaviaturadagi bir nechta tugmani birga bosib, buyruqni sichqonchasiz bajarish usuli. Ular matnni nusxalash, hujjatni saqlash yoki ochiq oynalar orasida o’tishni tezlashtiradi. Quyidagi 15 ta kombinatsiya Windows tizimida kundalik ishlar uchun asqatadi, lekin ayrim buyruqlar dasturga qarab farqlanishi mumkin.
Issiq tugmalar haqida qiziqarli faktlar
Eng oson boshlanish — matn bilan ishlash. Quyidagi kombinatsiyalarni mashq qilish uchun matn muharririda alohida hujjat oching va unga bir necha oddiy gap yozing.
1. Ctrl + C tanlangan narsadan nusxa oladi
Ctrl + C belgilangan matn yoki faylning nusxasini almashish buferiga joylaydi; bufer — ko’chiriladigan ma’lumot vaqtincha turadigan joy. Asl matn o’z joyida qoladi. Masalan, dars jadvalini boshqa hujjatga o’tkazish uchun uni qaytadan terishingiz shart emas.
2. Ctrl + V buferdagi ma’lumotni joylaydi
Ctrl + V nusxalangan yoki kesib olingan ma’lumotni tanlangan joyga qo’yadi. Matn bilan ishlayotganda avval kursorni, ya’ni yozuv tushadigan joyni ko’rsatuvchi belgini kerakli nuqtaga olib boring. Aks holda nusxa siz kutmagan qatorga tushishi mumkin.
3. Ctrl + X ko’chirishga tayyorlaydi
Ctrl + X matn muharririda belgilangan parchani kesib olib, buferga joylaydi; uni boshqa joyga qo’yish uchun Ctrl + V ishlatiladi. Fayllar bilan ishlaganda esa ko’chirish odatda yangi joyga qo’yilgach yakunlanadi. Nusxalashdan farqi shuki, natijada ma’lumotning joyi o’zgaradi.
4. Ctrl + Z oxirgi amalni bekor qiladi
Ctrl + Z ko’plab dasturlarda oxirgi bajarilgan amalni ortga qaytaradi. Masalan, matnning bir qismini adashib o’chirsangiz, bu buyruq uni tiklashga yordam beradi. Biroq u barcha harakatlarni qaytara olmaydi, shuning uchun uni saqlangan nusxaning o’rnini bosadi deb o’ylamang.
5. Ctrl + A hammasini belgilaydi
Ctrl + A faol joydagi barcha matnni yoki fayllar ro’yxatidagi hamma elementni belgilaydi. Buyruqning ta’siri ayni paytda qayerda ishlayotganingizga bog’liq: hujjat ichidami yoki papkadami. Keyingi amal oldidan nimani belgilaganingizga qarang, ayniqsa o’chirish tugmasini bosmoqchi bo’lsangiz.
Kundalik ishlar uchun keyingi kombinatsiyalar
Matnni nusxalashga o’rgangach, hujjat va oynalarni boshqarishga o’tishingiz mumkin. Bu guruhdagi buyruqlar referat yozayotganda, ma’lumot qidirayotganda yoki bir nechta dastur bilan ishlaganda qulay.
6. Ctrl + S hujjatni saqlaydi
Ctrl + S ko’plab muharrirlarda ochiq hujjatdagi o’zgarishlarni saqlaydi. Yangi hujjatda dastur avval nom va saqlash joyini so’rashi mumkin. Masalan, maktab topshirig’ining bir bo’limini yozib bo’lgach, shu tugmalarni bosishni odat qilsangiz, ishni saqlash esdan chiqmaydi.
7. Ctrl + P chop etish oynasini ochadi
Ctrl + P ko’plab dasturlarda hujjat yoki sahifani chop etishga tayyorlaydigan oynani ochadi. Bu tugmalar bosilishi bilan qog’oz darhol chiqib ketadi degani emas. Ochilgan oynada sahifalarni ko’rib, kerakli printer va boshqa sozlamalarni tekshirishingiz mumkin.
8. Ctrl + F matn ichidan qidiradi
Ctrl + F ko’plab brauzer va matn muharrirlarida qidiruv maydonini ochadi. Unga so’z yozsangiz, dastur ochiq sahifa yoki hujjatdagi mos joylarni topishga yordam beradi. Masalan, uzun matndan kerakli atamani izlashda har bir qatorni boshidan o’qish shart bo’lmaydi.
9. Alt + Tab ochiq oynalar orasida o’tkazadi
Alt + Tab Windows tizimida ochiq oynalar orasida almashishga xizmat qiladi. Alt tugmasini ushlab, Tab tugmasini qayta bosish orqali kerakli oynani tanlashingiz mumkin. Bu, masalan, topshiriq matniga qarab, javobni boshqa hujjatga yozayotganda qo’l keladi.
10. Alt + F4 faol oynani yopadi
Alt + F4 odatda ayni paytda faol turgan oynani yopadi. Saqlanmagan hujjat bo’lsa, ko’plab dasturlar uni saqlashni so’raydi, ammo bunga to’liq suyanmang. Tugmalarni bosishdan oldin kerakli o’zgarishlarni saqlang va qaysi oyna faol ekanini tekshiring.
Windows bilan ishlashni yengillashtiradigan kombinatsiyalar
Keyingi buyruqlarda Win — ustida Windows belgisi bor tugma. Uni klaviaturadan topib oling; noutbukdagi ayrim yuqori qator tugmalari esa qurilma sozlamasiga qarab Fn bilan birga bosilishi mumkin.
11. Win + E fayllar oynasini ochadi
Win + E fayl va papkalarni ko’rish dasturini ochadi. Shu oynada hujjatlaringiz saqlangan joylarga o’tishingiz mumkin. Masalan, yuklab olingan topshiriqni yoki rasmlar papkasini topish uchun ish stolidagi belgi ustiga bosishingiz shart emas.
12. Win + D ish stolini ko’rsatadi
Win + D ochiq oynalarni vaqtincha chetga olib, ish stolini ko’rsatadi. Kombinatsiyani yana bossangiz, odatda avvalgi oynalar ko’rinishiga qaytasiz. Bu oynalarni yopishdan farq qiladi: dasturlar ishlashda davom etadi, siz esa ish stolidagi kerakli narsani topasiz.
13. Win + L kompyuterni qulflaydi
Win + L Windows tizimida ekranni qulflash holatiga o’tkazadi. Ishni davom ettirish uchun hisobingizdagi kirish usulidan foydalanasiz; ochiq dasturlar esa yopilmaydi. Umumiy xonada yoki maktabda kompyuterdan uzoqlashish oldidan bu buyruq shaxsiy ishlaringizni ochiq qoldirmaslikka yordam beradi.
14. F2 fayl nomini o’zgartirishga yordam beradi
Windows fayllar oynasida kerakli fayl yoki papkani belgilab, F2 tugmasini bossangiz, uning nomini tahrirlashingiz mumkin. Yangi nomni yozib, Enter bilan tasdiqlaysiz. Fayl nomining oxiridagi turini bildiruvchi qismni bilmasdan o’zgartirmang; faqat tushunarli nom berishning o’zi yetarli.
15. Ctrl + Shift + Esc vazifalar dispetcherini ochadi
Ctrl + Shift + Esc vazifalar dispetcherini, ya’ni ishlayotgan dasturlar va kompyuter resurslarini ko’rsatadigan vositani ochadi. Unda qaysi dasturlar ochiq turganini ko’rishingiz mumkin. Tanish bo’lmagan jarayonlarni shunchaki to’xtatmang: dastur yopilsa, undagi saqlanmagan ish yo’qolishi mumkin.
Issiq tugmalar haqida qisqacha
Ko’p kombinatsiyalarda bir tugma ushlab turiladi, ikkinchisi esa qisqa bosiladi. Masalan, Ctrl + C yozuvidagi qo’shish belgisi alohida bosiladigan tugma emas: Ctrl tugmasini ushlab, C ni bosasiz, keyin ikkalasini qo’yib yuborasiz.
Bir xil tugmalar turli dasturlarda boshqa vazifani bajarishi ham mumkin. Shuning uchun menyudagi buyruq yoniga qarash foydali: dastur ko’pincha o’sha buyruqqa mos kombinatsiyani ham ko’rsatadi.
Bolalarga qanday tushuntirish mumkin
Bolaga buni buyruq berishning qisqa yo’li deb tushuntiring. Mashq uchun yangi hujjatga, masalan, Mahallamizdagi kutubxona degan jumlani yozing. Bola jumlani belgilab nusxalasin, pastki qatorga joylasin, keyin oxirgi amalni bekor qilsin.
Avval faqat nusxalash, joylash va bekor qilishni mashq qiling. Har bir bosishdan keyin ekranda nima o’zgarganini ayttiring: maqsad tugmalarni yodlashgina emas, buyruqning natijasini tushunishdir. Mashq uchun oilaviy hujjatlar yoki kerakli fayllardan foydalanmang.
Amaliy maslahat: kundalik ishingizga mos bir nechta kombinatsiyani tanlang va ularni kerak bo’lgan vaziyatda qo’llang; birdan hammasini yodlashga urinmang.
Ko’p beriladigan savollar
Nega kombinatsiya mening kompyuterimda ishlamayapti?
Sabab faol oyna, dastur yoki klaviatura sozlamasi bilan bog’liq bo’lishi mumkin. Kerakli oyna ichiga bosing, tugmalarni qayta tekshiring va dastur menyusida shu buyruq uchun qaysi kombinatsiya yozilganiga qarang.
Ctrl + C bilan Ctrl + X o’rtasida qanday farq bor?
Ctrl + C nusxa oladi, Ctrl + X esa ma’lumotni boshqa joyga ko’chirish uchun kesib oladi. Matnni eski joyida ham qoldirmoqchi bo’lsangiz, nusxalashni tanlang.
Bu kombinatsiyalar telefonda ham ishlaydimi?
Ularning barchasi telefonda bir xil ishlamaydi, chunki ro’yxat Windows kompyuterlari uchun tuzilgan. Telefonga tashqi klaviatura ulansa, ayrim matn buyruqlari ishlashi mumkin, ammo natija tizim va dasturga bog’liq.