Иссиқ тугмалар — клавиатурадаги бир нечта тугмани бирга босиб, буйруқни сичқончасиз бажариш усули. Улар матнни нусхалаш, ҳужжатни сақлаш ёки очиқ ойналар орасида ўтишни тезлаштиради. Қуйидаги 15 та комбинация Windows тизимида кундалик ишлар учун асқатади, лекин айрим буйруқлар дастурга қараб фарқланиши мумкин.
Иссиқ тугмалар ҳақида қизиқарли фактлар
Энг осон бошланиш — матн билан ишлаш. Қуйидаги комбинацияларни машқ қилиш учун матн муҳарририда алоҳида ҳужжат очинг ва унга бир неча оддий гап ёзинг.
1. Цтрл + C танланган нарсадан нусха олади
Цтрл + C белгиланган матн ёки файлнинг нусхасини алмашиш буферига жойлайди; буфер — кўчириладиган маълумот вақтинча турадиган жой. Асл матн ўз жойида қолади. Масалан, дарс жадвалини бошқа ҳужжатга ўтказиш учун уни қайтадан теришингиз шарт эмас.
2. Цтрл + V буфердаги маълумотни жойлайди
Цтрл + V нусхаланган ёки кесиб олинган маълумотни танланган жойга қўяди. Матн билан ишлаётганда аввал курсорни, яъни ёзув тушадиган жойни кўрсатувчи белгини керакли нуқтага олиб боринг. Акс ҳолда нусха сиз кутмаган қаторга тушиши мумкин.
3. Цтрл + X кўчиришга тайёрлайди
Цтрл + X матн муҳарририда белгиланган парчани кесиб олиб, буферга жойлайди; уни бошқа жойга қўйиш учун Цтрл + V ишлатилади. Файллар билан ишлаганда эса кўчириш одатда янги жойга қўйилгач якунланади. Нусхалашдан фарқи шуки, натижада маълумотнинг жойи ўзгаради.
4. Цтрл + З охирги амални бекор қилади
Цтрл + З кўплаб дастурларда охирги бажарилган амални ортга қайтаради. Масалан, матннинг бир қисмини адашиб ўчирсангиз, бу буйруқ уни тиклашга ёрдам беради. Бироқ у барча ҳаракатларни қайтара олмайди, шунинг учун уни сақланган нусханинг ўрнини босади деб ўйламанг.
5. Цтрл + А ҳаммасини белгилайди
Цтрл + А фаол жойдаги барча матнни ёки файллар рўйхатидаги ҳамма элементни белгилайди. Буйруқнинг таъсири айни пайтда қаерда ишлаётганингизга боғлиқ: ҳужжат ичидами ёки папкадами. Кейинги амал олдидан нимани белгилаганингизга қаранг, айниқса ўчириш тугмасини босмоқчи бўлсангиз.
Кундалик ишлар учун кейинги комбинациялар
Матнни нусхалашга ўргангач, ҳужжат ва ойналарни бошқаришга ўтишингиз мумкин. Бу гуруҳдаги буйруқлар реферат ёзаётганда, маълумот қидираётганда ёки бир нечта дастур билан ишлаганда қулай.
6. Цтрл + С ҳужжатни сақлайди
Цтрл + С кўплаб муҳаррирларда очиқ ҳужжатдаги ўзгаришларни сақлайди. Янги ҳужжатда дастур аввал ном ва сақлаш жойини сўраши мумкин. Масалан, мактаб топшириғининг бир бўлимини ёзиб бўлгач, шу тугмаларни босишни одат қилсангиз, ишни сақлаш эсдан чиқмайди.
7. Цтрл + П чоп этиш ойнасини очади
Цтрл + П кўплаб дастурларда ҳужжат ёки саҳифани чоп этишга тайёрлайдиган ойнани очади. Бу тугмалар босилиши билан қоғоз дарҳол чиқиб кетади дегани эмас. Очилган ойнада саҳифаларни кўриб, керакли принтер ва бошқа созламаларни текширишингиз мумкин.
8. Цтрл + Ф матн ичидан қидиради
Цтрл + Ф кўплаб браузер ва матн муҳаррирларида қидирув майдонини очади. Унга сўз ёзсангиз, дастур очиқ саҳифа ёки ҳужжатдаги мос жойларни топишга ёрдам беради. Масалан, узун матндан керакли атамани излашда ҳар бир қаторни бошидан ўқиш шарт бўлмайди.
9. Алт + Таб очиқ ойналар орасида ўтказади
Алт + Таб Windows тизимида очиқ ойналар орасида алмашишга хизмат қилади. Алт тугмасини ушлаб, Таб тугмасини қайта босиш орқали керакли ойнани танлашингиз мумкин. Бу, масалан, топшириқ матнига қараб, жавобни бошқа ҳужжатга ёзаётганда қўл келади.
10. Алт + Ф4 фаол ойнани ёпади
Алт + Ф4 одатда айни пайтда фаол турган ойнани ёпади. Сақланмаган ҳужжат бўлса, кўплаб дастурлар уни сақлашни сўрайди, аммо бунга тўлиқ суянманг. Тугмаларни босишдан олдин керакли ўзгаришларни сақланг ва қайси ойна фаол эканини текширинг.
Windows билан ишлашни енгиллаштирадиган комбинациялар
Кейинги буйруқларда Wин — устида Windows белгиси бор тугма. Уни клавиатурадан топиб олинг; ноутбукдаги айрим юқори қатор тугмалари эса қурилма созламасига қараб Фн билан бирга босилиши мумкин.
11. Wин + Э файллар ойнасини очади
Wин + Э файл ва папкаларни кўриш дастурини очади. Шу ойнада ҳужжатларингиз сақланган жойларга ўтишингиз мумкин. Масалан, юклаб олинган топшириқни ёки расмлар папкасини топиш учун иш столидаги белги устига босишингиз шарт эмас.
12. Wин + Д иш столини кўрсатади
Wин + Д очиқ ойналарни вақтинча четга олиб, иш столини кўрсатади. Комбинацияни яна боссангиз, одатда аввалги ойналар кўринишига қайтасиз. Бу ойналарни ёпишдан фарқ қилади: дастурлар ишлашда давом этади, сиз эса иш столидаги керакли нарсани топасиз.
13. Wин + L компьютерни қулфлайди
Wин + L Windows тизимида экранни қулфлаш ҳолатига ўтказади. Ишни давом эттириш учун ҳисобингиздаги кириш усулидан фойдаланасиз; очиқ дастурлар эса ёпилмайди. Умумий хонада ёки мактабда компьютердан узоқлашиш олдидан бу буйруқ шахсий ишларингизни очиқ қолдирмасликка ёрдам беради.
14. Ф2 файл номини ўзгартиришга ёрдам беради
Windows файллар ойнасида керакли файл ёки папкани белгилаб, Ф2 тугмасини боссангиз, унинг номини таҳрирлашингиз мумкин. Янги номни ёзиб, Энтер билан тасдиқлайсиз. Файл номининг охиридаги турини билдирувчи қисмни билмасдан ўзгартирманг; фақат тушунарли ном беришнинг ўзи етарли.
15. Цтрл + Шифт + Эсц вазифалар диспетчерини очади
Цтрл + Шифт + Эсц вазифалар диспетчерини, яъни ишлаётган дастурлар ва компьютер ресурсларини кўрсатадиган воситани очади. Унда қайси дастурлар очиқ турганини кўришингиз мумкин. Таниш бўлмаган жараёнларни шунчаки тўхтатманг: дастур ёпилса, ундаги сақланмаган иш йўқолиши мумкин.
Иссиқ тугмалар ҳақида қисқача
Кўп комбинацияларда бир тугма ушлаб турилади, иккинчиси эса қисқа босилади. Масалан, Цтрл + C ёзувидаги қўшиш белгиси алоҳида босиладиган тугма эмас: Цтрл тугмасини ушлаб, C ни босасиз, кейин иккаласини қўйиб юборасиз.
Бир хил тугмалар турли дастурларда бошқа вазифани бажариши ҳам мумкин. Шунинг учун менюдаги буйруқ ёнига қараш фойдали: дастур кўпинча ўша буйруққа мос комбинацияни ҳам кўрсатади.
Болаларга қандай тушунтириш мумкин
Болага буни буйруқ беришнинг қисқа йўли деб тушунтиринг. Машқ учун янги ҳужжатга, масалан, Маҳалламиздаги кутубхона деган жумлани ёзинг. Бола жумлани белгилаб нусхаласин, пастки қаторга жойласин, кейин охирги амални бекор қилсин.
Аввал фақат нусхалаш, жойлаш ва бекор қилишни машқ қилинг. Ҳар бир босишдан кейин экранда нима ўзгарганини айттиринг: мақсад тугмаларни ёдлашгина эмас, буйруқнинг натижасини тушунишдир. Машқ учун оилавий ҳужжатлар ёки керакли файллардан фойдаланманг.
Амалий маслаҳат: кундалик ишингизга мос бир нечта комбинацияни танланг ва уларни керак бўлган вазиятда қўлланг; бирдан ҳаммасини ёдлашга уринманг.
Кўп бериладиган саволлар
Нега комбинация менинг компьютеримда ишламаяпти?
Сабаб фаол ойна, дастур ёки клавиатура созламаси билан боғлиқ бўлиши мумкин. Керакли ойна ичига босинг, тугмаларни қайта текширинг ва дастур менюсида шу буйруқ учун қайси комбинация ёзилганига қаранг.
Цтрл + C билан Цтрл + X ўртасида қандай фарқ бор?
Цтрл + C нусха олади, Цтрл + X эса маълумотни бошқа жойга кўчириш учун кесиб олади. Матнни эски жойида ҳам қолдирмоқчи бўлсангиз, нусхалашни танланг.
Бу комбинациялар телефонда ҳам ишлайдими?
Уларнинг барчаси телефонда бир хил ишламайди, чунки рўйхат Windows компьютерлари учун тузилган. Телефонга ташқи клавиатура уланса, айрим матн буйруқлари ишлаши мумкин, аммо натижа тизим ва дастурга боғлиқ.