Aql charxlovchi savollar bolalar va kattalarni shartni sinchiklab o’qishga, hisoblashga va xulosani tekshirishga undaydi. Oilaviy mashq uchun tuzilgan 25 topshiriq osondan qiyinga qarab joylashtirilgan, javoblar esa alohida berilgan. Avval o’zingiz urinib ko’ring.
Oson mantiqiy savollar
- Savatda 6 ta olma bor edi. Malika undan 2 tasini oldi, keyin savatga yana 3 ta olma solindi. Savatda nechta olma bo’ldi?
- Aziz navbatda to’rtinchi turibdi. Uning orqasida yana 2 kishi bo’lsa, navbatda jami necha kishi bor?
- Munchoqlar qizil, ko’k, yashil tartibida takrorlanadi. Birinchi munchoq qizil bo’lsa, yettinchi munchoq qanday rangda bo’ladi?
- Qutida 3 juft paypoq bor. Undan bitta dona paypoq olindi. Qutida nechta dona paypoq qoldi?
- Nodira 8 ta yong’oqning yarmini ukasiga, yana 2 tasini singlisiga berdi. O’zida nechta yong’oq qoldi?
- Pastki tokchada 5 ta, yuqoridagisida 3 ta kitob bor. Pastdan yuqoriga 2 ta kitob ko’chirilsa, qaysi tokchada nechta kitob ko’p bo’ladi?
- Qatordagi har bir son oldingisidan 2 taga katta: 2, 4, 6, 8. Keyingi son nechaga teng?
- Nodira Jasurdan oldinda, Jasur esa Azizdan oldinda turibdi. Faqat shu uch bola qatnashgan navbatda kim birinchi?
- Bitta qalam 2 ming so’m turadi. Aziz bir xil narxdagi 3 ta qalam olsa, jami qancha to’laydi?
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
- 18 ta olma uchta qutiga teng taqsimlandi. Birinchi qutidan ikkinchisiga 2 ta olma o’tkazildi. Endi ikkinchi qutida nechta olma bor?
- Aka va ukaning yoshlari yig’indisi 22 ga teng. Aka ukasidan 4 yosh katta. Aka necha yoshda?
- Beshta o’yinchoqning ayrimlari ikki oyoqli, qolganlari to’rt oyoqli. Ularning oyoqlari jami 14 ta bo’lsa, to’rt oyoqli o’yinchoqlar nechta?
- To’rt bola ketma-ket turibdi. Aziz Malikadan oldinda, ammo Jasurdan orqada. Nodira Malikadan orqada bo’lsa, Malika nechanchi o’rinda?
- 1, 2 va 3 raqamlarining har birini bir martadan ishlatib, 300 dan katta toq son tuzing. Qaysi son hosil bo’ladi?
- Xaltada 4 ta qizil va 3 ta ko’k shar bor. Qaramasdan kamida nechta shar olsangiz, ular orasida bir xil rangli ikkita shar albatta bo’ladi?
- Jasur bir sonni 3 ga ko’paytirib, natijaga 4 ni qo’shdi. Javob 25 bo’ldi. U dastlab qaysi sonni o’ylagan?
- To’rt bolaning har biri qolgan uch bolaning har biriga bittadan tabriknoma berdi. Jami nechta tabriknoma berildi?
Qiyin mantiqiy savollar
- Uch qutining birida faqat olma, birida faqat nok, boshqasida ikkalasi bor. Ularga “Olma”, “Nok”, “Aralash” deb yozilgan, ammo barcha yozuvlar xato. “Aralash” yozuvli qutidan olma chiqdi. “Olma” yozuvli qutida nima bor?
- To’qqizta tanga tashqi ko’rinishidan bir xil. Bittasi og’irroq, qolganlari teng vaznli. Ikki pallali tarozida og’ir tangani albatta topish uchun eng kamida necha marta tortish kerak?
- Ikki qo’ng’iroqdan biri har 6 daqiqada, ikkinchisi har 8 daqiqada chalinadi. Ular hozir birga chalindi. Yana necha daqiqadan keyin birga chalinadi?
- Uchta butun son kichikdan kattaga yozilgan. Ularning yig’indisi 17. O’rtadagi son eng kichigidan 1 taga katta, eng kattasi esa eng kichigining ikki baravari. Sonlarni toping.
- To’rt xonali kodda 1, 2, 3 va 4 raqamlari bir martadan qatnashadi. Birinchi raqam ikkinchisining ikki baravari, uchinchisi birinchisidan 1 taga katta. Kod qanday?
- Mahalla musobaqasida 10 ta jamoa qatnashadi. Har bir jamoa qolgan har bir jamoa bilan bittadan o’yin o’tkazadi. Jami nechta o’yin bo’ladi?
- Sovg’a uch qutidan birida. Aziz: “Birinchisida”, Malika: “Birinchisida emas”, Jasur: “Ikkinchisida emas”, dedi. Faqat bir gap rost bo’lsa, sovg’a qaysi qutida?
- Sizda 4 va 7 daqiqalik ikkita qumsoat bor. Ularni bir vaqtda ishga tushirib, boshqa soatsiz aynan 9 daqiqa o’tganini qanday aniqlaysiz? Qumsoatni ag’darish vaqtini hisobga olmang.
Javoblar va yechimlar
Javobni solishtirishdan oldin qanday yo’l tutganingizni aytib bering. Natija to’g’ri chiqsa ham, uning shartga mosligini tekshiring.
- 7 ta olma. Avval 6 dan 2 ni ayiramiz, keyin qolgan 4 taga 3 ni qo’shamiz.
- 6 kishi. Azizning oldida 3 kishi bor; Azizning o’zi va orqadagi 2 kishini ham sanaymiz.
- Qizil. Ranglar har uchta munchoqdan keyin takrorlanadi: to’rtinchi ham, yettinchi ham yangi guruhning boshidir.
- 5 dona. Uch juft paypoq jami 6 dona bo’ladi. Bittasi olingach, 5 tasi qoladi.
- 2 ta yong’oq. Sakkiztaning yarmi 4 ta. Nodira jami 6 ta yong’oq bergan, demak, o’zida 2 ta qolgan.
- Yuqori tokchada 2 ta ko’p. Ko’chirgandan keyin pastda 3 ta, yuqorida 5 ta kitob bo’ladi.
- 10. Shartga ko’ra, har safar 2 qo’shiladi. Shuning uchun 8 dan keyin 10 keladi.
- Nodira. Berilgan munosabatlarni birlashtirsak, tartib Nodira, Jasur, Aziz ko’rinishida bo’ladi.
- 6 ming so’m. Har bir qalamning narxini qalamlar soniga ko’paytiramiz: 2 mingdan uch marta olamiz.
- 8 ta olma. Dastlab har bir qutida 6 tadan olma bo’lgan. Ikkinchisiga yana 2 ta qo’shiladi.
- 13 yosh. Yig’indidan yoshlar farqini ayirsak, ukaning ikki baravar yoshi — 18 chiqadi. Uka 9, aka 13 yoshda.
- 2 ta. Hammasi ikki oyoqli bo’lsa, jami 10 oyoq bo’lardi. Ortiqcha 4 oyoq ikkita to’rt oyoqli o’yinchoqqa tegishli.
- Uchinchi. Shartlarni ketma-ket qo’ysak, Jasur, Aziz, Malika, Nodira tartibi hosil bo’ladi.
- 321. Son 300 dan katta bo’lishi uchun boshida 3 turadi. Toq bo’lishi uchun oxiriga 1, o’rtasiga esa 2 yoziladi.
- 3 ta shar. Dastlabki ikki shar turli rangda chiqishi mumkin. Uchinchi shar shu ikki rangdan birini takrorlaydi.
- 7. Amallarni teskari bajaramiz: 25 dan 4 ni ayirib, 21 ni 3 ga bo’lamiz.
- 12 ta tabriknoma. Har bir bola 3 tadan beradi. To’rt bolaning berganlari jami 4 × 3 = 12 ta.
- Faqat nok. “Aralash” yozuvli quti aralash emas, undan olma chiqqani uchun unda faqat olma bor. “Olma” yozuvli quti olma ham, aralash ham bo’lolmaydi, aks holda “Nok” yozuvi to’g’ri chiqadi.
- 2 marta. Avval uchtadan tangani torting: og’ir guruhni yoki tarozidan tashqaridagi guruhni tanlaysiz. Shu uchlikdan ikkitasini tortib, og’irini topasiz; ular teng bo’lsa, uchinchisi og’ir.
- 24 daqiqadan keyin. Birinchi qo’ng’iroqning 6, 12, 18, 24 daqiqalik vaqtlarini ikkinchisining 8, 16, 24 daqiqalik vaqtlari bilan solishtiring.
- 4, 5 va 8. Eng kichik sonni to’rt marta olib, 1 qo’shsak, yig’indi 17 bo’ladi. Demak, eng kichigi 4; qolganlari 5 va 8.
- 2134. Birinchi va ikkinchi raqamlar 2 va 1 yoki 4 va 2 bo’lishi mumkin. Ikkinchi holatda uchinchi raqam 5 bo’lib qoladi, shu sababli faqat 2134 mos keladi.
- 45 ta o’yin. Har bir jamoaning 9 ta raqibi bor: 10 × 9 = 90. Bunda har o’yin ikki marta sanalgani uchun natijani ikkiga bo’lamiz.
- Ikkinchi qutida. Aziz va Malikaning qarama-qarshi gaplaridan bittasi baribir rost. Demak, Jasurning gapi yolg’on, ya’ni sovg’a ikkinchi qutida.
- Oxirgi qum tugaganida 9 daqiqa o’tadi. To’rtinchi daqiqada kichik qumsoatni, yettinchi daqiqada kattasini ag’daring. Sakkizinchi daqiqada kichigi tugaganda kattasini yana ag’daring: endi uning yuqorisidagi bir daqiqalik qum tugashini kuting.
Aql charxlovchi savollar bilan oilaviy mashq
Oilada navbat bilan bittadan topshiriq tanlang. Javobni bilgan kishi darrov aytmasin: boshqalarga shartdagi kerakli ma’lumotni topishga yordam bersin. Shu tariqa kichiklar ham suhbatda qatnashadi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni qayta ayting. Bola nima berilgani va nima so’ralganini o’z so’zlari bilan tushuntirsin.
- Buyumlardan foydalaning. Olma o’rniga tugma, kitob o’rniga qog’oz bo’laklarini qo’yib sanash mumkin.
- Chizma chizing. Navbat haqidagi topshiriqda ismlarni ketma-ket yozing; qutilarga oid masalada kichik jadval tuzing.
- Natijani orqaga tekshiring. Topilgan sonlarni dastlabki shartga qo’yib ko’ring: hamma talab bajarildimi?
- Xatoni muhokama qiling. Bolani shoshirmang, adashgan qadamini topishga undang. To’g’ri javobdan ko’ra asosli tushuntirishni ham qadrlang.
Keyingi mashqda avval qiynalgan bitta savolga qayting va uni javobga qaramasdan tushuntirib bering.
Ko’p beriladigan savollar
Bu savollarni kichik yoshdagi bolaga qanday berish mumkin?
Oson bo’limdan boshlang va shartni ovoz chiqarib o’qing. Sanashga qiynalsa, qog’ozdagi belgilar yoki o’yinchoqlar bilan ko’rsating.
Bola javobni topolmasa, yechimni darrov aytish kerakmi?
Avval kichik yo’naltiruvchi savol bering. Masalan, tokcha haqidagi topshiriqda: “Kitob ko’chgach, pastda nechta qoladi?” deb so’rang.
To’g’ri javobni boshqa yo’l bilan topsa ham bo’ladimi?
Ha, shartlarning barchasiga mos kelgan boshqa yechim yo’li ham to’g’ri. Boladan qadamlarini tushuntirishni so’rang, keyin berilgan yechim bilan taqqoslang.