Oson mantiqiy savollar bolalar va kattalarni shartni diqqat bilan o’qishga, sanashga va javobini asoslashga undaydi. Oilada yoki sinfda javoblarni solishtirishdan ko’ra, har kim qanday fikrlaganini tinglash foydaliroq. Quyidagi 25 ta topshiriqdagi vaziyatlar mashq uchun tuzilgan.
Oson mantiqiy savollar
- Azizning qutisida 6 ta qalam bor edi. U 2 tasini singlisiga berdi. Qutida nechta qalam qoldi?
- Malika navbatning boshidan uchinchi, oxiridan ikkinchi bo’lib turibdi. Navbatda jami nechta bola bor?
- Dasturxondagi 4 ta likopchaning har birida 2 tadan olma bor. Likopchalarda jami nechta olma bor?
- Jasur 9 yoshda. Nodira undan 2 yosh katta. Nodira necha yoshda?
- Savatda 5 ta anor bor edi. Unga yana 3 ta anor solindi, keyin 4 tasi olindi. Savatda nechta anor qoldi?
- Uch do’st uchrashdi. Har biri qolgan ikki do’sti bilan bir martadan qo’l berib ko’rishdi. Jami necha marta qo’l berib ko’rishildi?
- Sonlar qatorida har bir keyingi son oldingisidan 3 ta katta: 3, 6, 9. Navbatdagi son nechchi?
- Uchta kitob ustma-ust qo’yilgan. Yashil kitob eng pastda, qizil kitob esa ko’k kitobdan yuqorida turibdi. Eng tepadagi kitob qaysi rangda?
- Buvi 12 ta pechenyeni 4 ta likopchaga teng taqsimladi. Har bir likopchaga nechtadan pechenye tushdi?
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
- To’rtta qutining har birida teng miqdorda daftar bor. Qutilardagi daftarlar jami 24 ta bo’lsa, uchta qutida nechta daftar bor?
- Xonada 4 oyoqli 2 ta stul va 3 oyoqli 3 ta kursicha bor. Ularning oyoqlari jami nechta?
- Ikki xaltada jami 14 ta olma bor. Birinchi xaltadagi olmalar ikkinchisidagidan 4 ta ko’p. Birinchi xaltada nechta olma bor?
- Yugurish bahsida to’rt bola turli o’rinlarni egalladi. Nodira Malikadan, Malika Azizdan, Aziz esa Jasurdan oldin keldi. Kim ikkinchi bo’ldi?
- Savatdagi 18 ta mevaning hammasi olma yoki nok. Olmalar soni noklar sonidan ikki baravar ko’p. Savatda nechta nok bor?
- Mashqdagi jadvalga ko’ra, avtobuslar har 10 daqiqada jo’naydi. Birinchisi soat 9:00 da jo’nasa, to’rtinchisi soat nechada jo’naydi?
- Qizil va ko’k qutidagi koptoklar jami 7 ta, ko’k va yashildagilar 9 ta, qizil va yashildagilar 12 ta. Qizil qutida nechta koptok bor?
- Kataklar ikki qatorga joylashgan, har bir qatorda uchtadan katak bor. Chap yuqoridagi katakdan o’ng pastdagiga faqat qo’shni katakka o’ngga yoki pastga yuriladi. Nechta turli yo’l bor?
Qiyin mantiqiy savollar
- Ikki xonali sonning raqamlari yig’indisi 9. Raqamlarining o’rni almashtirilsa, son 27 taga kamayadi. Dastlabki son nechchi?
- Koptok uchta qutidan faqat bittasida. Qizil qutida: «Koptok shu qutida», ko’kda: «Koptok qizil qutida emas», yashilda: «Koptok ko’k qutida emas», deb yozilgan. Faqat bitta yozuv rost bo’lsa, koptok qayerda?
- Tashqi ko’rinishi bir xil 8 ta sharchadan bittasi og’irroq, qolganlarining vazni teng. Ikki pallali tarozida og’ir sharchani har qanday holatda topish uchun eng kamida necha marta tortish yetadi?
- O’yin 1 sonidan boshlanadi. Har yurishda songa 2 qo’shish yoki uni 2 ga ko’paytirish mumkin. 10 ga yetish uchun eng kamida nechta yurish kerak?
- Sinfdagi 20 bolaning har biri shaxmat yoki rasm to’garagiga qatnashadi. Shaxmatga 12 bola, rasmga 11 bola boradi. Nechta bola ikkala to’garakka ham qatnashadi?
- To’g’ri to’rtburchak shaklidagi gulzorning atrofi 26 metr. Uzunligi enidan 3 metr katta. Gulzorning eni necha metr?
- Xaltada qizil, ko’k va yashil tugmalardan beshtadan bor. Qaramasdan olganda, bir xil rangli kamida uchta tugma chiqishini kafolatlash uchun eng kamida nechta tugma olish kerak?
- Donacha sonlar chizig’idagi 0 dan boshlaydi. Har yurishda faqat 2 yoki 3 qadam oldinga siljiydi. Aynan 6 yurishda 17 ga yetgan bo’lsa, necha marta 3 qadamdan yurgan?
Javoblar va yechimlar
- 4 ta qalam. Dastlabki 6 ta qalamdan berilgan 2 tasini ayiramiz: 6 − 2 = 4.
- 4 ta bola. Malikaning oldida ikki, orqasida bir bola bor; Malikaning o’zini ham qo’shamiz: 2 + 1 + 1 = 4.
- 8 ta olma. To’rtta likopchadagi ikkitadan olmani jamlaymiz: 4 × 2 = 8.
- 11 yosh. Nodira katta bo’lgani uchun Jasurning yoshiga 2 ni qo’shamiz: 9 + 2 = 11.
- 4 ta anor. Avval qo’shilgan anorlarni sanaymiz, keyin olinganlarini ayiramiz: 5 + 3 − 4 = 4.
- 3 marta. Birinchi do’st ikki kishi bilan ko’rishadi, qolgan ikki do’st esa o’zaro yana bir marta ko’rishadi.
- 12. Qoida bo’yicha oxirgi songa 3 qo’shiladi: 9 + 3 = 12.
- Qizil. Yashil kitob pastda bo’lsa, qolgan ikki o’rin ko’k va qizilga tegadi; qizil ko’kdan yuqorida turadi.
- 3 tadan. Pechenyelar sonini likopchalar soniga bo’lamiz: 12 ÷ 4 = 3.
- 18 ta daftar. Bitta qutida 24 ÷ 4 = 6 ta daftar bor, demak, uchta qutida 6 × 3 = 18 ta bo’ladi.
- 17 ta oyoq. Stullarda 2 × 4 = 8 ta, kursichalarda 3 × 3 = 9 ta oyoq bor; yig’indisi 17.
- 9 ta olma. Birinchi xaltadan ortiqcha 4 ta olmani olsak, ikkala xaltada jami 10 ta qolib, tenglashadi. Shuning uchun birinchisida 5 + 4 = 9 ta bo’lgan.
- Malika. Shartdagi tartib Nodira, Malika, Aziz, Jasur ko’rinishida; ikkinchi o’rin Malikaga tegadi.
- 6 ta nok. Noklar bir ulush bo’lsa, olmalar ikki ulush bo’ladi. Jami uch ulushdagi 18 ta mevani bo’lamiz: 18 ÷ 3 = 6.
- Soat 9:30 da. Birinchi va to’rtinchi jo’nash orasida uchta 10 daqiqalik oraliq bor, ya’ni 30 daqiqa o’tadi.
- 5 ta koptok. Uchta yig’indini qo’shsak, har bir koptok ikki marta sanaladi: (7 + 9 + 12) ÷ 2 = 14. Ko’k va yashildagi 9 tasini ayirsak, qizilda 5 ta qoladi.
- 3 ta yo’l. Har safar ikki marta o’ngga, bir marta pastga yuriladi. Pastga yurish boshida, o’rtada yoki oxirida kelishi mumkin.
- 63. Raqamlar o’rni almashganda farq 27 bo’lishi uchun o’nlik raqami birlik raqamidan 3 ta katta bo’ladi. Yig’indisi 9 bo’lgan bunday raqamlar 6 va 3: 63 − 36 = 27.
- Ko’k qutida. Koptok ko’kda bo’lsa, faqat ko’kdagi yozuv rost chiqadi. Qizil yoki yashil qutida bo’lsa, ikkitadan yozuv rost bo’lib qoladi.
- 2 marta. Avval uchtadan sharchani tortamiz: tenglashsa, qolgan ikkitasini, tenglashmasa, og’ir uchlikdan ikkitasini o’zaro tortib javobni topamiz. Bir tortishda tarozi faqat uch xil natija beradi, bu sakkiz sharchani ajratishga yetmaydi.
- 3 ta yurish. Yo’l quyidagicha: 1 → 3 → 5 → 10. Ikki yurishda esa erishish mumkin bo’lgan eng katta son 6, shuning uchun qisqaroq yo’l yo’q.
- 3 ta bola. To’garaklardagi bolalarni qo’shsak, 12 + 11 = 23 chiqadi. Sinfdagi 20 boladan ortiqcha sanalgan 3 bola ikkala to’garakka ham boradi.
- 5 metr. Uzunlik bilan enning yig’indisi 26 ÷ 2 = 13 metr. Uzunlikdagi ortiqcha 3 metrni ayirib, qolganini teng bo’lamiz: (13 − 3) ÷ 2 = 5.
- 7 ta tugma. Dastlabki oltita tugma har bir rangdan ikkitadan chiqishi mumkin. Yettinchisi qaysi rangda bo’lmasin, o’sha rangdagi tugmalar sonini uchtaga yetkazadi.
- 5 marta. Olti yurishning hammasi 2 qadamdan bo’lsa, donacha 12 ga yetadi. Yetishmayotgan 5 qadam uchun beshta yurishni 2 qadamdan 3 qadamga almashtiramiz.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni qayta ayttiring. Bola hisoblashdan oldin nima berilgani va nimani topishi kerakligini o’z so’zlari bilan tushuntirsin.
- Buyumlardan foydalaning. Oilada qalam, tugma yoki qog’oz bo’laklari bilan vaziyatni ko’rsating. Hisob tugagach, buyumlarsiz ham izohlashni so’rang.
- Darsda javoblarni taqqoslang. Bir xil javobga turli yo’l bilan kelgan bolalar o’z usulini tushuntirsin. Faqat tezlikni emas, aniq izohni ham qadrlang.
- O’yinda navbatni saqlang. Bir kishi savolni o’qisin, boshqalar mustaqil o’ylasin. Javobni bilgan bola darhol aytib yubormasdan, qolganlarga ham imkon bersin.
- Xatoni tekshirishga aylantiring. «Qaysi shart qolib ketdi?» deb so’rang. Tayyor yechimni aytish o’rniga, chizma yoki kichik ishora taklif qiling.
Ko’p beriladigan savollar
Oson mantiqiy savollar qaysi yoshdagilarga mos?
Bu to’plam butun oila uchun, ammo topshiriqni bolaning tayyorgarligiga qarab tanlang. Qo’shish va ayirishni endi o’rganayotgan bolaga dastlabki savollarni buyumlar yordamida bering.
Bola javob topolmasa, yechimni ko’rsatish kerakmi?
Darhol ko’rsatish o’rniga, shartdagi bitta bog’lanishga e’tiborini qarating. Masalan, navbat haqidagi savolda bolaning oldi va orqasidagi odamlarni alohida chizishni taklif qiling.
To’g’ri javobni aytishning o’zi yetarlimi?
Yo’q, bolaning qanday fikrlaganini tushuntirishi ham kerak. Topgan javobini savoldagi barcha shartlarga qo’yib tekshirsa, taxmin bilan yechim o’rtasidagi farqni ko’radi.