Bolalar uchun mantiqiy savollar diqqat bilan o’qish, sanash va shartdan xulosa chiqarishni mashq qilishga yordam beradi. Oilaviy mashg’ulotga mos bu to’plamdagi 25 topshiriq osondan qiyinga qarab joylashtirilgan. Javobni ochishdan oldin o’z yechimingizni aytib, sababini tushuntirib ko’ring.
Bolalar uchun mantiqiy savollar
Qog’oz va qalamni yoningizga qo’ying. Ayrim masalalarni buyumlar bilan ko’rsatish, boshqalarini esa kichik jadval yoki chizma yordamida yechish qulay.
Oson mantiqiy savollar
-
Savatda 7 ta nok bor edi. Malika undan 2 tasini oldi. Savatda nechta nok qoldi?
Javobni ko’rish
5 ta nok.
-
Aziz navbatda oldindan uchinchi, orqadan to’rtinchi turibdi. Navbatda jami nechta odam bor?
Javobni ko’rish
6 ta odam.
-
Hovlidagi to’rtburchak gulzorning har bir burchagiga bittadan, o’rtasiga ham bitta gul ekildi. Jami nechta gul ekilgan?
Javobni ko’rish
5 ta gul.
-
Dasturxondagi 3 ta likopchaning har birida 2 tadan olma bor. Likopchalarda jami nechta olma bor?
Javobni ko’rish
6 ta olma.
-
Qutida 5 ta qalam bor. Jasur yana 3 ta qalam soldi, keyin 2 tasini oldi. Qutida nechta qalam qoldi?
Javobni ko’rish
6 ta qalam.
-
Malika bilan Jasur 9 ta rasmli kartochkani bo’lishdi. Malika 5 tasini oldi. Qolgan kartochkalarning hammasini olgan Jasurda nechta kartochka bor?
Javobni ko’rish
4 ta kartochka.
-
Sonlar har safar 2 taga ortib bormoqda: 2, 4, 6, 8. Keyingi son nechaga teng?
Javobni ko’rish
10.
-
6 ta olma likopchalarga 2 tadan qo’yildi. Olma ortib qolmadi. Nechta likopcha ishlatildi?
Javobni ko’rish
3 ta likopcha.
-
Uch bola bir qatorga turdi. Malika birinchi ham, oxirgi ham emas. U nechanchi o’rinda turibdi?
Javobni ko’rish
Ikkinchi o’rinda.
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
-
Xaltada 3 ta qizil va 2 ta ko’k shar bor. Qaramasdan kamida nechta shar olsangiz, ular orasida albatta qizil shar bo’ladi?
Javobni ko’rish
3 ta shar.
-
Uch qutida 2 ta, 4 ta va 6 ta kubik bor. Hammasida teng bo’lishi uchun eng to’la qutidan eng kam kubikli qutiga nechta kubik o’tkazish kerak?
Javobni ko’rish
2 ta kubik.
-
Azizning kitoblari Malikanikidan ikki baravar ko’p. Ikkalasida jami 12 ta kitob bo’lsa, Azizda nechta kitob bor?
Javobni ko’rish
8 ta kitob.
-
To’rtta stolning ayrimlariga 4 tadan, qolganlariga 2 tadan stul qo’yildi. Jami 12 ta stul ishlatildi. Nechta stolga 4 tadan stul qo’yilgan?
Javobni ko’rish
2 ta stolga.
-
Nodira birinchi kuni 3 ta mashq bajardi. Keyingi har bir kuni oldingi kundagidan 2 ta ko’p mashq bajardi. U besh kunda jami nechta mashq bajargan?
Javobni ko’rish
35 ta mashq.
-
To’rt bola marraga turli vaqtda yetdi. Nodira Malikadan oldin, Azizdan keyin keldi. Jasur Malikadan keyin yetib keldi. Malika nechanchi bo’ldi?
Javobni ko’rish
Uchinchi bo’ldi.
-
Jasur o’ylagan sonini 3 ga ko’paytirib, natijadan 4 ni ayirdi. Javob 17 chiqdi. U qanday son o’ylagan?
Javobni ko’rish
7.
-
Sinfdagi 18 bolaning har biri shaxmat yoki rasm to’garagiga qatnaydi. Shaxmatga 11, rasmga 10 bola boradi. Nechta bola ikkala to’garakka ham qatnaydi?
Javobni ko’rish
3 ta bola.
Qiyin mantiqiy savollar
-
Aziz bilan Malikaning yoshlari yig’indisi 20 ga teng. To’rt yil oldin Azizning yoshi Malikanikidan ikki baravar katta edi. Aziz hozir necha yoshda?
Javobni ko’rish
12 yoshda.
-
Ikki chiroq hozir birga yondi. Birinchisi har 6 daqiqada, ikkinchisi har 8 daqiqada bir zum yonadi. Ular keyingi safar necha daqiqadan so’ng birga yonadi?
Javobni ko’rish
24 daqiqadan so’ng.
-
O’yinda 2 yoki 5 ochko beradigan jetonlar ishlatiladi. Malikaning 6 ta jetoni jami 21 ochko beradi. Unda 5 ochkolik jetondan nechta bor?
Javobni ko’rish
3 ta.
-
Chizmada A, B, C, D nuqtalar bor. Faqat A–B, A–C, B–D va C–D yo’llari chizilgan. Bir nuqtaga qayta kirmasdan A dan D ga nechta turli yo’l bilan borish mumkin?
Javobni ko’rish
2 ta yo’l bilan.
-
Uch qutida jami 23 ta munchoq bor. Ikkinchisida birinchidagidan ikki baravar ko’p, uchinchisida esa birinchidagidan 3 ta ko’p. Ikkinchi qutida nechta munchoq bor?
Javobni ko’rish
10 ta munchoq.
-
Uch qutining birida faqat olma, birida faqat nok, birida ikkalasi aralash bor. Ularga “Olma”, “Nok”, “Aralash” deb yozilgan, ammo barcha yozuvlar noto’g’ri. “Aralash” yozuvli qutidan olma chiqdi. “Olma” yozuvli qutida nima bor?
Javobni ko’rish
Faqat nok bor.
-
Mahalladagi musobaqada 4 bola qatnashdi. Har bir bola qolgan bolalarning har biri bilan bir martadan shaxmat o’ynadi. Jami nechta o’yin o’tkazildi?
Javobni ko’rish
6 ta o’yin.
-
Uch xonali kodda 1, 2, 3 raqamlarining har biri bir martadan ishlatilgan. Kod 200 dan katta, 300 dan kichik. Oxirgi raqami birinchi raqamidan katta. Kod qanday?
Javobni ko’rish
213.
Javoblar va yechimlar
Yechimingizni tekshirganda faqat natijani emas, unga olib kelgan qadamlarni ham solishtiring.
- 5 ta nok. Olingan noklarni dastlabki sondan ayiramiz: 7 − 2 = 5.
- 6 ta odam. Azizning oldida 2, orqasida 3 kishi bor. Azizning o’zini ham qo’shamiz: 2 + 1 + 3 = 6.
- 5 ta gul. To’rtta burchakdagi gullarga o’rtadagi bittasini qo’shamiz: 4 + 1 = 5.
- 6 ta olma. Har bir likopchadagi olmalarni qo’shamiz: 2 + 2 + 2 = 6.
- 6 ta qalam. Dastlab qalamlar 8 ta bo’ladi, keyin 2 tasi olinadi: 5 + 3 − 2 = 6.
- 4 ta kartochka. Jami kartochkalardan Malika olganlarini ayiramiz: 9 − 5 = 4.
- 10. Shartdagi qoida bo’yicha oxirgi songa 2 ni qo’shamiz: 8 + 2 = 10.
- 3 ta likopcha. Oltita olmani ikkitadan guruhlasak, uchta guruh chiqadi: 6 ÷ 2 = 3.
- Ikkinchi o’rin. Uch kishilik qatorda birinchi va oxirgi o’rinni chiqarib tashlasak, faqat o’rtadagi o’rin qoladi.
- 3 ta shar. Dastlab olingan ikkala shar ham ko’k chiqishi mumkin. Ko’k sharlar tugagach, uchinchisi qizil bo’ladi.
- 2 ta kubik. Jami 12 ta kubikni uch qutiga teng taqsimlasak, har birida 4 tadan bo’ladi. Shuning uchun 6 talik qutidan 2 tasini o’tkazamiz.
- 8 ta kitob. Malikaning kitoblarini bir ulush desak, Azizniki ikki ulush bo’ladi. Uch ulush 12 bo’lsa, ikki ulush 8 ga teng.
- 2 ta stol. Hamma stolga ikkitadan stul qo’ysak, 8 ta ketadi. Qolgan 4 ta stul ikki stolga yana ikkitadan qo’yiladi.
- 35 ta mashq. Kunlar bo’yicha mashqlar soni 3, 5, 7, 9 va 11 bo’ladi. Ularning yig’indisi 35.
- Uchinchi. Shartlar bolalarni Aziz, Nodira, Malika, Jasur tartibida joylashtiradi. Demak, Malika uchinchi kelgan.
- 7. Amallarni teskari bajaramiz: 17 ga 4 ni qo’shib, 21 ni olamiz. Uni 3 ga bo’lsak, 7 chiqadi.
- 3 ta bola. To’garaklardagi bolalarni qo’shsak, 21 chiqadi, lekin sinfda 18 bola bor. Ortiqcha sanalgan 3 bola ikkala to’garakka qatnaydi.
- 12 yosh. To’rt yil oldin yoshlar yig’indisi 12 edi, ular 8 va 4 yoshda bo’lgan. Har biriga 4 yosh qo’shsak, Aziz 12 yoshga to’ladi.
- 24 daqiqa. Birinchi chiroq 6, 12, 18, 24-daqiqalarda, ikkinchisi 8, 16, 24-daqiqalarda yonadi. Birinchi umumiy vaqt — 24 daqiqa.
- 3 ta jeton. Oltita jetonning hammasi 2 ochkolik bo’lsa, jami 12 ochko chiqadi. Yetishmayotgan 9 ochkoni har biri 3 ochko qo’shadigan uchta almashtirish beradi.
- 2 ta yo’l. Mumkin bo’lgan yo’llar A–B–D va A–C–D. B bilan C orasida yo’l yo’q.
- 10 ta munchoq. Uchinchi qutidagi ortiqcha 3 tasini ayirsak, 20 ta qoladi. Bu to’rt teng ulush: bir ulush 5, ikkinchi qutidagi ikki ulush 10.
- Faqat nok. “Aralash” yozuvli quti aralash bo’lmagani uchun unda faqat olma bor. “Nok” yozuvli quti nokli bo’lolmaydi, demak, u aralash; qolgan quti nokli.
- 6 ta o’yin. Bolalarni navbat bilan olsak, birinchiga 3 ta, ikkinchiga 2 ta, uchinchiga 1 ta yangi juftlik to’g’ri keladi. Jami 3 + 2 + 1 = 6.
- 213. Kodning birinchi raqami 2 bo’lishi kerak. Oxirgi raqam undan katta bo’lgani uchun 3, o’rtadagi esa 1 bo’ladi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni qayta ayttiring. Bola masalani o’z so’zlari bilan tushuntirsin. Bu qaysi ma’lumotni tushunmaganini sezishga yordam beradi.
- Buyumlardan foydalaning. Qalam, tugma yoki kubik bilan taqsimlashni ko’rsating. Keyin shu yechimni sonlar orqali yozishni taklif qiling.
- Natijaning sababini so’rang. “Qanday topdingiz?” degan savolga e’tibor bering. To’g’ri javob tasodifiy taxmin bo’lib qolmasin.
- Xatoni birga tekshiring. Javobni darhol aytish o’rniga, hisobning qaysi qadamida shartga zid natija chiqqanini izlang.
- Shartni ozgina o’zgartiring. Masalan, savatdagi noklar sonini almashtiring. Bola avvalgi javobni yodlaganmi yoki usulni tushunganmi, ko’rinadi.
Ko’p beriladigan savollar
Bu savollarni qaysi yoshdagi bolaga berish mumkin?
Bolaning sanash va matnni tushunishiga qarab tanlang. Hisobni endi o’rganayotgan bola bilan oson bo’limdan boshlang, qolganlarini birga o’qib yeching.
Bola javobni topolmasa, qanday yordam berish kerak?
Shartni kichik qismlarga ajratib, ma’lum narsalarni qog’ozga yozishni taklif qiling. Darhol javobni ochmay, buyum yoki chizma yordamida birinchi qadamni ko’rsating.
Javob to’g’ri bo’lsa, yechimini ham aytish kerakmi?
Ha, qisqa izoh bolaning qanday fikrlaganini ko’rsatadi. U javobini masala shartiga qo’yib tekshirsa, taxmin bilan asosli yechimni ajrata oladi.