Болалар учун ИҚ тест тарзида тузилган бу 25 та мантиқий машқни мактаб ўқувчилари ота-оналари билан бирга ечиши мумкин. Саволлар санаш, шартни диққат билан ўқиш ва жавобни асослашга ундайди. Бу тўплам ИҚ даражасини ўлчайдиган расмий синов эмас: ундан оилавий машғулот сифатида фойдаланинг.
Болалар учун ИҚ тест: қандай ишлаш керак?
Қоғоз ва қалам тайёрланг. Ҳар бир саволни шошмасдан ўқинг, жавобингиз ёнига қандай фикрлаганингизни ҳам ёзинг. Ечимлар охирги жадвалда берилган, шунинг учун аввал ўзингиз уриниб кўринг.
Осон мантиқий саволлар
Дастлабки топшириқларда мураккаб ҳисоб йўқ. Буюмларни чизиб ёки қаламлар ёрдамида санаб кўришингиз мумкин.
| № | Савол | Машқ тури |
|---|---|---|
| 1 | Малика саватга 4 та олма, кейин яна 3 та олма солди. Саватда олдин олма йўқ эди. Энди нечта олма бор? | Қўшиш |
| 2 | Ликопчада 6 та сомса бор эди. Азиз улардан 2 тасини олди. Ликопчада нечта сомса қолди? | Айириш |
| 3 | Нақшда доира ва квадрат навбат билан такрорланади: доира, квадрат, доира, квадрат. Бешинчи шакл нима бўлади? | Тартибни кузатиш |
| 4 | Навбатда фақат Азиз, Малика ва Жасур турибди. Азиз Маликадан олдинда, Жасур эса Маликадан орқада. Ким иккинчи турибди? | Жойлашув |
| 5 | Токчада 8 та китоб бор эди. Нодира 3 тасини олди, кейин токчага 2 та китоб қўйди. Токчада нечта китоб бўлди? | Кетма-кет ҳисоблаш |
| 6 | Қутида фақат 2 та қизил ва 3 та кўк қалам бор. Қутидаги барча қаламлар нечта? | Жамлаш |
| 7 | Ҳар сафар 2 қўшиб борилган: 2, 4, 6. Кейинги сон неччи? | Сонлар кетма-кетлиги |
| 8 | Стол устидаги 3 та қаламдоннинг ҳар бирида 2 тадан қалам бор. Жами нечта қалам бор? | Гуруҳлаб санаш |
| 9 | Югуришда Нодира иккинчи ўриндаги болани қувиб ўтди. Шу пайтда бошқа ҳеч кимнинг ўрни ўзгармади. Нодира нечанчи ўринга чиқди? | Диққат |
Ўртача қийинликдаги саволлар
Бу ерда жавобга етиш учун бир неча қадам керак. Шартдаги ҳар бир маълумотни алоҳида ёзсангиз, уларнинг боғланишини кўриш осонлашади.
| № | Савол | Машқ тури |
|---|---|---|
| 10 | Масала шартига кўра, бир хил нархдаги 2 та дафтар жами 10 000 сўм туради. Ручка битта дафтардан 2 000 сўм арзон. Ручканинг нархи қанча? | Икки босқичли ҳисоб |
| 11 | Қизил, кўк ва яшил қутидан фақат биттасида копток бор. Қизил қутида «Копток шу қутида», кўк қутида «Копток бу қутида эмас», яшил қутида «Копток қизил қутида эмас» деб ёзилган. Фақат битта ёзув рост. Копток қайси қутида? | Рост ва ёлғон |
| 12 | Тўрт дўстнинг ҳар бири қолган дўстларининг ҳар бири билан бир мартадан қўл бериб кўришди. Жами нечта қўл бериш бўлди? | Жуфтларни санаш |
| 13 | Бир тўғри чизиқ бўйлаб 5 та дарахт экилган. Ҳар икки қўшни дарахт орасидаги масофа 3 метр. Биринчи дарахтдан охиргисигача неча метр? | Оралиқларни санаш |
| 14 | Кетма-кетликдаги сонларга навбат билан 2, 3, 4 ва кейин 5 қўшилади: 1, 3, 6, 10, … Навбатдаги сон неччи? | Қоида бўйича давом эттириш |
| 15 | Икки халтада жами 10 та ёнғоқ бор. Биринчи халтада иккинчисидан 4 та кўп. Ҳар бир халтада нечтадан ёнғоқ бор? | Тенглаштириш |
| 16 | Синфдаги 18 боланинг ҳар бири расм ёки қўшиқ тўгарагига, айримлари эса иккаласига қатнайди. Расмга 10 бола, қўшиққа 11 бола қатнайди. Иккала тўгаракка қатнайдиганлар нечта? | Умумий аъзолар |
| 17 | Икки хонали соннинг рақамлари йиғиндиси 9. Ўнлик хонасидаги рақам бирлик хонасидаги рақамдан 3 та катта. Бу қайси сон? | Рақамлар муносабати |
Қийин мантиқий саволлар
Қийин топшириқда тахминингизни текшириш ҳам ечимнинг бир қисми. Битта шартга мос келган жавоб қолган шартларга ҳам мос келишини текширинг.
| № | Савол | Машқ тури |
|---|---|---|
| 18 | Катакли қоғозда бошланғич нуқтадан манзилга бориш учун айнан 2 қадам ўнгга ва 2 қадам юқорига юриш керак. Ҳар қадам битта катак узунлигида, бошқа йўналишга юрилмайди. Қадамлар тартиби билан фарқланадиган нечта йўл бор? | Йўлларни санаш |
| 19 | Уч хонали кодда 1, 2, 3 рақамларининг ҳар бири бир мартадан ишлатилган. Ўртадаги рақам 2, биринчиси 1 эмас, охиргиси 3 эмас. Код қандай? | Шартларни бирлаштириш |
| 20 | Тўрт боланинг ёшини кичикдан каттага ёзганда кетма-кет жуфт сонлар чиқади. Ёшлар йиғиндиси 44. Энг катта бола неча ёшда? | Сонларни тенглаштириш |
| 21 | Ҳовлида фақат товуқлар ва қуёнлар бор: жами 12 та жонивор, уларнинг оёқлари эса 36 та. Ҳар бир товуқда 2 та, ҳар бир қуёнда 4 та оёқ бор. Қуёнлар нечта? | Фарқ орқали ҳисоблаш |
| 22 | Азиз, Малика ва Жасур мусобақада дастлабки уч ўринни бўлишди, ўринлар тенг эмас. Азиз «Малика биринчи», Малика «Мен биринчи эмасман», Жасур «Мен биринчи эмасман» деди. Фақат битта гап рост. Ким биринчи бўлган? | Гапларни таққослаш |
| 23 | Халтада 4 та қизил ва 4 та кўк шар бор. Ичига қарамасдан, шарларни қайтармай оляпсиз. Бир хил рангли камида 3 та шар чиқишига кафолат бўлиши учун камида нечта шар олиш керак? | Энг ноқулай ҳолат |
| 24 | Ташқи кўриниши бир хил 9 та тошчанинг биттаси қолганларидан оғирроқ, қолганлари тенг вазнли. Икки паллали тарози ва тошчаларнинг ўзидан фойдаланиб, оғир тошчани ҳар қандай ҳолатда топиш учун энг камида неча марта тортиш етади? | Гуруҳларга ажратиш |
| 25 | 40 дан катта, 70 дан кичик бутун сонни 3 га бўлганда қолдиқ 2, 4 га бўлганда қолдиқ 3, 5 га бўлганда қолдиқ 4 чиқади. Бу қайси сон? | Қолдиқлар |
Тўртта саволни қандай таҳлил қилиш мумкин?
Қутилардаги ёзувларни қандай текширасиз?
11-савол учун учта тахмин ёзинг: копток қизил, кўк ёки яшил қутида. Ҳар бир тахмин ёнида ёзувларни «рост» ва «ёлғон» деб белгиланг; айнан битта рост ёзув қолган ҳолатни танланг.
Тўгараклардаги болалар нега ортиқча саналади?
16-саволни иккита кесишувчи доира чизиб ишланг. Иккала тўгаракка қатнайдиган бола ҳар бир рўйхатда борлиги учун, рўйхатлардаги сонларни қўшсангиз, уни икки марта санайсиз.
Кафолат оддий тахминдан нимаси билан фарқ қилади?
23-саволда қулай тасодифга суянманг. Бир хил рангли учлик ҳали йиғилмаган ҳолда нечта шар олиш мумкинлигини топинг, кейин яна битта шар олинганда нима бўлишини текширинг.
Тарози натижасидан қандай фойдаланасиз?
24-саволда тарози фақат қайси томон оғирлигини эмас, паллалар тенглигини ҳам кўрсатади. Тошчаларни шундай гуруҳлангки, ҳар қандай натижадан кейин гумон қилинаётган гуруҳ кичрайсин.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Жавобдан олдин сабабни сўранг. «Нега шундай деб ўйладингиз?» деган савол боланинг фикрлаш йўлини тушунишга ёрдам беради.
- Шартни ўз сўзингиз билан айтинг. Бола нима маълумлигини ва нима топилишини ажрата олса, ҳисобни бошлаш осонлашади.
- Чизма ва буюмлардан фойдаланинг. Қаламлар, қоғоздаги доиралар ёки оддий белгилар кўздан қочган боғланишни кўрсатиши мумкин.
- Хатони бирга текширинг. Тайёр жавобни айтиш ўрнига, қайси шарт бажарилмай қолганини топишни таклиф қилинг.
- Тезликни мусобақага айлантирманг. Оилавий машғулотда аввал мустақил уринишга имкон беринг, сўнг ечимларни навбат билан тушунтиринг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволлар қайси ёшдаги болаларга мос?
Тўплам бутун оила учун тузилган, саволлар эса осондан қийинга қараб жойлаштирилган. Болангизга дастлабки топшириқларни таклиф қилинг ва кейингиларига унинг тайёргарлигига қараб ўтинг.
Тўғри жавоблар сонидан боланинг ИҚ даражасини билса бўладими?
Йўқ, бу топшириқлардаги натижадан ИҚ даражасини чиқариб бўлмайди. Болалар учун ИҚ тест деб номланган ушбу тўплам машқ қилишга хизмат қилади, унга ИҚ бали бериш мезони бириктирилмаган.
Бола саволни еча олмаса, жавобни дарров айтиш керакми?
Аввал кичик ёрдам беринг: шартни қайта ўқинг ёки чизма чизишни таклиф қилинг. Бола барибир қийналса, ечимни бирга кўриб, ҳар бир қадамнинг сабабини муҳокама қилинг.
Жавоблар ва ечимлар
Энди ёзган жавобларингизни текширинг. Натижа мос келмаса, фақат сонни алмаштирманг: ҳисобнинг ёки тахминнинг қайси қадамида адашганингизни топинг.
| № | Жавоб | Ечим |
|---|---|---|
| 1 | 7 та олма. | Саватдаги 4 та олмага яна 3 таси қўшилади: 4 + 3 = 7. |
| 2 | 4 та сомса. | Олинган сомсаларни айирамиз: 6 − 2 = 4. |
| 3 | Доира. | Ҳар бир квадратдан кейин доира келади. Тўртинчи шакл квадрат бўлгани учун бешинчиси доира. |
| 4 | Малика. | Тартиб Азиз, Малика, Жасур бўлади. Малика икки боланинг ўртасида турибди. |
| 5 | 7 та китоб. | Аввал 8 − 3 = 5 та қолади. Кейин 5 + 2 = 7 та бўлади. |
| 6 | 5 та қалам. | Қизил ва кўк қаламларни қўшамиз: 2 + 3 = 5. |
| 7 | 8. | Қоида бўйича охирги сонга 2 қўшамиз: 6 + 2 = 8. |
| 8 | 6 та қалам. | Учта жуфтни санаймиз: 2 + 2 + 2 = 6. |
| 9 | Иккинчи ўринга. | Нодира иккинчи ўриндаги иштирокчининг ўрнини эгаллади. Биринчи ўриндаги иштирокчи ҳали олдинда. |
| 10 | 3 000 сўм. | Битта дафтар 10 000 ÷ 2 = 5 000 сўм. Ручка ундан 2 000 сўм арзон: 3 000 сўм. |
| 11 | Кўк қутида. | Шунда қизил ва кўк қутидаги ёзувлар ёлғон, яшил қутидаги ёзув рост бўлади. Бошқа жойлашувларда иккитадан ёзув рост чиқади. |
| 12 | 6 марта. | Биринчи дўстнинг 3 та, иккинчисининг ҳали саналмаган 2 та, учинчисининг эса 1 та жуфти бор. Жами 3 + 2 + 1 = 6. |
| 13 | 12 метр. | Бешта дарахт орасида тўртта оралиқ бор. Шунинг учун 4 × 3 = 12 метр. |
| 14 | 15. | Кейинги қўшиладиган сон 5. Демак, 10 + 5 = 15. |
| 15 | Биринчисида 7 та, иккинчисида 3 та. | Ортиқча 4 тани ажратсак, тенг иккита улуш учун 6 та қолади. Ҳар улуш 3 та, катта халтада эса 3 + 4 = 7 та. |
| 16 | 3 бола. | Рўйхатлар йиғиндиси 10 + 11 = 21. Ҳақиқий 18 боладан ортиқча саналган 3 бола иккала тўгаракка қатнайди. |
| 17 | 63. | Йиғиндидан рақамлар фарқини айирамиз: 9 − 3 = 6, унинг ярми 3. Катта рақам 6 бўлгани учун сон 63. |
| 18 | 6 та йўл. | Тўртта қадам орасидан ўнгга юриладиган иккитасининг ўрнини танлаймиз: 1–2, 1–3, 1–4, 2–3, 2–4 ёки 3–4. Қолган ўринларда юқорига юрилади. |
| 19 | 321. | Ўртада 2 туради, четларга 1 ва 3 қолади. Биринчи рақам 1 бўлмагани учун у 3, охиргиси эса 1. |
| 20 | 14 ёшда. | Ёшларни энг кичик ёшга тенглаштириш учун йиғиндидан 0 + 2 + 4 + 6 = 12 ни айирамиз. Қолган 32 ни 4 га бўлсак 8 чиқади; ёшлар 8, 10, 12, 14. |
| 21 | 6 та қуён. | Ҳаммаси товуқ бўлса, 24 та оёқ бўларди. Ортиқча 12 та оёқнинг ҳар иккитасига биттадан қуён тўғри келади: 12 ÷ 2 = 6. |
| 22 | Жасур. | Азиз ва Маликанинг гаплари бир-бирига зид, демак улардан айнан биттаси рост. Ягона рост гап шу иккисидан бири бўлгани учун Жасурнинг гапи ёлғон: у биринчи. |
| 23 | 5 та шар. | Дастлабки тўртта шар иккита қизил ва иккита кўк бўлиши мумкин. Бешинчи шар қайси рангда бўлмасин, шу рангдан учтаси йиғилади. |
| 24 | 2 марта. | Учтадан тошчани тортиб, оғир тошча бор учликни топамиз; сўнг шу учликдан иккитасини солиштирамиз. Бир тортишнинг уч хил натижаси тўққизта эҳтимолни ажратишга етмайди. |
| 25 | 59. | Изланган сонга 1 қўшилса, у 3, 4 ва 5 га қолдиқсиз бўлинади. Бу сонларнинг энг кичик умумий карралиси 60; берилган оралиққа мос жавоб 60 − 1 = 59. |