Қизиқарли саволлар болалар учун диққатни жамлаш, шартларни солиштириш ва ҳисобни текшириш машқи бўла олади. Қуйидаги топшириқларни мактаб ўқувчилари мустақил, кичикроқ болалар эса ота-онаси билан ечиб кўриши мумкин. Ҳар бир жавоб ёпиқ: аввал ўзингиз ўйланг, кейин уни очинг.
Қизиқарли саволлар болалар учун: қандай бошлаш керак?
Қоғоз ва қалам тайёрланг. Масалани ўқигач, нима маълумлигини ва айнан нимани топиш кераклигини ажратинг. Шошилмасдан ишланг: айрим топшириқларда ҳисоблашдан кўра битта сўзга эътибор бериш фойдалироқ.
Осон мантиқий саволлар
- Саватда 7 та нон бор эди. Оила дастурхонга 2 тасини олди, кейин саватга яна 3 та нон қўйди. Саватда нечта нон бўлди?
Жавобни кўриш
8 та нон.
- Малика навбатда олдиндан учинчи, орқадан иккинчи турибди. Навбатда жами нечта бола бор?
Жавобни кўриш
4 та бола.
- Жавонда 4 жуфт қўлқоп турибди. Ҳар бир жуфтда иккитадан қўлқоп бўлса, жами нечта қўлқоп бор?
Жавобни кўриш
8 та қўлқоп.
- Учта саватнинг ҳар бирига 5 тадан олма солинди. Саватларда жами нечта олма бор?
Жавобни кўриш
15 та олма.
- Сонлар ҳар сафар 3 тага ортади: 2, 5, 8, 11. Кейинги сон нечага тенг?
Жавобни кўриш
14 га тенг.
- 2, 4, 6 ва 8 ёзилган тўртта карточка бор. Йиғиндиси 10 бўладиган нечта турли жуфтлик тузиш мумкин? Тартиб ҳисобга олинмайди.
Жавобни кўриш
2 та жуфтлик.
- Азиз расм чизишга 30 дақиқа, уни бўяшга яна 15 дақиқа сарфлади. У жами неча дақиқа ишлади?
Жавобни кўриш
45 дақиқа.
- Тўққизта ўрик икки ликопчага бўлинди. Биринчи ликопчада 4 та ўрик бўлса, иккинчисида нечта?
Жавобни кўриш
5 та ўрик.
- Нодира 6 ёшда. Жасур ундан 2 ёш катта. Жасур неча ёшда?
Жавобни кўриш
8 ёшда.
Ўртача қийинликдаги саволлар
- Ўйинда қалам 2 балл, дафтар 5 балл туради. Иккита қалам ва учта дафтар олиш учун жами неча балл керак?
Жавобни кўриш
19 балл.
- Тўрт бола бир-бири билан қўл бериб кўришди. Ҳар бир жуфтлик фақат бир марта кўришган бўлса, жами нечта қўл бериш бўлган?
Жавобни кўриш
6 та.
- Учта халтада 2, 4 ва 6 тадан ёнғоқ бор. Энг кўп ёнғоқли халтадан энг кам ёнғоқли халтага нечтасини ўтказса, ҳаммаси тенглашади?
Жавобни кўриш
2 та ёнғоқни.
- Югуришда Малика Азиздан олдинда, Азиз Жасурдан олдинда, Нодира эса Жасурдан орқада кетяпти. Бошқа қатнашчи йўқ. Учинчи ўринда ким?
Жавобни кўриш
Жасур.
- Қутида 5 та қизил ва 4 та кўк тугма бор. Қарамасдан олганда, бир хил рангли иккита тугма чиқиши учун камида нечта олиш керак?
Жавобни кўриш
3 та тугма.
- Малика китобнинг 10-бетидан 16-бетигача ўқиди. Бошланиш ва тугаш бетларини ҳам санаганда, у нечта бет ўқиган?
Жавобни кўриш
7 бет.
- Токчада учта тўрт оёқли мушук ўйинчоғи ва иккита икки оёқли қуш ўйинчоғи бор. Уларнинг оёқлари жами нечта?
Жавобни кўриш
16 та.
- Икки саватдаги олмалар жами 23 та. Биринчи саватда иккинчисидан 5 та кўп олма бор. Ҳар бир саватда нечтадан олма бор?
Жавобни кўриш
Биринчисида 14 та, иккинчисида 9 та.
Қийин мантиқий саволлар
- 1, 2 ва 3 рақамларининг ҳар бирини айнан бир марта ишлатиб, 200 дан катта нечта уч хонали сон тузиш мумкин?
Жавобни кўриш
4 та сон.
- Катакли қоғозда бошланғич нуқтадан икки катак ўнгга ва бир катак юқорига бориш керак. Фақат ўнгга ёки юқорига юриб, энг қисқа йўлни нечта усулда босиш мумкин?
Жавобни кўриш
3 усулда.
- Қизил, яшил ва кўк қутидан биттасида тош бор. Қизил қутида: ‘Тош шу қутида’, яшилида: ‘Тош бу қутида эмас’, кўкида: ‘Тош қизил қутида эмас’ деб ёзилган. Фақат битта ёзув рост. Тош қаерда?
Жавобни кўриш
Яшил қутида.
- Азиз билан Маликанинг ёшлари йиғиндиси 30. Азизнинг ёши Маликанинг ёшидан икки баравар катта. Ҳар бири неча ёшда?
Жавобни кўриш
Азиз 20, Малика 10 ёшда.
- Ўйинда 3 баллик ва 5 баллик жетонлар бор. Тўртта жетон жами 16 балл бўлди. Ҳар бир турдан нечтадан жетон олинган?
Жавобни кўриш
Ҳар бир турдан иккитадан.
- Тўрт бола бир қатор турибди. Нодира биринчи, Азиз четда эмас. Малика Азиздан олдинда, Жасур эса Азизнинг бевосита ортида. Улар қандай тартибда турибди?
Жавобни кўриш
Нодира, Малика, Азиз, Жасур.
- Учта ёпиқ қутининг оғирлиги жуфтлаб ўлчанганда: биринчи ва иккинчи 9 кг, биринчи ва учинчи 11 кг, иккинчи ва учинчи 14 кг чиқди. Ҳар бир қути неча килограмм?
Жавобни кўриш
Биринчиси 3 кг, иккинчиси 6 кг, учинчиси 8 кг.
- Тўққизта ташқи кўриниши бир хил доначадан биттаси оғирроқ, қолганлари тенг. Тошсиз паллали тарозида оғир доначани ҳар қандай ҳолатда аниқлаш учун энг камида неча марта тортиш етади?
Жавобни кўриш
2 марта.
Жавоблар ва ечимлар
Жавобингиз мос келмаса, фақат сонни алмаштирманг. Қайси шартни бошқача тушунганингизни топинг, сўнг ечимни қайта синанг.
-
Ечимни кўриш
8 та нон. Аввал 7 дан 2 ни айирамиз, сўнг қолган 5 тага 3 ни қўшамиз.
-
Ечимни кўриш
4 та бола. Маликанинг олдида икки, орқасида бир бола бор. Маликанинг ўзини ҳам қўшамиз.
-
Ечимни кўриш
8 та қўлқоп. Ҳар бир жуфтдаги иккита қўлқопни санаймиз: 4 × 2 = 8.
-
Ечимни кўриш
15 та олма. Уч саватдаги олмаларни қўшамиз: 5 + 5 + 5 = 15.
-
Ечимни кўриш
14. Қоида шартда берилган: ҳар гал 3 қўшилади. Демак, 11 + 3 = 14.
-
Ечимни кўриш
2 та жуфтлик. Мос жуфтликлар: 2 билан 8, 4 билан 6. Уларнинг ўрнини алмаштириш янги жуфтлик бермайди.
-
Ечимни кўриш
45 дақиқа. Расм чизиш ва бўяш вақтларини қўшамиз: 30 + 15 = 45.
-
Ечимни кўриш
5 та ўрик. Жами тўққизтадан биринчи ликопчадаги тўрттасини айирамиз: 9 − 4 = 5.
-
Ечимни кўриш
8 ёш. Жасур катта бўлгани учун Нодиранинг ёшига 2 қўшамиз: 6 + 2 = 8.
-
Ечимни кўриш
19 балл. Қаламлар учун 4, дафтарлар учун 15 балл керак. Жами: 4 + 15 = 19.
-
Ечимни кўриш
6 та. Биринчи бола уч киши билан кўришади, кейингиси учун иккита, учинчиси учун битта янги жуфтлик қолади: 3 + 2 + 1 = 6.
-
Ечимни кўриш
2 та ёнғоқ. Олтитадан иккитасини олиб, иккитага қўшсак, учала халтада ҳам тўрттадан бўлади.
-
Ечимни кўриш
Жасур. Шартларни бирлаштирсак, тартиб Малика, Азиз, Жасур, Нодира бўлади. Жасур учинчи турибди.
-
Ечимни кўриш
3 та тугма. Дастлабки иккита тугма турли рангда чиқиши мумкин. Учинчи тугма улардан бирининг рангига албатта мос келади.
-
Ечимни кўриш
7 бет. 16 − 10 = 6 фақат бет рақамлари орасидаги фарқни беради. Бошланғич бетни ҳам санаш учун 1 қўшамиз.
-
Ечимни кўриш
16 та оёқ. Мушук ўйинчоқларида 3 × 4 = 12, қуш ўйинчоқларида 2 × 2 = 4 оёқ бор. Жами 16 та.
-
Ечимни кўриш
14 ва 9 та. Ортиқча бешта олмани айирсак, тенг иккита улушга 18 та қолади. Ҳар улуш 9 та, каттасига 5 ни қайтарамиз.
-
Ечимни кўриш
4 та сон. Юзлик хонасида 2 ёки 3 туриши керак. Мос сонлар: 213, 231, 312 ва 321.
-
Ечимни кўриш
3 усул. Уч қадамдан биттаси юқорига бўлади. Уни биринчи, иккинчи ёки учинчи қадамда бажариш мумкин.
-
Ечимни кўриш
Яшил қутида. Шунда дастлабки икки ёзув ёлғон, учинчиси рост чиқади. Тош бошқа қутилардан бирида бўлса, иккитадан ёзув рост бўлиб қолади.
-
Ечимни кўриш
Азиз 20, Малика 10 ёшда. Маликанинг ёшини бир улуш десак, Азизники икки улуш бўлади. Уч улуш 30 га тенг, демак, бир улуш 10.
-
Ечимни кўриш
Иккитадан. Тўртта жетоннинг ҳаммаси 3 баллик бўлса, 12 балл чиқарди. Иккитасини 5 балликка алмаштирсак, яна 4 балл қўшилади.
-
Ечимни кўриш
Нодира, Малика, Азиз, Жасур. Азиз иккинчи турса, унинг олдида Маликага жой қолмайди. Демак, у учинчи, Жасур тўртинчи, Малика иккинчи туради.
-
Ечимни кўриш
3, 6 ва 8 кг. 9 билан 11 ни қўшиб, 14 ни айирсак, биринчи қутининг икки баравар оғирлиги — 6 кг қолади. Биринчиси 3 кг бўлса, қолганлари 6 ва 8 кг чиқади.
-
Ечимни кўриш
2 марта. Аввал учтадан доначани солиштириб, оғир донача бор учликни топамиз; кейин шу учликдан биттадан солиштирамиз. Битта тортишнинг уч хил натижаси тўққиз номзоддан биттасини ҳар доим ажрата олмайди.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартни ўз сўзингиз билан айтинг. Бола нима берилганини тушунтирсин. Ота-она дарҳол жавобни айтиш ўрнига, қайси маълумотдан бошлаш мумкинлигини сўрасин.
- Буюмлардан фойдаланинг. Тугма, қалам ёки қоғоз бўлаклари билан вазиятни кўрсатинг. Навбат ҳақидаги масалада оддий чизма ҳам ёрдам беради.
- Тахминни текширинг. Топилган сонни шартга қайтариб қўйинг. Саватлардаги олмалар ҳам жами сонга, ҳам айирмага мос келиши керак.
- Хатони муҳокама қилинг. ‘Қаерда адашдинг?’ ўрнига ‘Қайси қадамни қайта текширамиз?’ деб сўранг. Бола фикрини бемалол тушунтирсин.
- Шартни озгина ўзгартиринг. Масала ечилгач, битта сонни алмаштиринг. Бола аввалги жавобни эмас, ечиш усулини қўллаб кўрсин.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволларни ҳали яхши ўқий олмайдиган болага берса бўладими?
Ҳа, катталар шартни овоз чиқариб ўқиб бериши мумкин. Осон бўлимдан бошланг ва буюмлар билан кўрсатинг; ҳисоб ҳали қийин бўлса, жавобни бирга изланг.
Бола жавобни тополмаса, дарҳол ечимини кўрсатиш керакми?
Аввал кичик йўналиш бериб кўринг. Масалан, ‘Навбатни чизиб кўрсак-чи?’ деб таклиф қилинг; кейин ҳам қийин бўлса, ечимни бирга ўқиб, ҳар қадамини текширинг.
Топшириқлардан оилавий ўйин тузиш мумкинми?
Ҳа, қизиқарли саволлар болалар учун навбат билан жавоб бериладиган оилавий ўйинга мос келади. Фақат тезликни эмас, фикрини тушунтиришни ҳам қадрланг ва жавобларни барча ўйлаб бўлгач очинг.