So’z haqida maqollar: 30 ta maqol va ma’nosi

muallif:

So’z haqida maqollar insonning gapni o’ylab aytishi, rostgo’y bo’lishi va boshqalarga muloyim muomala qilishi haqida fikr beradi. Ularni insho, dars yoki oiladagi suhbatda ishlatib, ma’nosini oddiy hayotiy misollar bilan tushuntirish mumkin.

So’z haqida maqollar

  1. Aytar so’zni ayt, Aytmas so’zdan qayt.
  2. Aytilgan so’z — otilgan o’q.
  3. Ariqni suv bezar, Odamni — so’z.
  4. Bir shirin so’z bitkazar, Ming ko’ngilning yarasin.
  5. Gapdan gap chiqar, Cho’pdan — xas.
  6. Gapning qisqasi — yaxshi, Qisqasidan hissasi — yaxshi.
  7. Dunyoni yel buzar, Odamni — so’z.
  8. Yomon so’zning qanoti bor.
  9. Iliq so’z — shakar, Sovuq so’z — zahar.
  10. Olim so’zi oz, Oz bo’lsa ham soz.
  11. Og’izdan chiqqan so’z qaytmas.
  12. So’z nayzadan o’tkir.
  13. So’z oyoqdan ilgari borar.
  14. So’z chumchuq emas, Og’izdan chiqsa, tutib bo’lmas.
  15. So’zning boyligi — odamning chiroyligi.
  16. So’zning onasi — quloq, Suvning onasi — buloq.
  17. Er so’zi — el so’zi.
  18. Eldagi gap — dildagi gap.
  19. El bor yerda so’z bor.
  20. Yaxshi so’z — ko’ngil podshosi.
  21. Yaxshi so’z qand yedirar, Yomon so’z pand yedirar.
  22. So’z kishining — o’zagi, Odob kishining — bezagi.
  23. Shirmoy noningni berma, Shirin so’zingni ber.
  24. To’g’ri so’z qilichdan o’tkir.

Javoblar

  1. Aytar so’zni ayt, Aytmas so’zdan qayt. Kerakli gapni ayting, ammo o’ylamay aytiladigan so’zdan tiyiling.
  2. Aytilgan so’z — otilgan o’q. Og’izdan chiqqan gapni qaytarib bo’lmaydi, shuning uchun avval o’ylash kerak.
  3. Ariqni suv bezar, Odamni — so’z. Odamning qandayligi uning gap-so’zidan ham bilinadi.
  4. Bir shirin so’z bitkazar, Ming ko’ngilning yarasin. Muloyim gap xafa bo’lgan kishining ko’nglini ko’tarishi mumkin.
  5. Gapdan gap chiqar, Cho’pdan — xas. Keragidan ortiq gap yangi gap-so’zlarni keltirib chiqarishi mumkin.
  6. Gapning qisqasi — yaxshi, Qisqasidan hissasi — yaxshi. Fikrni lo’nda aytsangiz, tinglovchiga tushunish oson bo’ladi.
  7. Dunyoni yel buzar, Odamni — so’z. Odamning obro’si va munosabatlariga uning so’zlari ta’sir qiladi.
  8. Yomon so’zning qanoti bor. Noo’rin gap tez tarqalib, ko’pchilikka yetib borishi mumkin.
  9. Iliq so’z — shakar, Sovuq so’z — zahar. Yoqimli muomala kishini xursand qiladi, qo’pol gap esa ranjitadi.
  10. Olim so’zi oz, Oz bo’lsa ham soz. Ko’p gapirishdan ko’ra, mazmunli va o’rinli gapirish afzal.
  11. Og’izdan chiqqan so’z qaytmas. Aytilgan gapning ta’sirini keyin bekor qilib bo’lmaydi.
  12. So’z nayzadan o’tkir. Gap ham kishiga kuchli ta’sir qilishi, uni qattiq ranjitishi mumkin.
  13. So’z oyoqdan ilgari borar. Odam yetib bormasidan avval uning gapi boshqalarga yetishi mumkin.
  14. So’z chumchuq emas, Og’izdan chiqsa, tutib bo’lmas. Aytilgan gapni ortga qaytarishning iloji yo’q.
  15. So’zning boyligi — odamning chiroyligi. Chiroyli va mazmunli gap odamga yaxshi taassurot qoldiradi.
  16. So’zning onasi — quloq, Suvning onasi — buloq. Gapirishdan oldin tinglash va eshitilganini anglash kerak.
  17. Er so’zi — el so’zi. Bir kishining aytgan gapi ba’zan ko’pchilik fikrini ham ifodalaydi.
  18. Eldagi gap — dildagi gap. Odamlar orasida aytilgan gap ko’ngildagi fikrni bildirib turishi mumkin.
  19. El bor yerda so’z bor. Odamlar birga yashagan joyda suhbat va fikr almashish bo’ladi.
  20. Yaxshi so’z — ko’ngil podshosi. Yaxshi gap odamning ko’ngliga quvonch beradi.
  21. Yaxshi so’z qand yedirar, Yomon so’z pand yedirar. Yoqimli gap ko’ngilni ko’taradi, yomon gap esa kishini ranjitishi mumkin.
  22. So’z kishining — o’zagi, Odob kishining — bezagi. Odamning gapi va odobi uning qandayligini ko’rsatadi.
  23. Shirmoy noningni berma, Shirin so’zingni ber. Yaxshi muomala bilan ham mehmonni yoki suhbatdoshni xursand qilish mumkin.
  24. To’g’ri so’z qilichdan o’tkir. Rost gap qat’iy va ta’sirli bo’lishi mumkin.

Maqollarni darsda ishlatganda avval bolalarga o’zlari tushungan ma’noni ayttiring, so’ng izoh bilan solishtiring. Oilada esa dasturxon atrofidagi suhbatda bir maqolni tanlab, uning qaysi vaziyatga mos kelishini muhokama qiling. O’yin uchun maqolning bir qismini aytib, davomini topishni taklif qilish mumkin; javob topilmasa, uni birgalikda o’qing.

Eng mashhur maqollarning ma’nosi

Aytilgan so’z — otilgan o’q.

Bu maqol har bir gapni aytishdan oldin uning ta’sirini o’ylashga undaydi. Gapni keyin qaytarib bo’lmagani uchun shoshilmay fikr bildirish kerak.

Masalan, sinfda bir bola do’stining javobini yoqtirmasligi mumkin. Uni masxara qilish o’rniga, fikrini xotirjam aytsa, suhbat ham davom etadi, do’stining ko’ngli ham og’rimaydi.

Bir shirin so’z bitkazar, Ming ko’ngilning yarasin.

Yumshoq va mehribon so’z kishining ko’nglini ko’taradi. Bu maqol yaxshi muomala ba’zan xafalikni kamaytirishga yordam berishini eslatadi.

Masalan, mahallada biror ishda qiynalayotgan qo’shniga dalda beruvchi gap aytish mumkin. Oddiygina mehribon so’z ham suhbatni iliq qiladi.

So’z chumchuq emas, Og’izdan chiqsa, tutib bo’lmas.

Maqol aytilgan gapni ortga qaytarib bo’lmasligini obrazli tarzda bildiradi. Shu sababli gapirishdan oldin o’ylab, so’zning boshqalarga qanday ta’sir qilishini hisobga olish kerak.

Masalan, aka-uka yoki opa-singil tortishib qolsa, jahl ustida aytilgan gap uzoq vaqt esda qolishi mumkin. Avval tinchlanib, keyin gaplashish ma’qul.

Yaxshi so’z qand yedirar, Yomon so’z pand yedirar.

Yaxshi gap kishini xursand qilishi, qo’pol gap esa ranjitishi mumkin. Maqol muomalada so’z tanlashga chaqiradi.

Masalan, sinfdoshi topshiriqni xato bajarganida uni koyish o’rniga, xatosini muloyim tushuntirish foydaliroq. Shunda u keyingi safar ham savol berishdan tortinmaydi.

Bolalar uchun qisqa maqollar

  • Gap egasini topar.
  • Yomon so’z egasiga qaytar.
  • Mazali so’zga quloq charchamas.
  • Oz gapir — soz gapir.
  • So’z ko’rki — maqol.
  • Mehmonga shirin so’z ber.

Ko’p beriladigan savollar

Inshoda so’z haqida qaysi maqollarni ishlatish mumkin?

Inshoning fikriga mos maqolni tanlang. Masalan, muloyim muomala haqida yozsangiz, “Iliq so’z — shakar, Sovuq so’z — zahar” maqolini keltirib, uning ma’nosini o’z so’zlaringiz bilan izohlang.

“Oz gapir — soz gapir” maqolini bolaga qanday tushuntirish mumkin?

Bu maqol ko’p gapirish shart emas, fikrni qisqa va mazmunli aytish kerakligini bildiradi. Boladan bir fikrni ortiqcha so’zsiz tushuntirib berishni so’rash mumkin.

Yaxshi so’z haqidagi maqollar qachon mos keladi?

Ularni mehribon muomala, dalda berish yoki xafalikni yumshatish haqida gapirganda ishlatish mumkin. Maqolning ma’nosini aniqroq qilish uchun maktab yoki oiladagi oddiy vaziyatni misol qilib ayting.