Aql haqida maqollar insonni o’ylab ish tutishga, bilim olishga va yaxshi maslahatni qadrlashga undaydi. Ulardan insho yoki darsda foydalanish, shuningdek, kundalik suhbatda bir fikrni qisqa va ta’sirli ifodalash mumkin.
Aql haqida maqollar
- Aql aynimas, oltin chirimas. Aqlning qadri vaqt o’tishi bilan yo’qolmaydi.
- Aqlni beaqldan o’rgan. Birovning xatosini ko’rib, undan saqlanishni ham o’rganish mumkin.
- Aqlning ko’zi — uzoqning ko’zi. O’ylab ish tutgan odam hozirgi holat bilan birga keyingi oqibatni ham ko’radi.
- Aqlning o’lchovi — idrok. Aql odamning vaziyatni anglab, to’g’ri xulosa chiqara olishida bilinadi.
- Aqlsiz bosh — nursiz chiroq. Fikr yuritilmasa, insonning imkoniyatlaridan foydalanish qiyinlashadi.
- Aqlli ish — qanotli qush. Puxta o’ylangan ish oldinga siljishga yordam beradi.
- Aqlli qariya — oqib turgan daryo. Yoshi ulug’ va dono insonning tajribasidan ko’p foydali fikr olish mumkin.
- Aqlli o’ylanguncha, tentak suvdan o’tar. Haddan tashqari ikkilanib qolgan odam ishni kechiktirishi mumkin.
- Aqlga yondosh, Jahldan qoch. Qaror paytida mulohazaga tayanib, g’azab bilan shoshilmaslik kerak.
- Aqllining qadri ahmoqning oldida bilinar. Mulohazali odamning fazilati fikr yuritmay ish qiladiganlar yonida yaqqolroq ko’rinadi.
- Aqllashsang, aql topasan. Boshqalar bilan fikr almashish yangi yechim topishga yordam beradi.
- Odamning tizgini — aql. Aql insonni xatti-harakatini boshqarishga yo’naltiradi.
- Ko’p moldan oz aql yaxshi. Boylikdan ko’ra aqlni afzal ko’rish kerakligi aytiladi.
- Dono qarisa ham, donoligi qarimas. Insonning yoshi ulg’aysa ham, to’plagan donoligi qadrini yo’qotmaydi.
- Dono bilan nodon bir buloqdan suv ichmas. Dono va nodonning fikrlashi hamda qarashlari bir xil bo’lmasligi mumkin.
- Donoga ergashgan dovondan oshar. Dono kishining maslahatiga quloq tutish qiyin ishni yengillashtiradi.
- Oqil johildan pand olar. Mulohazali odam boshqalarning xatti-harakatidan saboq chiqaradi.
- Til — aql bezagi. Insonning so’zlari uning fikrlashini namoyon etadi.
- Til — aql tarozusi. Gap-so’zga qarab odamning fikri va mulohazasini bilish mumkin.
- Ilm — aql bulog’i, Aql — yashash chirog’i. Ilm aqlni oziqlantiradi, aql esa hayotda yo’l topishga ko’maklashadi.
- Bilim — aql chirog’i. Bilim odamga masalani tushunib, fikrini ravshanlashtirishga yordam beradi.
- Kitobsiz aql — qanotsiz qush. Kitob o’qimagan aql yangi bilim va fikrlar bilan boyishi qiyin.
- Ota — aql, ona — idrok. Bu maqol ota-onaning aqli va farosatini qadrlashga chaqiradi.
Eng mashhur maqollarning ma’nosi
Aqlning ko’zi — uzoqning ko’zi.
Maqol aql bilan ish tutgan odam birgina hozirgi holatni emas, uning keyin nima keltirishini ham o’ylashini anglatadi. Qarorning bugungi qulayligi bilan birga ertangi ta’sirini ham chamalash kerak.
Masalan, maktabdagi Aziz uy vazifasini avval bajarib, keyin o’yinga vaqt ajratadi. U hozirgi istagini ham, ertangi darsni ham hisobga oladi.
Aqlga yondosh, Jahldan qoch.
Bu maqol jahl ustida shoshma-shosharlik bilan gapirish yoki qaror chiqarish o’rniga, vaziyatni xotirjam o’ylashni eslatadi. Mulohaza odamga so’z va ishini nazorat qilishga yordam beradi.
Masalan, mahalladagi bolalar bir o’yin qoidasi ustida kelisha olmasa, darrov tortishish o’rniga navbat bilan fikrini aytib, umumiy yechim izlaydi.
Donoga ergashgan dovondan oshar.
Maqolda dono insonning tajribali maslahati murakkab vazifani hal qilishga ko’mak berishi tasvirlangan. Bu maslahatga ko’r-ko’rona ergashish emas, uni tushunib, vaziyatga mos qo’llashdir.
Masalan, Nodira maktabdagi topshiriqni tushunmay qolsa, o’qituvchisidan qaysi qadamdan boshlashni so’raydi. Maslahat unga ishni tartib bilan bajarishga yordam beradi.
Kitobsiz aql — qanotsiz qush.
Maqol kitob o’qish bilim va fikrni kengaytirishini ta’kidlaydi. Qush qanotsiz ucha olmaganidek, o’qib-o’rganmagan odam ham yangi ma’lumotdan bebahra qolishi mumkin.
Masalan, Jasur dars uchun kerakli mavzuni kitobdan o’qib chiqadi. Tushunmagan joyini qayta ko’rib, savollarini o’qituvchisiga beradi.
Bolalar uchun qisqa maqollar
- Aql bozorda sotilmas.
- Aql bo’y bilan o’lchanmas.
- Aql bo’yda emas, o’yda.
- Aql toshi — inson boshi.
- Aqldan ortiq boylik yo’q.
- Inson aqli — olmos.
- Dono durdan a’lo.
Ko’p beriladigan savollar
Insho uchun qaysi aql haqidagi maqollar mos?
Inshoda Aqlli ish — qanotli qush yoki Bilim — aql chirog’i maqollaridan foydalanish mumkin. Ular mehnat, bilim va fikrlash haqida yozilgan matnga mos keladi.
Bolaga Aql bo’yda emas, o’yda maqolini qanday tushuntirish mumkin?
Bu maqol aql odamning bo’yi bilan o’lchanmasligini bildiradi. Bolaga kundalik misol keltirib, yosh yoki tashqi ko’rinish emas, fikr va tushunish muhimligini aytish mumkin.
Aqlni beaqldan o’rgan maqoli nimani anglatadi?
Birovning noto’g’ri ishini ko’rib, o’sha xatoni takrorlamaslik mumkin. Masalan, sinfdoshi vazifani shoshilib, tekshirmay topshirganini ko’rgan bola o’z ishini qayta ko’zdan kechiradi.