Dangasalik haqida maqollar ishni ortga surish va mehnatdan qochish oqibatlarini eslatadi. Ularni insho, darsdagi suhbat yoki oilaviy suhbatda ishlatib, har bir iboraning ma’nosini misol bilan tushuntirish mumkin.
Dangasalik haqida maqollar
- Dangasaga ostona tepa bo’lib ko’rinar.
- Dangasaning g’ayrati ish bitganda qo’zir.
- Yalqov yotolmaydi, yotsa turolmaydi.
- Yalqov — o’ziga yov.
- Yalqovlik, oxiri xo’rlik.
- Yalqovlik yovi — yumush.
- Yalqovning maqtanishi ish boshiga borguncha.
- Yalqovning oshi — yovg’on.
- Yalqovning qo’li qo’ynidan chiqmas.
- Yalqov yotib buyurar.
- Ishsiz boshim — oshsiz boshim.
- Ishsiz hayvon ham zerikar.
- Ishyoqmas rohat topmas.
- Ishyoqmasga it boqmas.
- Ishi yo’qning ko’rki yo’q.
- Ishi yo’qning rizqi yo’q.
- Erinchoqning og’zini it yalar.
- Eringanning oshi pishmas.
- Mehnatning noni — shirin, Yalqovning joni — shirin.
- Bekor o’tirguncha, bekor ishla.
- Mehnatsiz turmush — tuzsiz osh.
- Ishyoqmas itga ham yoqmas.
Javoblar
- Oddiy ish ham erinchoq odamga og’ir va qiyin ko’rinadi.
- Ba’zi odam ishni boshlashga shoshilmaydi, lekin u tugagachgina g’ayrat ko’rsatadi.
- Yalqov odamning tinch o’tirishi ham, ishga kirishishi ham qiyin kechadi.
- Ishdan qochish oxir-oqibat odamning o’ziga zarar keltiradi.
- Yumushni doim ortga surish odamni noqulay ahvolga solishi mumkin.
- Yalqov odam yumushni yoqtirmaydi, ammo undan qochib qutula olmaydi.
- Ish boshlanishidan oldin maqtanish oson, ammo va’dani bajarish uchun harakat kerak.
- Mehnat qilmagan odamning dasturxoni ham kamtar bo’lishi mumkin.
- Bu ibora ishga qo’l urmay, vaqtini o’tkazadigan odamni tasvirlaydi.
- O’zi harakat qilmay, boshqalarga buyruq berish yaxshi natija bermaydi.
- Ishsiz o’tirgan odamning ro’zg’origa kerakli narsalar yetishmay qolishi mumkin.
- Harakatsiz qolish zerikishga olib keladi.
- Rohat va yaxshi natija uchun avval mehnat qilish kerak.
- Doim yumushdan qochadigan odamga ishonib topshiriq berish qiyin.
- Foydali ish qilmaydigan odam o’zini ham ko’zga ko’rsatmaydi.
- Mehnat qilmagan odam tirikchilik uchun kerakli rizqni topishga qiynaladi.
- Erinchoqlik sabab odam o’z vaqtida ovqatini ham tayyorlay olmay qoladi.
- Ishni cho’zaversa, u oxiriga yetmaydi.
- Mehnat bilan topilgan rizq yoqimli, dangasalik esa o’zini asrashga bahona izlaydi.
- Bekor o’tirgandan ko’ra, kichik bo’lsa ham biror ishni bajarish ma’qul.
- Mehnat bo’lmasa, turmushning mazasi kamayadi.
- Ishdan qochish odamni boshqalarga ham yoqimsiz ko’rsatishi mumkin.
Maqollarni darsda va oilada qanday ishlatish mumkin?
Darsda o’quvchilardan maqolni o’z so’zlari bilan izohlashni, keyin esa maktab hayotidan mos vaziyat topishni so’rang. Masalan, Aziz uy vazifasini doim keyinga qoldirsa, sinfdoshi unga bir maqolni aytib, nima uchun shunday deganini tushuntirishi mumkin.
Oilada esa maqolni tanbeh sifatida emas, suhbatni boshlash uchun ishlating. Hovlini yig’ishtirish yoki dasturxonni tayyorlash kabi oddiy yumushlarni bo’lib olib, ishni vaqtida bajarish nimani o’zgartirishini birga muhokama qiling.
Eng mashhur maqollarning ma’nosi
Yalqov — o’ziga yov.
Bu maqol ishni ataylab ortga surish avvalo odamning o’ziga xalaqit berishini anglatadi. Bajarilmagan yumush yig’ilib qoladi, keyin esa uni bitirish qiyinlashadi.
Masalan, Malika maktabga kerakli daftarlarini kechqurun tayyorlamay qo’ysa, ertalab shoshilishi mumkin. Maqol unga tayyorgarlikni vaqtida qilish o’ziga qulayligini eslatadi.
Yalqovlik, oxiri xo’rlik.
Yumushdan qochish davom etsa, odam va’dasini bajara olmay, noqulay vaziyatga tushishi mumkin. Maqol dangasalikni maqtamaydi, ishni vaqtida boshlashga undaydi.
Masalan, mahalladagi tadbirga yordam berishga va’da qilgan Jasur ishni oxirgi daqiqagacha kutsa, boshqalarga yordam berishga ulgurmay qoladi. Vazifani oldinroq boshlash esa va’dasini bajarishiga yordam beradi.
Eringanning oshi pishmas.
Bu ibora ishni boshlashga erinadigan odam natijaga ham yetolmasligini bildiradi. Biror yumush o’z-o’zidan bitmaydi.
Masalan, Nodira dars tayyorlashni kechiktirsa, mashqlar bajarilmay qoladi. U ishni kichik qismlarga bo’lib, bittasidan boshlasa, vazifani bajarish osonroq kechadi.
Mehnatsiz turmush — tuzsiz osh.
Maqolda mehnat hayotga mazmun va natija berishi tuzsiz taomga qiyoslangan. Harakat va g’ayrat bo’lmasa, ko’zlangan ish ham ko’ngildagidek chiqmaydi.
Masalan, oila a’zolari hovlini birga tartibga keltirsa, ish tezroq bitadi va hamma natijani ko’radi. Har kim o’ziga tegishli yumushni bajarsa, umumiy ishga hissa qo’shadi.
Bolalar uchun qisqa maqollar
- Dangasaga bulut soyasi ham yuk.
- Yalqov o’tirgan yerida o’tin terar.
- Ishsiz iyagini uqalar.
- Ishyoqmas o’roqchi o’roq tanlar.
- Ishyoqmasga so’z yoqmas.
- Ishi yo’q chivin tutar.
- Ishi yo’q it sug’orar.
Ko’p beriladigan savollar
Inshoda dangasalik haqida qaysi maqolni ishlatish mumkin?
“Yalqov — o’ziga yov” maqoli inshoda ishni ortga surishning oqibatini izohlashga mos keladi. Uning ma’nosini o’zingiz bilgan sodda bir misol bilan ochib bersangiz, fikringiz tushunarli bo’ladi.
Bolaga “Eringanning oshi pishmas” maqolini qanday tushuntirish mumkin?
Bu maqolni yumushni boshlamagan odam uni oxiriga yetkaza olmasligi bilan izohlang. Masalan, o’yinchoqlarni yig’ishtirishni cho’zish ishning bitmay qolishiga olib kelishini aytish mumkin.
Bu maqollarni sinfda qanday o’yinga aylantirish mumkin?
Maqolni ayting, bolalardan uning ma’nosiga mos vaziyat o’ylab topishni so’rang. Javoblarni baholash o’rniga, har xil misollarni tinglab, maqol qaysi xatti-harakatni eslatishini birga muhokama qiling.