Tabiat haqida maqollar

Tabiat haqida maqollar fasllar, yomg’ir, qor, ekin va mehnatning o’zaro bog’liqligini sodda so’zlar bilan ifodalaydi. Ulardan insho yozganda, darsda fikrni tushuntirganda yoki oilaviy suhbatda foydalanish mumkin.

Savr yomg’iri — sari oltin. O’z vaqtida yog’gan yomg’ir yer va ekin uchun juda qadrli ekanini anglatadi.
Toqqa yog’sa, cho’l obod, Cho’lga yog’sa, el obod. Yomg’ir qayerga yog’masin, uning foydasi yer va odamlarga tegishini bildiradi.
Er tug’ilsa — elning baxti, Yomg’ir yog’sa — yerning baxti. Insonning dunyoga kelishi elga, yomg’ir esa yerga quvonch keltiradi.
Qora bulutdan tiniq suv tomar. Ko’rinishi ko’ngilsiz narsadan ham yaxshilik chiqishi mumkinligini eslatadi.
Yaxshi yil bahoridan ma’lum, Yaxshi kun — saharidan. Yil va kunning qanday o’tishi uning boshidan bilinishi mumkin.
Yilning yaxshi kelishi bahordan ma’lum. Bahordagi holat butun yilga umid uyg’otishini ifodalaydi.
Kun g’amini sahar ye, Yil g’amini bahor ye. Har bir ishning o’z vaqtida qilingan tayyorgarligi keyingi tashvishni kamaytiradi.
Laylak kelmay, yoz bo’lmas, Qirg’iyak chopmay, kuz bo’lmas. Qushlarning ko’rinishi fasllar almashganidan darak berishini aytadi.
Laylak kelsa — yorug’ yoz, Turna kelsa — tunuq yoz. Qushlar kelishi bilan bog’liq kuzatuvlar yozning qanday bo’lishini tasvirlaydi.
Qirqkuyak keldi — kuz keldi. Qirqkuyakning ko’rinishi kuz kelganiga ishora sifatida aytiladi.
G’oz kelgani — yoz kelgani. G’ozlar ko’rinishi yoz fasli bilan bog’lanadi.
Ertalabki tuman ochar, Kechki tuman yopar. Tuman kunning turli paytida har xil ko’rinish olishini sodda tarzda ifodalaydi.
Yozgi harakat — kuzgi barakat. Yozda qilingan mehnat kuzda mo’l hosilga sabab bo’lishini anglatadi.
Yoz mevasi — qish xazinasi. Yozda yetilgan mevaning qishda ham qadri baland bo’lishini bildiradi.
Toqqa qalin qor tushgani — Erning qonib suv ichgani. Qor yerga nam berishini obrazli qilib tasvirlaydi.
Qor yog’di — don yog’di, Yomg’ir yog’di — osh yog’di. Yomg’ir va qor hosilga foyda keltirishi haqidagi umidni ifodalaydi.
Kuzning bir kuni qishning bir oyini boqar. Kuzda qilingan bir kunlik tayyorgarlik qishdagi ko’p ehtiyojga yarashi mumkin.
Navro’zdan so’ng qish bo’lmas, Mizondan so’ng yoz bo’lmas. Fasllar almashishini xalqona kuzatuv bilan eslatadi.
Bahorgi harakat — kuzgi barakat. Bahorda boshlangan mehnat kuzda natija berishini anglatadi.
Bahorning bir kuni yilga tatir. Bahordagi vaqtni unumli o’tkazish keyingi ishlar uchun katta naf berishini bildiradi.
Vaqt tog’ni yemirar, Suv toshni kemirar. Vaqt va suv ta’sirida hatto qattiq narsalar ham asta-sekin o’zgarishini aytadi.
Tog’ bo’risiz bo’lmas, To’qay arslonsiz bo’lmas. Tabiiy joylarni ularda yashaydigan hayvonlar bilan birga tasavvur qilishni ko’rsatadi.
Ko’klam — mehnat bilan ko’rkam. Bahor manzarasi mehnat bilan yanada obod bo’lishini ifodalaydi.

Maqollarni qanday ishlatish mumkin?

Darsda bir maqolni tanlab, avval o’quvchilardan uning ma’nosini o’z so’zlari bilan aytishni so’rash mumkin. Keyin shu fikrga mos misol topiladi: masalan, bahorda hovli yoki maktab bog’ida qilingan mehnat haqida gapiriladi.

Oilaviy suhbatda esa maqolni yod aytish bilan cheklanmay, uning qaysi vaziyatda mos kelishini muhokama qiling. Shunda farzandingiz iborani eslab qolish bilan birga, undagi fikrni ham tushunadi.

Eng mashhur maqollarning ma’nosi

Savr yomg’iri — sari oltin.

Bu maqolda o’z vaqtida yog’adigan yomg’ir oltin kabi qadrli deb tasvirlanadi. Uning foydasi, ayniqsa, ekin va yer bilan bog’liq mehnatda seziladi.

Masalan, o’quvchi tabiat haqida insho yozayotganda yomg’irning ekinlarga foydasini shu maqol bilan ifodalashi mumkin. Maqol fikrni qisqa va esda qolarli qiladi.

Yozgi harakat — kuzgi barakat.

Yozda qilinadigan mehnatning mevasi keyinroq ko’rinishini anglatadi. Barakat bu yerda mehnat natijasidagi mo’llik va foydani bildiradi.

Masalan, oila hovlidagi daraxtlarga yoz davomida qarasa, kuzda uning samarasini ko’radi. Maqolni maktabdagi bog’ yoki gulzor parvarishi haqida gapirganda ham ishlatish mumkin.

Bahorning bir kuni yilga tatir.

Bahordagi bir kun ham ish uchun qimmatli bo’lishi mumkinligini uqtiradi. Vaqtida boshlangan ish keyingi yumushlarni yengillashtiradi.

Masalan, Malika ismli o’quvchi bahorda sinf bilan ko’chat ekishga qatnashsa, shu ishning ahamiyatini maqol orqali tushuntirishi mumkin. Bu misol maqolning mehnat va vaqt haqidagi fikrini ochadi.

Vaqt tog’ni yemirar, Suv toshni kemirar.

Tog’ va tosh qattiq bo’lsa ham, vaqt o’tishi bilan tabiat ta’sirida o’zgaradi. Maqol sabr bilan davom etadigan ta’sirning kuchini ko’rsatadi.

Masalan, darsda tabiat manzaralari haqida suhbatlashganda, o’qituvchi bu maqolni vaqt va suvning o’zgartiruvchi ta’siriga misol sifatida keltirishi mumkin. O’quvchilar maqoldagi fikrni o’z so’zlari bilan izohlaydi.

Bolalar uchun qisqa maqollar

Yomg’ir — ekinning joni.
Tog’ havosi — dard davosi.
Chilla suvi — tilla suvi.
Yozning gilami — keng.
Qishning qori — yozga dori.
Chilla qori — yerning qoni.
Bir boshoq don — Bir savat non.

Ko’p beriladigan savollar

Inshoda tabiat haqida qaysi maqollarni ishlatish mumkin?

Insho mazmuniga qarab «Yozgi harakat — kuzgi barakat» yoki «Bahorning bir kuni yilga tatir» maqolini tanlash mumkin. Har biridan keyin uning ma’nosini bir jumla bilan izohlasangiz, fikringiz aniqroq bo’ladi.

Bolaga «Yomg’ir — ekinning joni» maqolini qanday tushuntirish mumkin?

Yomg’ir ekin o’sishiga yordam berishini sodda so’zlar bilan ayting. So’ng maqoldagi «joni» so’zi ekin uchun zarur bo’lgan ne’matni obrazli ifodalashini tushuntiring.

Fasllar haqida maqollarni darsda qanday ishlatish mumkin?

Avval maqolni o’qing, keyin unda qaysi fasl yoki tabiat hodisasi tilga olinganini toping. So’ng o’quvchilardan maqolning ma’nosiga mos hayotiy misol aytishni so’rang.