Parol menejeri — turli saytlardagi hisoblaringiz uchun parollarni saqlash va kerak bo’lganda ulardan foydalanishga yordam beradigan dastur. U bilan ishlash uchun dasturni sozlaysiz, asosiy parolni belgilaysiz va hisoblaringizni qo’shasiz. Quyidagi tushuntirishlar parollarni adashtirmaslik, yangi parol tanlash va qurilmangiz yo’qolsa nimalarga e’tibor berish kerakligini anglashga yordam beradi.
Parol menejeri nima vazifani bajaradi?
Elektron pochta, maktabning ta’lim sahifasi yoki boshqa xizmatga kirishda hisob nomi va parol kerak bo’ladi. Hisoblar ko’paygan sari ularning barchasini eslab qolish qiyinlashadi. Parollarni boshqaradigan dastur shu ma’lumotlarni bir joyda tartibli saqlashga yordam beradi: siz kerakli xizmatni topasiz va unga tegishli yozuvdan foydalanasiz.
Buni kalitlar qutisiga o’xshatish mumkin. Har bir kalit boshqa eshikni ochadi, qutini esa alohida himoyalaysiz. Dasturdagi saqlash joyi ko’pincha ombor deb ataladi; bu yerda gap buyumlar emas, kirish ma’lumotlari haqida ketyapti. Ko’p dasturlarda omborni ochadigan asosiy parol bo’ladi. Uni boshqa hisoblaringizning paroli bilan bir xil tanlamang.
Masalan, Malikaning maktab sahifasi va elektron pochtasi uchun alohida hisoblari bor, deb tasavvur qilaylik. U ikkalasiga bir xil parol qo’ysa, bittasining siri ochilishi ikkinchisiga ham xavf tug’diradi. Har bir hisobga boshqa parol tanlash bu xavfni kamaytiradi. Dastur esa turli parollarni yodda saqlash yukini yengillashtiradi, lekin ehtiyotkorlik o’rnini to’liq bosa olmaydi.
Foydalanishni nimadan boshlash kerak?
Avval qaysi vositadan foydalanishingizni aniqlang. Telefon yoki brauzeringizda parollarni saqlash vositasi bo’lishi mumkin; brauzer — saytlarni ochadigan dastur. Alohida dasturlar ham mavjud. Tanlashda faqat qulay ko’rinishga emas, yordam bo’limi tushunarliligiga, hisobni tiklash tartibiga va siz ishlatadigan qurilmalarga mosligiga qarang.
Dastur o’rnatish kerak bo’lsa, uni qurilmangizning rasmiy ilovalar do’konidan yoki ishlab chiquvchining rasmiy manbasidan oling. Begona xabardagi havolaga ishonib shoshilmang. Sozlash paytida asosiy parol va hisobni tiklash haqidagi ko’rsatmalarni diqqat bilan o’qing: xizmatlarning tartibi bir xil emas. Quyidagi ketma-ketlik ishni tartibli boshlashga yordam beradi.
- Asosiy parolni tanlang. Uni uzun, boshqalarga topish qiyin, o’zingiz esa eslay oladigan qiling. Ismingiz, tug’ilgan kuningiz yoki hammaga ma’lum iboraga tayanmang.
- Tiklash yo’lini tekshiring. Asosiy parol unutilganda qanday yo’l tutish kerakligini oldindan bilib oling. Tiklash ma’lumoti berilsa, uni begonalardan himoyalangan joyda saqlang.
- Bitta hisob bilan sinab ko’ring. Sayt nomi, kirish nomi va parolni saqlang. Keyin yozuvni qayta ochib, ma’lumotlar to’g’ri tushganini tekshiring.
- Qolgan hisoblarni asta qo’shing. Har bir yozuvga tushunarli nom bering. Bir xil xizmatdagi shaxsiy va o’quv hisoblarini adashtirmaydigan qilib ajrating.
- Qo’shimcha himoyani yoqing. Agar mavjud bo’lsa, paroldan tashqari tasdiq talab qiladigan ikki bosqichli himoyadan foydalaning. Uning tiklash tartibini ham o’rganing.
Parolni saqlash va saytga kiritish qanday ishlaydi?
Yangi hisob ochayotganda ayrim dasturlar sizga parol tuzib beradi. Bunday imkoniyat parol yaratgich deb ataladi: u sizning o’rningizga belgilar ketma-ketligini tanlaydi. Yaratilgan parolni saytga qo’yishning o’zi yetmaydi, uni tegishli hisob yozuviga ham saqlang. Parolni almashtirganingizda esa ombordagi eski yozuvni yangilash kerak.
Avtomatik to’ldirish — saqlangan kirish nomi va parolni tegishli kataklarga dastur yordamida kiritish. Bunda ham ekraningizga qarang: qaysi hisob tanlanganini va sayt manzili to’g’riligini tekshiring. Siz kutmagan sahifa ochilsa yoki dastur odatdagi hisobni topmasa, parolni darhol ko’chirib qo’ymang. Avval sahifani qanday ochganingizni aniqlang.
Parol menejeri soxta sahifalardan ehtiyot bo’lish zaruratini yo’qotmaydi. Masalan, kimdir xabarda hisobingiz yopilishini aytib, tezda kirishni talab qilishi mumkin. Shoshilmasdan, kerakli xizmatni o’zingiz odatda foydalanadigan yo’l bilan oching. Parolni suhbat oynasiga yuborish yoki ekran tasvirida ko’rsatish o’rniga, undan faqat tegishli hisobga kirishda foydalaning.
Asosiy parol unutilsa yoki telefon yo’qolsa nima qilinadi?
Asosiy parol unutilganda uni tiklash imkoniyati tanlangan xizmatga bog’liq. Ayrim vositalarda oldindan tayyorlangan tiklash usuli kerak bo’ladi, boshqalarida esa tartib boshqacha. Shuning uchun omborga barcha hisoblaringizni joylashdan oldin yordam bo’limini o’qing. Parolni albatta qaytarib olish mumkin, deb taxmin qilmang.
Telefon yo’qolsa, qurilmaning ekran qulfi va dastur omborining qulfi bir xil narsa emasligini eslang. Ikkalasini ham oldindan sozlash foydali. Boshqa qurilmadan hisobga kira olsangiz, xizmatning xavfsizlik bo’limidan yo’qolgan qurilmadagi ochiq ulanishlarni tekshiring; ularni yopish imkoniyati bo’lsa, undan foydalaning. Begona kirishdan shubhalansangiz, muhim hisoblaringiz parollarini ham yangilang.
Oilada bitta qurilmadan foydalansangiz, kimning hisobi ochiq turganini kuzating. O’quvchi sifatida maktab kompyuterida shaxsiy parollar omboringizni ochishdan oldin o’qituvchi bilan maslahatlashganingiz ma’qul. Ish tugagach, faqat sahifani yopish bilan cheklanmay, hisobdan chiqing. Asosiy parolingizni esa yordam so’ragan odamga ham aytib bermang.
Qiziqarli faktlar
- Hisob nomi sizni tanitadi, parol esa hisobga kirishni himoyalaydi. Ularning vazifasi bir xil emas.
- Parolni saqlash va uni almashtirish boshqa-boshqa ishlar: omborga yozuv qo’shish saytdagi parolni o’zgartirmaydi.
- Avtomatik to’ldirish matnni qayta terish zaruratini kamaytiradi, ammo to’g’ri hisob tanlanganini tekshirish baribir kerak.
- Ikki bosqichli himoyada faqat parolning o’zi yetmaydi: kirish uchun qo’shimcha tasdiq ham talab etiladi.
- Dasturda parol yaratish, qurilmalar o’rtasida ma’lumot uzatish va hisobni tiklash imkoniyatlari xizmatga qarab farqlanadi.
Oddiy mashq qilib ko’ring: haqiqiy parolsiz, o’ylab topilgan hisob nomi bilan namuna yozuv yarating. Uni topish, tahrirlash va o’chirishni mashq qilsangiz, muhim ma’lumotlarni qo’shishdan oldin dastur tugmalarini tushunib olasiz. Sinov yozuvini haqiqiy hisob deb adashtirmaslik uchun nomiga namuna ekanini yozib qo’ying.
Ko’p beriladigan savollar
Parol menejeri bo’lsa, barcha parollarni eslab qolish kerakmi?
Odatda har bir hisobning parolini yodlash shart bo’lmaydi, ammo omborni ochish usulini bilishingiz kerak. Asosiy parol va hisobni tiklash ma’lumotlariga alohida e’tibor bering. Ularni unutish yoki yo’qotish saqlangan yozuvlarga kirishni qiyinlashtirishi mumkin.
Internet bo’lmasa ham saqlangan parolni ko’rish mumkinmi?
Bu dasturning ishlash tartibiga va qurilmangizda qanday ma’lumot saqlanganiga bog’liq. Ayrim vositalarda oldindan saqlangan yozuvni ochish mumkin, lekin boshqa qurilmadagi yangilanishlar darhol ko’rinmasligi mumkin. Kerakli paytdan oldin o’z dasturingizda buni tekshirib ko’ring.
Hamma hisobga bitta kuchli parol qo’ysam bo’ladimi?
Har bir hisob uchun alohida parol tanlagan ma’qul. Bitta parol oshkor bo’lsa, uni ishlatgan boshqa hisoblar ham xavf ostida qoladi. Turli parollar saqlash vositasidan foydalanishning asosiy foydalaridan biridir.
Asosiy parolni dasturning o’zida saqlasam yetarlimi?
Yo’q, bu yagona nusxa bo’lsa, ombor qulflanganda undan foydalana olmaysiz. Uni eslab qolish va xizmat tavsiya qilgan tiklash choralarini oldindan tayyorlash kerak. Qo’shimcha nusxa saqlasangiz, uni ham begonalardan himoyalang.