Парол менежери — турли сайтлардаги ҳисобларингиз учун паролларни сақлаш ва керак бўлганда улардан фойдаланишга ёрдам берадиган дастур. У билан ишлаш учун дастурни созлайсиз, асосий паролни белгилайсиз ва ҳисобларингизни қўшасиз. Қуйидаги тушунтиришлар паролларни адаштирмаслик, янги парол танлаш ва қурилмангиз йўқолса нималарга эътибор бериш кераклигини англашга ёрдам беради.
Парол менежери нима вазифани бажаради?
Электрон почта, мактабнинг таълим саҳифаси ёки бошқа хизматга киришда ҳисоб номи ва парол керак бўлади. Ҳисоблар кўпайган сари уларнинг барчасини эслаб қолиш қийинлашади. Паролларни бошқарадиган дастур шу маълумотларни бир жойда тартибли сақлашга ёрдам беради: сиз керакли хизматни топасиз ва унга тегишли ёзувдан фойдаланасиз.
Буни калитлар қутисига ўхшатиш мумкин. Ҳар бир калит бошқа эшикни очади, қутини эса алоҳида ҳимоялайсиз. Дастурдаги сақлаш жойи кўпинча омбор деб аталади; бу ерда гап буюмлар эмас, кириш маълумотлари ҳақида кетяпти. Кўп дастурларда омборни очадиган асосий парол бўлади. Уни бошқа ҳисобларингизнинг пароли билан бир хил танламанг.
Масалан, Маликанинг мактаб саҳифаси ва электрон почтаси учун алоҳида ҳисоблари бор, деб тасаввур қилайлик. У иккаласига бир хил парол қўйса, биттасининг сири очилиши иккинчисига ҳам хавф туғдиради. Ҳар бир ҳисобга бошқа парол танлаш бу хавфни камайтиради. Дастур эса турли паролларни ёдда сақлаш юкини енгиллаштиради, лекин эҳтиёткорлик ўрнини тўлиқ боса олмайди.
Фойдаланишни нимадан бошлаш керак?
Аввал қайси воситадан фойдаланишингизни аниқланг. Телефон ёки браузерингизда паролларни сақлаш воситаси бўлиши мумкин; браузер — сайтларни очадиган дастур. Алоҳида дастурлар ҳам мавжуд. Танлашда фақат қулай кўринишга эмас, ёрдам бўлими тушунарлилигига, ҳисобни тиклаш тартибига ва сиз ишлатадиган қурилмаларга мослигига қаранг.
Дастур ўрнатиш керак бўлса, уни қурилмангизнинг расмий иловалар дўконидан ёки ишлаб чиқувчининг расмий манбасидан олинг. Бегона хабардаги ҳаволага ишониб шошилманг. Созлаш пайтида асосий парол ва ҳисобни тиклаш ҳақидаги кўрсатмаларни диққат билан ўқинг: хизматларнинг тартиби бир хил эмас. Қуйидаги кетма-кетлик ишни тартибли бошлашга ёрдам беради.
- Асосий паролни танланг. Уни узун, бошқаларга топиш қийин, ўзингиз эса эслай оладиган қилинг. Исмингиз, туғилган кунингиз ёки ҳаммага маълум иборага таянманг.
- Тиклаш йўлини текширинг. Асосий парол унутилганда қандай йўл тутиш кераклигини олдиндан билиб олинг. Тиклаш маълумоти берилса, уни бегоналардан ҳимояланган жойда сақланг.
- Битта ҳисоб билан синаб кўринг. Сайт номи, кириш номи ва паролни сақланг. Кейин ёзувни қайта очиб, маълумотлар тўғри тушганини текширинг.
- Қолган ҳисобларни аста қўшинг. Ҳар бир ёзувга тушунарли ном беринг. Бир хил хизматдаги шахсий ва ўқув ҳисобларини адаштирмайдиган қилиб ажратинг.
- Қўшимча ҳимояни ёқинг. Агар мавжуд бўлса, паролдан ташқари тасдиқ талаб қиладиган икки босқичли ҳимоядан фойдаланинг. Унинг тиклаш тартибини ҳам ўрганинг.
Паролни сақлаш ва сайтга киритиш қандай ишлайди?
Янги ҳисоб очаётганда айрим дастурлар сизга парол тузиб беради. Бундай имконият парол яратгич деб аталади: у сизнинг ўрнингизга белгилар кетма-кетлигини танлайди. Яратилган паролни сайтга қўйишнинг ўзи етмайди, уни тегишли ҳисоб ёзувига ҳам сақланг. Паролни алмаштирганингизда эса омбордаги эски ёзувни янгилаш керак.
Автоматик тўлдириш — сақланган кириш номи ва паролни тегишли катакларга дастур ёрдамида киритиш. Бунда ҳам экранингизга қаранг: қайси ҳисоб танланганини ва сайт манзили тўғрилигини текширинг. Сиз кутмаган саҳифа очилса ёки дастур одатдаги ҳисобни топмаса, паролни дарҳол кўчириб қўйманг. Аввал саҳифани қандай очганингизни аниқланг.
Парол менежери сохта саҳифалардан эҳтиёт бўлиш заруратини йўқотмайди. Масалан, кимдир хабарда ҳисобингиз ёпилишини айтиб, тезда киришни талаб қилиши мумкин. Шошилмасдан, керакли хизматни ўзингиз одатда фойдаланадиган йўл билан очинг. Паролни суҳбат ойнасига юбориш ёки экран тасвирида кўрсатиш ўрнига, ундан фақат тегишли ҳисобга киришда фойдаланинг.
Асосий парол унутилса ёки телефон йўқолса нима қилинади?
Асосий парол унутилганда уни тиклаш имконияти танланган хизматга боғлиқ. Айрим воситаларда олдиндан тайёрланган тиклаш усули керак бўлади, бошқаларида эса тартиб бошқача. Шунинг учун омборга барча ҳисобларингизни жойлашдан олдин ёрдам бўлимини ўқинг. Паролни албатта қайтариб олиш мумкин, деб тахмин қилманг.
Телефон йўқолса, қурилманинг экран қулфи ва дастур омборининг қулфи бир хил нарса эмаслигини эсланг. Иккаласини ҳам олдиндан созлаш фойдали. Бошқа қурилмадан ҳисобга кира олсангиз, хизматнинг хавфсизлик бўлимидан йўқолган қурилмадаги очиқ уланишларни текширинг; уларни ёпиш имконияти бўлса, ундан фойдаланинг. Бегона киришдан шубҳалансангиз, муҳим ҳисобларингиз паролларини ҳам янгиланг.
Оилада битта қурилмадан фойдалансангиз, кимнинг ҳисоби очиқ турганини кузатинг. Ўқувчи сифатида мактаб компьютерида шахсий пароллар омборингизни очишдан олдин ўқитувчи билан маслаҳатлашганингиз маъқул. Иш тугагач, фақат саҳифани ёпиш билан чекланмай, ҳисобдан чиқинг. Асосий паролингизни эса ёрдам сўраган одамга ҳам айтиб берманг.
Қизиқарли фактлар
- Ҳисоб номи сизни танитади, парол эса ҳисобга киришни ҳимоялайди. Уларнинг вазифаси бир хил эмас.
- Паролни сақлаш ва уни алмаштириш бошқа-бошқа ишлар: омборга ёзув қўшиш сайтдаги паролни ўзгартирмайди.
- Автоматик тўлдириш матнни қайта териш заруратини камайтиради, аммо тўғри ҳисоб танланганини текшириш барибир керак.
- Икки босқичли ҳимояда фақат паролнинг ўзи етмайди: кириш учун қўшимча тасдиқ ҳам талаб этилади.
- Дастурда парол яратиш, қурилмалар ўртасида маълумот узатиш ва ҳисобни тиклаш имкониятлари хизматга қараб фарқланади.
Оддий машқ қилиб кўринг: ҳақиқий паролсиз, ўйлаб топилган ҳисоб номи билан намуна ёзув яратинг. Уни топиш, таҳрирлаш ва ўчиришни машқ қилсангиз, муҳим маълумотларни қўшишдан олдин дастур тугмаларини тушуниб оласиз. Синов ёзувини ҳақиқий ҳисоб деб адаштирмаслик учун номига намуна эканини ёзиб қўйинг.
Кўп бериладиган саволлар
Парол менежери бўлса, барча паролларни эслаб қолиш керакми?
Одатда ҳар бир ҳисобнинг паролини ёдлаш шарт бўлмайди, аммо омборни очиш усулини билишингиз керак. Асосий парол ва ҳисобни тиклаш маълумотларига алоҳида эътибор беринг. Уларни унутиш ёки йўқотиш сақланган ёзувларга киришни қийинлаштириши мумкин.
Интернет бўлмаса ҳам сақланган паролни кўриш мумкинми?
Бу дастурнинг ишлаш тартибига ва қурилмангизда қандай маълумот сақланганига боғлиқ. Айрим воситаларда олдиндан сақланган ёзувни очиш мумкин, лекин бошқа қурилмадаги янгиланишлар дарҳол кўринмаслиги мумкин. Керакли пайтдан олдин ўз дастурингизда буни текшириб кўринг.
Ҳамма ҳисобга битта кучли парол қўйсам бўладими?
Ҳар бир ҳисоб учун алоҳида парол танлаган маъқул. Битта парол ошкор бўлса, уни ишлатган бошқа ҳисоблар ҳам хавф остида қолади. Турли пароллар сақлаш воситасидан фойдаланишнинг асосий фойдаларидан биридир.
Асосий паролни дастурнинг ўзида сақласам етарлими?
Йўқ, бу ягона нусха бўлса, омбор қулфланганда ундан фойдалана олмайсиз. Уни эслаб қолиш ва хизмат тавсия қилган тиклаш чораларини олдиндан тайёрлаш керак. Қўшимча нусха сақласангиз, уни ҳам бегоналардан ҳимояланг.