Olmosh testi so’z turkumlarini farqlash, olmoshlarning ma’nosi va gapdagi vazifasini tekshirish uchun tuzilgan 20 ta savoldan iborat. Savollar 10–16 yoshli maktab o’quvchilari hamda bilimini takrorlamoqchi bo’lgan kattalarga mos. Har bir savolda bittadan javobni tanlang, so’ng ro’yxat oxiridagi izohli javoblar bilan o’zingizni tekshiring.
Olmosh bo’yicha test savollari
- Olmoshga mos ta’rifni belgilang.
A) Ot, sifat, son kabi so’zlar o’rnida qo’llanib, ularga ishora qiluvchi so’z turkumi.
B) Shaxs, narsa va joy nomini bildiruvchi so’z turkumi.
C) Narsaning sanog’i yoki tartibini bildiruvchi so’z turkumi.
D) Harakat yoki holatni bildiruvchi so’z turkumi. - Men olmoshi ma’nosiga ko’ra qaysi turga kiradi?
A) Ko’rsatish olmoshi.
B) So’roq olmoshi.
C) Kishilik olmoshi.
D) O’zlik olmoshi. - “Siz bugun kutubxonaga borasizmi?” gapidagi olmoshni toping.
A) Bugun.
B) Siz.
C) Kutubxonaga.
D) Borasizmi. - O’zlik olmoshi qaysi qatorda berilgan?
A) Men.
B) Shu.
C) Kim.
D) O’z. - “Bu kitobni Malika o’qidi” gapida qaysi so’z ko’rsatish olmoshi?
A) Kitobni.
B) Bu.
C) Malika.
D) O’qidi. - Shaxsni so’rash uchun ishlatiladigan olmoshni belgilang.
A) Kim.
B) Nima.
C) Qayer.
D) Qachon. - Belgilash olmoshi berilgan qatorni toping.
A) Kimdir.
B) Hech nima.
C) O’sha.
D) Barcha. - Shaxsga nisbatan inkor ma’nosini bildiruvchi olmosh qaysi?
A) Har kim.
B) Kimdir.
C) Hech kim.
D) Kim. - “Eshik oldida kimdir turibdi” gapidagi gumon olmoshini toping.
A) Kimdir.
B) Eshik.
C) Oldida.
D) Turibdi. - Biz olmoshi qaysi shaxs va sonni bildiradi?
A) Ikkinchi shaxs birlikni.
B) Uchinchi shaxs ko’plikni.
C) Birinchi shaxs birlikni.
D) Birinchi shaxs ko’plikni. - Uchinchi shaxs birlikdagi kishilik olmoshini belgilang.
A) Men.
B) Sen.
C) U.
D) Biz. - “Men kitob o’qidim” gapida men olmoshi qaysi gap bo’lagi bo’lib kelgan?
A) To’ldiruvchi.
B) Ega.
C) Hol.
D) Kesim. - Men olmoshiga -ning qo’shimchasi qo’shilganda qaysi shakl to’g’ri yoziladi?
A) Menning.
B) Meningning.
C) Meni.
D) Mening. - Sen olmoshining tushum kelishigidagi shaklini toping.
A) Senga.
B) Seni.
C) Sening.
D) Senda. - Bu olmoshiga -ga qo’shimchasi qo’shilganda qanday shakl hosil bo’ladi?
A) Bunga.
B) Buga.
C) Bunda.
D) Bundan. - “Har kim o’z fikrini aytdi” gapidagi har kim birikmasi olmoshning qaysi turiga kiradi?
A) Gumon olmoshiga.
B) So’roq olmoshiga.
C) Belgilash olmoshiga.
D) Ko’rsatish olmoshiga. - Bo’lishsizlik olmoshi bilan kesimning bo’lishsiz shakli mos kelgan gapni tanlang.
A) Hech kim savolga javob berdi.
B) Hech kim savolga javob bermadi.
C) Hamma savolga javob berdi.
D) Kimdir savolga javob bermadi. - “Kimdir eshikni taqillatdi” gapida taqillatgan shaxs haqida nima anglashiladi?
A) U barcha odamlardan iborat guruh.
B) U gapiruvchining o’zi.
C) Uning kimligi aniq ko’rsatilmagan.
D) U tinglovchining aynan o’zi. - “Aziz mashqni o’zi bajardi” gapida o’zi olmoshi kimga ishora qilgan?
A) Gapni tinglayotgan kishiga.
B) Mashqni tekshirgan kishiga.
C) Barcha o’quvchilarga.
D) Azizga. - So’roq olmoshi son o’rnida kelgan gapni toping.
A) Siz nechta daftar oldingiz?
B) Bugun kim navbatchi?
C) Stol ustida nima turibdi?
D) Qaysi kitobni tanladingiz?
To’g’ri javoblar
- A) Olmosh ot, sifat, son kabi so’zlar o’rnida qo’llanadi va narsani yoki belgini bevosita nomlamay, unga ishora qiladi.
- C) Men kishilik olmoshi, chunki u so’zlayotgan shaxsni bildiradi.
- B) Siz tinglovchiga murojaatni bildirgani uchun gapdagi kishilik olmoshidir.
- D) O’z so’zi o’zlik olmoshi bo’lib, shaxsning aynan o’zini ajratib ko’rsatadi.
- B) Bu so’zi kitobni ko’rsatib, boshqa kitoblardan ajratishga xizmat qilgan.
- A) Kim olmoshi shaxsni so’raydi, masalan, navbatchining kimligini aniqlashda ishlatiladi.
- D) Barcha belgilash olmoshi bo’lib, shaxs yoki narsalarni jamlab bildiradi.
- C) Hech kim bo’lishsizlik olmoshi bo’lib, shaxsga nisbatan inkor ma’nosini bildiradi.
- A) Kimdir gumon olmoshi, chunki gapda shaxsning kimligi aniq aytilmagan.
- D) Biz birinchi shaxs ko’plikni bildirib, so’zlovchi va u bilan birga nazarda tutilgan kishilarga ishora qiladi.
- C) U kishilik olmoshi sifatida uchinchi shaxs birlikni bildiradi.
- B) Men harakatni bajargan shaxsni bildirgani va kim so’rog’iga javob bo’lgani uchun egadir.
- D) Mening to’g’ri shakl, chunki men olmoshiga -ning qo’shilganda yonma-yon keladigan n tovushlaridan biri tushadi.
- B) Seni tushum kelishigidagi shakl bo’lib, sen olmoshiga -ni qo’shilganda bir n tovushi tushadi.
- A) Bunga shakli to’g’ri, chunki bu olmoshiga jo’nalish kelishigi qo’shimchasi qo’shilganda n tovushi ortadi.
- C) Har kim belgilash olmoshi bo’lib, nazarda tutilgan kishilarning har birini alohida bildiradi.
- B) Hech kim bilan kelgan javob bermadi kesimi bo’lishsiz shaklda bo’lib, gapdagi inkor ma’nosiga mos tushgan.
- C) Kimdir so’zi eshikni taqillatgan shaxsni aniq nomlamay, uning kimligini noaniq qoldirgan.
- D) O’zi olmoshi gapning egasi Azizga ishora qilib, mashqni aynan u bajarganini ta’kidlaydi.
- A) Nechta olmoshi daftarlarning sonini so’raydi va javobda uning o’rniga son qo’yish mumkin.
Testdan darsda va uyda qanday foydalanish mumkin?
Olmosh testini avval javoblarga qaramasdan bajaring. Tanlagan harflaringizni daftarga yozsangiz, tekshirish paytida dastlabki javobingizni o’zgartirib yubormaysiz. Har bir to’g’ri javob uchun bir ball qo’ying.
Darsda o’qituvchi savollarni guruhlarga bo’lib berishi mumkin. Guruh a’zolari faqat javob harfini aytmay, tanlovini gapdagi so’z bilan asoslasin: masalan, “men harakatni bajargan shaxsni bildiryapti”. Bu usul taxmin bilan ongli tanlovni ajratishga yordam beradi.
Oilaviy o’yinda esa navbat bilan savol o’qing. Javobni tekshirgach, shu olmosh qatnashgan yangi gap tuzing: “Biz hovlida suhbatlashdik” yoki “Bu daftar meniki”. Kim tezroq javob berganidan ko’ra, kim tushunarli izoh berganiga e’tibor qarating.
Natijangizni baholang
16–20 ta to’g’ri javob: bilimingiz mustahkam; xato qilgan savollaringizdagi qoidani yana bir misolda sinab ko’ring.
10–15 ta to’g’ri javob: asosiy tushunchalarni bilasiz, ammo ayrim turlar yoki qo’shimchali shakllarni aralashtiryapsiz; xatolaringizni ma’no, gap bo’lagi va imlo bo’yicha ajratib takrorlang.
0–9 ta to’g’ri javob: olmosh turlarini sodda misollardan boshlab qaytaring; avval men, bu, kim, o’z so’zlarini farqlang, keyin murakkabroq savollarga o’ting.
Ko’p beriladigan savollar
Olmosh testini bajarishda javoblarga qachon qarash kerak?
Javoblarga barcha savollarni bajarib bo’lgach qarang. Ikkilanib qolgan savolingiz yoniga belgi qo’ying, tekshirishda esa aynan o’sha savolning izohini diqqat bilan o’qing.
Kim, kimdir va hech kim olmoshlarini qanday farqlash mumkin?
Kim shaxsni so’raydi, kimdir shaxsni noaniq bildiradi, hech kim esa inkor ma’nosini beradi. “Kim keldi?”, “Kimdir keldi” va “Hech kim kelmadi” gaplarini yonma-yon o’qisangiz, farqi ravshanlashadi.
Mening, seni va bunga shakllarida nega xato qilish oson?
Bu shakllarda qo’shimcha qo’shilganda tovush tushishi yoki ortishi yuz beradi. Men va sen olmoshlariga -ning yoki -ni qo’shilganda bir n tushadi, bu olmoshiga -ga qo’shilganda esa n ortadi. Ularni “mening daftarim”, “seni kutdim”, “bunga qarang” birikmalari bilan mashq qiling.