Fonetika testi nutq tovushlari, harflar va bo’g’inlar haqidagi bilimingizni tekshiradigan 20 ta savoldan iborat. Savollar 10–16 yoshdagi maktab o’quvchilari hamda bilimini yangilamoqchi bo’lgan kattalarga mos. Har savoldan bitta javobni tanlang, natijangizni esa barcha topshiriqlarni bajargach, javoblar bo’limidan tekshiring.
Fonetika testi: tovush va harf bo’yicha test savollari
Dastlab asosiy tushunchalarni ajrating. Javoblarni daftarga harf bilan yozib boring: shunda tekshirayotganda qaysi savolda adashganingizni osongina topasiz.
- Fonetika tilning qaysi tomonini o’rganadi?
A) Nutq tovushlarini
B) So’zlarning ma’nosini
C) Gap bo’laklarini
D) So’z turkumlarini - Tovushga mos ta’rifni toping.
A) Tovushni yozamiz va ko’ramiz.
B) Tovushni talaffuz qilamiz va eshitamiz.
C) Tovush faqat yozma matnda uchraydi.
D) Tovush gap oxiriga qo’yiladigan belgidir. - Harf nima vazifani bajaradi?
A) Gapning tugaganini bildiradi.
B) So’zning ma’nosini izohlaydi.
C) Nutq tovushini yozuvda ifodalaydi.
D) Gapdagi so’zlarni sanaydi. - Faqat unli tovushlar berilgan qatorni belgilang.
A) a, b, i
B) m, o, u
C) e, k, o’
D) a, o, i - Qaysi qatordagi tovushlarning barchasi undosh?
A) b, a, k
B) b, d, k
C) o, d, m
D) s, u, t - Berilgan tovushlardan unlisini toping.
A) u
B) v
C) z
D) r - Undosh tovushni belgilang.
A) e
B) o’
C) a
D) m
O’rta bosqich: tovushlarni taqqoslang
Bu bosqichda tovushning qanday hosil bo’lishiga e’tibor bering. O’xshash tuyulgan tovushlarni navbat bilan talaffuz qilib ko’ring, lekin javobni tanlashda faqat harfning shakliga suyanmang.
- Unli tovush talaffuzida havo og’iz bo’shlig’idan qanday o’tadi?
A) Lablar to’liq yumilgach o’tadi.
B) Til tishlarga tegib, yo’lni to’sgach o’tadi.
C) To’siqqa uchramay o’tadi.
D) Faqat burun orqali o’tadi. - Undosh tovush hosil bo’lishiga xos belgini toping.
A) Havo oqimi to’siqqa uchraydi.
B) Havo og’iz bo’shlig’idan to’siqsiz o’tadi.
C) Har bir undosh alohida bo’g’in hosil qiladi.
D) Undoshni talaffuz qilish uchun yozuv zarur. - B tovushining jarangsiz jufti qaysi?
A) d
B) z
C) g
D) p - T tovushiga mos jarangli juftni belgilang.
A) b
B) d
C) z
D) v - S va qaysi tovush jarangsiz-jarangli juftlik hosil qiladi?
A) m
B) l
C) z
D) r - Faqat jarangsiz undoshlar qatnashgan qatorni toping.
A) b, t, k
B) p, d, k
C) p, t, g
D) p, t, k - Barcha tovushlari jarangli undosh bo’lgan qatorni belgilang.
A) p, d, g
B) b, t, g
C) b, d, g
D) b, d, k
Murakkabroq bosqich: so’zlarni tahlil qiling
Endi tovushlarni so’z ichida ajrating. Sanashdan oldin so’zni odatdagi talaffuzda ayting; yozuvdagi belgilar soni bilan eshitiladigan tovushlar sonini aralashtirmang.
- Ona so’zida nechta unli tovush bor?
A) Ikkita
B) Bitta
C) Uchta
D) To’rtta - Kitob so’zi bo’g’inlarga to’g’ri ajratilgan javobni toping.
A) kit-ob
B) ki-tob
C) k-itob
D) kito-b - Maktab so’zida nechta tovush bor?
A) To’rtta
B) Beshta
C) Oltita
D) Yettita - Shahar so’zining talaffuzida nechta tovush bor?
A) Uchta
B) To’rtta
C) Oltita
D) Beshta - Choy so’zining boshidagi bitta undosh tovush yozuvda qanday ifodalangan?
A) c harfi bilan
B) ch harflar birikmasi bilan
C) h harfi bilan
D) sh harflar birikmasi bilan - Oila so’zi necha bo’g’indan iborat?
A) Uch bo’g’indan
B) Ikki bo’g’indan
C) Bir bo’g’indan
D) To’rt bo’g’indan
To’g’ri javoblar
Har bir mos javob uchun bir ball yozing. Xato chiqqan savolning izohini o’qigach, unga qaytib, to’g’ri variantni nima uchun tanlash kerakligini o’z so’zingiz bilan tushuntiring.
- A) Nutq tovushlarini — fonetika tovushlar, ularning hosil bo’lishi va xususiyatlarini o’rganadi.
- B) Tovushni talaffuz qilamiz va eshitamiz — u og’zaki nutqqa tegishli, yozuvda esa harflar bilan ifodalanadi.
- C) Nutq tovushini yozuvda ifodalaydi — harf tovushning yozma belgisi bo’lib, uni ko’ramiz va yozamiz.
- D) a, o, i — bu qatordagi uchala tovush ham unli bo’lib, ular talaffuzida havo to’siqqa uchramaydi.
- B) b, d, k — bu tovushlarning barchasi undosh, qolgan qatorlarning har birida esa unli bor.
- A) u — unli tovush, qolgan v, z va r tovushlari esa undoshlardir.
- D) m — undosh tovush, chunki uni talaffuz qilganda havo oqimi og’iz bo’shlig’ida to’siqqa uchraydi.
- C) To’siqqa uchramay o’tadi — unli tovushlar talaffuzida havo oqimi og’iz bo’shlig’idan erkin chiqadi.
- A) Havo oqimi to’siqqa uchraydi — undosh tovushlar hosil bo’lishida nutq a’zolari havo yo’lida to’siq hosil qiladi.
- D) p — b va p juftligida b jarangli, ya’ni ovoz qatnashadigan, p esa jarangsiz, ya’ni ovoz qatnashmaydigan undoshdir.
- B) d — t tovushining jarangli jufti bo’lib, bu ikki tovush ovozning qatnashishi bilan farqlanadi.
- C) z — s tovushining jarangli jufti, chunki z talaffuzida ovoz qatnashadi, s talaffuzida esa qatnashmaydi.
- D) p, t, k — uchalasi ham jarangsiz undosh bo’lib, ularning talaffuzida ovoz emas, shovqin qatnashadi.
- C) b, d, g — uchala undosh talaffuzida ham ovoz qatnashgani uchun ular jarangli undoshlardir.
- A) Ikkita — ona so’zidagi o va a unli, n esa undosh tovushdir.
- B) ki-tob — so’z ikki bo’g’indan tuzilgan va har bir bo’g’inda bittadan unli bor.
- C) Oltita — maktab so’zida m, a, k, t, a, b tovushlari ketma-ket keladi.
- D) Beshta — shahar so’zidagi sh bitta tovushni bildiradi, undan keyin a, h, a, r tovushlari keladi.
- B) ch harflar birikmasi bilan — choy so’zining boshida ikki harf birgalikda bitta undosh tovushni ifodalaydi.
- A) Uch bo’g’indan — oila so’zi o-i-la tarzida bo’linadi, chunki unda uchta unli tovush bor.
Natijangizni baholang
Quyidagi chegaralar shu mashq uchun tavsiya etilgan: ular maktabdagi rasmiy bahoning o’rnini bosmaydi. Fonetika testini tekshirganda faqat jami ballga emas, xatolar qaysi bo’limda to’planganiga ham qarang.
- 0–7 ta to’g’ri javob — asoslarni takrorlash bosqichi. Tovush va harf farqidan boshlang, keyin unli hamda undoshlarni alohida yozib mashq qiling.
- 8–14 ta to’g’ri javob — bilimlar shakllanmoqda. Jarangli-jarangsiz juftlar va bo’g’inga ajratish savollarini qayta ishlab, javobingizni ovoz chiqarib izohlang.
- 15–20 ta to’g’ri javob — yaxshi tayyorgarlik. Xato yoki ikkilanish bo’lgan savollarni ajrating, so’ng ularga o’xshash misollarni tanish so’zlardan tuzing.
Keyingi mashq uchun daftaringizga uchta tanish so’z yozing va har birining unli tovushlari hamda bo’g’inlarini mustaqil belgilang.
Ko’p beriladigan savollar
Bu testni qaysi yoshdagilar yechishi mumkin?
Test 10–16 yoshdagi o’quvchilar va fonetika asoslarini takrorlamoqchi bo’lgan kattalarga mos. Mavzuni endi o’rganayotgan bola dastlabki bo’limdan boshlab, keyingi savollarga kattalar ko’magida o’tishi mumkin.
Sh va ch qatnashgan so’zlarda tovushlarni qanday sanayman?
Sh va ch birikmalarining har biri bitta undosh tovushni ifodalaydi. Masalan, shahar so’zini sanayotganda sh ni s va h sifatida alohida ikkita tovushga ajratmaysiz.
Xato qilgan savollarimni qanday takrorlasam bo’ladi?
Avval javob izohini o’qing, so’ng uni yopib, savolni qayta yeching. Masalan, bo’g’inlarda adashgan bo’lsangiz, ona, kitob va oila so’zlarini aytib, har biridagi unlilarni ajrating.