Блок питания — электр тармоғидан келган токни қурилма ишлата оладиган кўринишга ўзгартириб берадиган қувват манбаи. Уни танлашда қурилма талаб қиладиган кучланиш, қувват ва уланиш жойларининг мослигини текшириш керак. Ёрлиқдаги белгиларни тушуниш ва харид олдидан нималарни солиштиришни билиш сизни тасодифий танловдан сақлайди.
Блок питания нима вазифа бажаради?
Компьютернинг қисмлари розеткадан келган электр билан бевосита ишламайди. Улар учун электр таъминотини мослаштириш керак. Қувват блоки шу вазифани бажаради: тармоқдаги ўзгарувчан токни қурилма қисмларига керак бўладиган ўзгармас токка айлантиради. Ўзгарувчан токнинг йўналиши алмашиб туради, ўзгармас ток эса бир йўналишда оқади.
Буни сув таъминотига қиёслаш мумкин. Ҳовлига келган сувни керакли жойга қувур орқали етказганингиз каби, қувват манбаи ҳам электрни қурилманинг тегишли қисмларига узатади. Лекин унинг иши фақат тақсимлаш эмас: чиқишдаги кучланиш ҳам қурилма талабига мос бўлиши керак. Кучланиш электр зарядларини ҳаракатга келтирувчи таъсирни ифодалайди.
Қувват манбаининг жойлашуви турлича бўлади. Стол компьютерида у кўпинча корпус ичида туради, ноутбукда эса ташқи адаптер кўринишида бўлади. Адаптер — электр таъминотини қурилмага мослаштирадиган ташқи мослама. Шунинг учун харидда фақат номни эмас, айнан қайси қурилма учун кераклигини ҳам айтинг.
Ёрлиқдаги қайси белгиларни ўқиш керак?
Ёрлиқ — корпусга ёпиштирилган ёки босилган техник маълумотлар. Унда кириш ва чиқиш кўрсаткичларини ажратинг. Кириш қувват манбаи электрни қаердан ва қандай шароитда олишини, чиқиш эса қурилмага қандай электр беришини билдиради. Уларни адаштирманг: қурилмага мосликни текширганда чиқиш маълумотлари алоҳида керак бўлади.
Асосий бирликлар волт, ампер ва ваттдир. Волт кучланишни, ампер ток кучини, ватт эса қувватни ифодалайди. Ток кучи сим орқали ўтаётган электр заряди оқимига боғлиқ. Қувват эса энергия қанчалик тез узатилиши ёки сарфланишини кўрсатади. Ёрлиқда бу бирликлар одатда V, А ва W белгилари билан ёзилади.
Бу белгилар бир-бирининг ўрнини босмайди. Фақат катта W ёзувини кўриб, маҳсулотни мос деб бўлмайди: кучланиш, уланиш тури ва бошқа талаблар ҳам текширилади. Ёзувлар ўчган ёки тушунарсиз бўлса, тахмин қилманг. Сотувчидан маҳсулотнинг аниқ тавсифини сўранг ва уни қурилма қўлланмасидаги талаблар билан солиштиринг.
Қурилмага мос қувват манбаи қандай танланади?
Танловни қурилмадан бошланг. Унинг аниқ модел номини, қўлланмасини ёки эски қувват манбаининг ўқиладиган ёрлиғини тайёрлаб олинг. Масалан, ноутбук учун адаптер излаётган бўлсангиз, фақат ташқи кўриниши ўхшаш маҳсулотни эмас, шу қурилмага мослиги тасдиқланган вариантни сўранг. Бир хил шакл барча электр кўрсаткичлари тенглигини билдирмайди.
Стол компьютерида эса ички қисмлар таркибини ҳам билиш керак. Қўшимча қисмлар ўрнатилса, электр таъминотига талаб ўзгариши мумкин. Корпусдаги жой ва улаш учун керакли симлар ҳам танловга таъсир қилади. Корпус — компьютер қисмлари жойлашадиган қути; улагич эса симнинг қурилмага уланадиган учидир.
Харид олдидан қуйидаги маълумотларни бир жойга ёзиб қўйинг. Шунда сотувчи билан суҳбат аниқроқ бўлади ва керакли саволлар эсдан чиқмайди.
- Қурилма модели: номи билан бирга унинг аниқ турини ҳам кўрсатинг.
- Электр талаблари: қўлланмадаги кучланиш ва қувватга оид маълумотларни тайёрланг.
- Уланиш жойлари: керакли улагичлар борлигини текширтиринг.
- Жойлашув: ички блок корпусга сиғишини аниқланг.
- Маҳсулот маълумотлари: ёрлиқ, фойдаланиш йўриқномаси ва кафолат шартларини кўринг.
Нега фақат қувват ёзувига қараб бўлмайди?
Қувват муҳим, аммо у ягона мезон эмас. Қурилмага керакли электрни етказиб бера оладиган манба айни пайтда унга мос кучланиш ва уланишга ҳам эга бўлиши керак. Буни поябзал танлашга ўхшатиш мумкин: фақат рангини кўриш етмайди, ўлчами ҳам тўғри келиши зарур.
Ўзгармас ток билан ишлайдиган ташқи адаптерларда қутбланишни ҳам текшириш керак. Қутбланиш мусбат ва манфий контактлар қандай жойлашганини билдиради. Улагич жойига киргани билан бу талаб автоматик равишда бажарилмайди. Мосликни қўлланма ёки маҳсулот тавсифидан тасдиқламасдан қурилмага уламанг.
Энг қиммат ёки ташқи кўриниши чиройли маҳсулот ҳамма вазифага мос келавермайди. Сизга керак бўлган нарса — аниқ қурилма талабларига жавоб берадиган қувват манбаи. Компьютер қисмларини кейинроқ алмаштирмоқчи бўлсангиз, режангизни танлаш пайтида айтинг. Керакли қувватни тахмин билан эмас, қисмлар ҳақидаги маълумотлар асосида аниқлаштиринг.
Уйда фойдаланишда нималарга эҳтиёт бўлиш керак?
Электр билан эҳтиёт бўлинг. Қувват блокининг корпусини очманг ва ичидаги қисмларга тегманг. Электр қурилмасининг айрим қисмларида токдан узилгандан кейин ҳам заряд сақланиши мумкин. Ички текширув ёки таъмир керак бўлса, уни мутахассисга топширинг; бу болалар бажарадиган тажриба эмас.
Қурилмани қуруқ жойда сақланг, симини эзманг ва ҳаво ўтадиган тешикларини беркитманг. Ишлаётган электр қурилмаси иссиқлик чиқаради, шу сабабли ҳаво айланишига жой керак. Кабел қопламаси шикастланган бўлса, ундан фойдаланманг. Куйган ҳид, тутун ёки учқун сезилса, текшириш учун қайта ёқиб кўрманг; болалар дарҳол катталарга хабар берсин.
Компьютер ёқилмай қолиши қувват манбаи албатта бузилганини англатмайди. Сабаб бошқа қисмда ёки уланишда ҳам бўлиши мумкин. Фақат битта белгига қараб янги маҳсулот сотиб олишга шошилманг. Носозлик сабабини мутахассис аниқласин, сиз эса қурилма модели ва кузатилган белгиларни аниқ айтиб беринг.
Қизиқарли фактлар
- Электр қуввати ва электр энергияси бир хил тушунча эмас: энергия сарфи қурилманинг қанча вақт ишлаганига ҳам боғлиқ.
- Ток симдан ўтганда иссиқлик ажралиши мумкин. Электр қурилмаларининг қизиши шу ҳодиса билан ҳам боғлиқ.
- Ўзгармас ток занжирида кучланиш ва ток кучи маълум бўлса, уларни кўпайтириб электр қувватини топиш мумкин.
- Бир-бирига ташқи томондан ўхшаш улагичлар электр жиҳатдан ҳам мос дегани эмас.
Харидга тайёргарлик учун оддий машқ қилинг: қурилма қўлланмаси ва танланган маҳсулот тавсифини ёнма-ён қўйинг. Кучланиш, қувват ва уланиш ҳақидаги маълумотларни алоҳида белгиланг. Қайсидир сатр тушунарсиз қолса, уни тахмин билан тўлдирмасдан, сотувчи ёки мутахассисга берадиган савол сифатида ёзиб олинг.
Кўп бериладиган саволлар
Ноутбук адаптери ҳам блок питания бўладими?
Ҳа, ноутбук адаптери ташқи қувват манбаи вазифасини бажаради. У тармоқ электрини ноутбук ишлата оладиган кўринишга мослаштиради, лекин бошқа ноутбук учун автоматик равишда мос бўлиб қолмайди.
Қуввати каттароқ моделни олсам бўладими?
Фақат қувват кўрсаткичи каттароқ эканига қараб танлаб бўлмайди. Кучланиш, улагич, қутбланиш ва қурилманинг бошқа талаблари ҳам мос келиши керак. Аниқ вариантни қўлланма асосида текширтиринг.
Эски қувват манбаининг расмини олиб борсам етадими?
Ёрлиқ аниқ кўринадиган расм танлашда ёрдам беради, аммо ҳар доим ҳам етарли бўлмайди. Қурилманинг моделини ҳам ёзиб олинг; стол компьютери учун ички қисмлар ҳақидаги маълумотлар ҳам керак бўлиши мумкин.
Қувват блокини ўзим очиб тозаласам бўладими?
Ички тозалаш учун қувват блоки корпусини ўзингиз очманг. Ташқи парваришда қурилма йўриқномасига амал қилинг, ички тозалаш ва таъмирни эса мутахассисга топширинг.