Windows — компьютерни бошқарадиган, дастурларни очиш ва файллар билан ишлашга ёрдам берадиган операцион тизим. Унинг 7, 10 ва 11 версиялари ташқи кўриниши, созламалари ҳамда компьютер ва дастурларга мослиги билан фарқланади. Уларнинг вазифасини тушунсангиз, компьютерингиздаги тизимни таниш ва янги версияга ўтиш масаласини баҳолаш осонлашади.
Windows нима ва компьютерда нима қилади?
Операцион тизим — компьютер қисмлари ва дастурларининг бирга ишлашини бошқарадиган асосий дастурий таъминот. Масалан, сиз ҳужжатни очганингизда, тизим керакли дастурни ишга туширишга ва файлни экранда кўрсатишга ёрдам беради. Клавиатурада ёзган ҳарфларингиз ҳам дастурга шу бошқарув орқали етиб боради.
Буни мактабдаги иш тартибига ўхшатиш мумкин. Синфхона, дарслик ва доска алоҳида буюмлар бўлса, дарс жадвали улардан қачон фойдаланишни тартибга солади. Компьютерда ҳам экран, хотира ва бошқа қисмлар бор; операцион тизим уларнинг ишини мувофиқлаштиради. Ўхшатиш тўлиқ эмас, лекин асосий вазифани тушунишга ёрдам беради.
Тизим билан иловани фарқлаш керак. Матн ёзадиган дастур, расм чизиш воситаси ёки браузер — интернет саҳифаларини очадиган дастур — алоҳида иловалардир. Windows эса уларни ишга тушириш учун муҳит яратади. Шунинг учун бирор илова ишламай қолса, бу бутун операцион тизим бузилганини англатмайди.
7, 10 ва 11 версияларининг фарқи нимада?
Версия — дастурнинг муайян кўриниши ва имкониятларига эга нашри. Windows 7 олдинроқ, Windows 10 ундан кейин, Windows 11 эса кейинроқ яратилган авлодга тегишли. Улар бир оиладаги тизимлар, аммо менюлари, созламалар жойлашуви ва айрим ишлаш усуллари бир хил эмас.
Фарқ аввал экранда сезилади. Интерфейс — сиз кўрадиган ва бошқарадиган тугмалар, белгилар, ойналар ҳамда менюлар йиғиндиси. Windows 7 даги бошлаш менюси анъанавий рўйхатларга таянса, Windows 10 да дастур катакчалари ҳам учрайди. Windows 11 нинг одатий кўринишида вазифалар панелидаги белгилар марказга яқин жойлашади; айрим кўринишларни созламалар орқали ўзгартириш мумкин.
Асосий вазифалар эса танишлигича қолади: папка очиш, ҳужжат сақлаш, дастурлар орасида ўтиш. Масалан, мактабда бир версиядан, уйда бошқасидан фойдалансангиз, керакли буйруқ бошқа жойда туриши мумкин. Бундай пайтда аввал унинг вазифасини изланг: файлни топиш керакми, дастур очишми ёки овозни созлашми? Тугманинг жойини ёдлашдан кўра вазифани тушуниш фойдалироқ.
Қайси версия компьютерингизга мос келади?
Фақат версия номига қараб танлаш етарли эмас. Компьютернинг қисмлари, керакли дастурлар ва уланган қурилмалар ҳам мос бўлиши керак. Мослик деганда тизим, дастур ва қурилманинг бир-бири билан тўғри ишлай олиши тушунилади. Янги тизимни ўрнатиш имконияти билан унда барча ишларингиз қулай бажарилиши бир хил нарса эмас.
Масалан, Нодира дарс учун ҳужжат тайёрлайди ва уйидаги принтердан фойдаланади, деб тасаввур қилайлик. Унга чиройли иш столидан кўра матн дастури ва принтернинг ишлаши зарурроқ. Принтер учун драйвер — қурилма билан тизимнинг алоқа қилишига ёрдам берадиган дастур — керак бўлиши мумкин. Шу сабаб тизимни алмаштиришдан олдин керакли воситаларнинг мослигини текшириш фойдали.
Танлашда қуйидаги саволларга жавоб топинг. Аниқ техник талабларни тахмин қилманг: уларни ўрнатмоқчи бўлган тизим ва дастур талабларидан текширинг.
- Компьютердан асосан дарс, ёзиш, расм чизиш ёки бошқа қайси иш учун фойдаланасиз?
- Сизга керакли дастурлар танланган версияда ишлайдими?
- Принтер ва бошқа уланган қурилмалар унга мос келадими?
- Компьютер танланган тизимнинг техник талабларига жавоб берадими?
- Тизим учун хавфсизлик янгиланишлари тақдим этиладими?
Тизимни алмаштиришдан олдин нималарни текшириш керак?
Энг аввал керакли файлларингизнинг захира нусхасини яратинг. Бу — асл файлдан алоҳида сақланадиган қўшимча нусха. Ҳужжатни ўша компьютернинг бошқа папкасига кўчириш айрим хатолардан сақлаши мумкин, аммо қурилманинг ўзи ишламай қолса, иккала нусха ҳам очилмай қолиши эҳтимоли бор. Муҳим ишларни алоҳида сақлаш воситасига ҳам нусхаланг.
Кейин ишлатадиган дастурларингизни ёзиб чиқинг. Мактаб топшириғи учун керакли илова, сақланган расмлар ва принтер каби воситаларни эсдан чиқарманг. Ўрнатиш усулига қараб дастурларни қайта ўрнатиш талаб қилиниши мумкин; файллар албатта сақланиб қолади деб тахмин қилманг. Жараённи тушунмасангиз, тажрибали катта киши ёки компьютер устасидан ёрдам сўранг.
Янгиланиш билан тизимни алмаштиришни ҳам ажратинг. Янгиланиш мавжуд тизимдаги хатоларни тузатиши ёки унинг айрим қисмларини ўзгартириши мумкин; бошқа версияга ўтиш эса каттароқ ўзгаришдир. Номаълум ойнадаги таклифни шошилиб тасдиқламанг. Аввал унда нима ўрнатилиши ва сизнинг файлларингизга қандай таъсир қилиши ёзилганини ўқинг.
Қизиқарли фактлар
- Иш столидаги ёрлиқ кўпинча файл ёки дастурнинг ўзи эмас, уни очишга хизмат қиладиган белгидир.
- Папка файлларни тартибга солишга ёрдам беради; унинг ичида бошқа папкалар ҳам бўлиши мумкин.
- Вазифалар панели очиқ дастурлар орасида ўтишни енгиллаштиради.
- Бир хил операцион тизим ўрнатилган компьютерлар турли созламалар сабаб бошқача кўриниши мумкин.
- Дастур ойнасини ёпиш билан компьютерни ўчириш бошқа-бошқа амаллардир.
Ўзингиздаги версияни билиш учун тизим созламаларидан компьютер ҳақидаги маълумотлар бўлимини изланг. Бўлим номи ва унга бориш йўли версияга қараб фарқланиши мумкин. Кўрсатилган тизим номини ёзиб олинг: кейинчалик дастур ўрнатаётганда ёки ёрдам сўраётганда шу маълумот керак бўлади.
Кўп бериладиган саволлар
Windows 7, 10 ва 11 дан қайси бири яхшироқ?
Сизга мос танлов компьютерингиз, керакли дастурлар ва тизимнинг хавфсизлик янгиланишларига боғлиқ. Фақат ташқи кўриниш ёки таниш менюга қараб қарор қилманг; техник талаблар ва дастурлар мослигини ҳам текширинг.
Windows 7 даги дастур Windows 11 да ишлайдими?
Бу дастурнинг ўзига боғлиқ, барча дастурлар учун бир хил жавоб йўқ. Дастур талабларида қайси операцион тизимлар кўрсатилганини текширинг ва зарур бўлса, унинг мос нашрини изланг.
Windows версиясини алмаштирсам, файлларим ўчадими?
Файлларнинг сақланиши ўрнатиш усули ва танланган созламаларга боғлиқ. Ишни бошлашдан олдин керакли ҳужжатлар, суратлар ва бошқа файлларнинг алоҳида захира нусхасини тайёрланг.
Янги Windows ўрнатсам, компьютерим тезлашадими?
Янги версия ўрнатишнинг ўзи компьютер тезлашишини кафолатламайди. Ишлаш тезлигига қурилма қисмлари, бўш хотира ва бир пайтда очилган дастурлар ҳам таъсир қилади; аввал тизимнинг компьютерингизга мослигини текширинг.