Компьютер сичқончаси — экрандаги кўрсаткични бошқариш, буйруқларни танлаш ва файллар билан ишлаш учун хизмат қиладиган қурилма. Уни танлашда уланиш усули, қўлингизга қулайлиги ва қандай вазифада ишлатишингизга қаранг. Тугмалар, ҳаракатни сезиш усули ва харид олдидан бажариладиган оддий текширувлар ҳам танловни енгиллаштиради.
Компьютер сичқончаси нима вазифани бажаради?
Сичқончани стол устида сурсангиз, экрандаги кўрсаткич ҳам силжийди. Кўрсаткич — қаерни танлаётганингизни билдирадиган белги; у кўпинча ўқ шаклида кўринади. Масалан, мактаб топшириғи ёзилган файлни очиш учун кўрсаткични унинг белгиси устига олиб борасиз ва тегишли тугмани босасиз.
Асосий тугма билан нарсаларни танлайсиз, иккинчи тугма билан эса қўшимча буйруқлар рўйхатини очасиз. Ўртадаги ғилдиракча узун саҳифани юқорига ёки пастга суришга ёрдам беради. Буюм устида тугмани босиб туриб, сичқончани суриш орқали уни экранда бошқа жойга кўчиришингиз мумкин. Бу усул расм бўлакларини жойлаштиришда ёки файлларни тартиблашда асқатади.
Ноутбукдаги бармоқ билан бошқариладиган майдонча ҳам шунга ўхшаш вазифани бажаради. Аммо алоҳида сичқончани ёқтириш ёки ёқтирмаслик иш турига ва одатингизга боғлиқ. Матн ичидан керакли жойни белгилаш, жадвал катакларини танлаш ёки расм чизишда иккала усулни синаб, ўзингизга қулайини топинг.
Симли ёки симсиз турдан қайси бири қулай?
Симли сичқонча компьютерга кабел орқали уланади. Уни танлашда симнинг иш жойингизгача етишини ва компьютерингизда мос улаш жойи борлигини текширинг. Стол устида китоб, дафтар ва бошқа буюмлар турса, кабел уларнинг орасига қисилиб қолмасин. Сим эркин ётса, қўлингизни суриш ҳам осонлашади.
Симсиз турда компьютергача тортилган кабел бўлмайди. Бундай қурилмалар қувват учун батарея ёки қайта қувватланадиган аккумулятордан фойдаланади; айримлари кичик қабул қилгич билан, бошқалари компьютернинг симсиз алоқаси орқали уланади. Қабул қилгич — сичқончадан келган сигнални компьютерга етказадиган кичик мослама. Хариддан олдин айнан қайси уланиш усули кераклигини аниқланг.
Танловни фақат ташқи кўринишга боғламанг. Ноутбукни мактабга ёки бошқа хонага тез-тез олиб ўтсангиз, симсиз тур сизга қулай туюлиши мумкин. Бир жойда ишласангиз, симли тур ҳам эҳтиёжингизни бемалол қоплайди. Симсизини танлаганда қувватлаш усулини, симлисида эса кабел жойлашувини олдиндан ўйлаб қўйинг.
Оптик ва лазерли сичқонча қандай ишлайди?
Ҳаракатни сезиш усули ҳам турлича. Оптик сичқонча остидаги ёруғлик ва сезгич ёрдамида юзадаги ўзгаришни аниқлайди, кейин бу маълумот кўрсаткич ҳаракатига айланади. Сезгич — ўзгаришни пайқаб, қурилмага хабар берадиган қисм. Шу сабабли сичқончани кўтариб қўйиш билан стол устида суриш бир хил натижа бермайди.
Лазерли тур ҳам ҳаракатни ёруғлик ёрдамида сезади, лекин унда лазер нури ишлатилади. Демак, симли ёки симсиз деган ном уланишни, оптик ёки лазерли деган ном эса ҳаракатни сезиш усулини билдиради. Битта қурилма бир вақтнинг ўзида ҳам симсиз, ҳам оптик бўлиши мумкин. Қутидаги бу ёзувлар бир-бирига зид эмас.
Ишлайдиган юзани ҳам ҳисобга олинг. Ялтироқ ёки шаффоф стол айрим сичқончаларда кўрсаткичнинг нотекис юришига сабаб бўлиши мумкин. Бундай вазиятда махсус тагликни синаб кўринг. Фақат турининг номига қараб ҳукм чиқарманг: қурилманинг ўзингиз фойдаланадиган юзада қандай ишлаши ҳам керакли маълумот беради.
Қўлга мос шаклни қандай топасиз?
Сичқончанинг катталиги расмдан билинмайди. Имкон бўлса, уни хариддан олдин ушлаб кўринг: кафтингизни табиий қўйганингизда бармоқларингиз тугмаларга осон етсин. Тугмани босиш учун қўлни олдинга чўзиш ёки қурилмани қаттиқ қисиш керак бўлса, бошқа шаклни ҳам синанг. Жуда кичик модел ҳар бир одамга ҳам қулай келавермайди.
Чап қўл билан ишласангиз, шаклига диққат қилинг. Айрим моделлар икки қўлга мос, бошқалари эса маълум бир қўлга мослаб тайёрланади. Тугмаларнинг жойи ҳам фарқ қилиши мумкин. Эргономик деган ёзувни учратсангиз, бу қурилма қўл ҳолатига қулайроқ мослашга мўлжалланганини англатади, аммо сизга мослигини барибир ушлаб текширинг.
Синов пайтида фақат кафтни қўйиб кўриш етмайди. Сичқончани турли томонга суринг, тугмаларни босинг ва ғилдиракчани айлантиринг. Масалан, ўқувчи учун танлаётган бўлсангиз, уни фақат катталарнинг қўли билан баҳоламанг. Қурилмадан ким фойдаланса, қулайлигини ҳам ўша одам текширгани маъқул.
Ўқиш, иш ва ўйин учун нималарга қараш керак?
Матн ёзиш, дарс тайёрлаш ва саҳифаларни кўриш учун кўп тугмали модел шарт эмас. Асосий тугмалари тушунарли, ғилдиракчаси қулай ва ҳаракати равон бўлган қурилма бундай вазифаларга мос келиши мумкин. Қўшимча имкониятдан фойдаланмасангиз, унинг борлиги кундалик ишингизни ўз-ўзидан енгиллаштирмайди.
Ўйинга мўлжалланган сичқончаларда қўшимча тугмалар ёки сезгирликни ўзгартириш имконияти учрайди. Сезгирлик — қўлингиздаги кичик ҳаракатга жавобан кўрсаткичнинг экранда қанча силжиши. Уни баландроқ созлаш ҳар доим ҳам қулай эмас: керакли белгини аниқ танлаш қийинлашса, созламани ўзингизга мосланг. Расм билан ишлаганда ҳам кўрсаткични назорат қилиш қулайлиги керак бўлади.
- Мослигини текширинг: уланиш тури компьютерингизга тўғри келсин.
- Қувват усулини аниқланг: батарея керакми ёки қурилма қувватланадими, олдиндан билинг.
- Тугмаларни синанг: уларни тасодифан босиб юбормаётганингизга эътибор беринг.
- Олиб юришни ўйланг: сумкага жойлаш, кабел ёки қабул қилгични сақлаш сизга қулай бўлсин.
Қизиқарли фактлар
- Экрандаги кўрсаткич бажарилаётган вазифага қараб шаклини ўзгартириши мумкин: матн устида у одатдаги ўқдан фарқ қилади.
- Сичқончанинг иккинчи тугмаси очадиган буйруқлар рўйхати қаерни босганингизга қараб ўзгаради.
- Ғилдиракча билан саҳифани сурганингизда ҳужжатдаги матн ўзгармайди, фақат унинг кўринадиган қисми алмашади.
- Компьютер созламаларида кўрсаткич тезлигини ўзгартириш мумкин; қулай тезлик ҳамма учун бир хил эмас.
- Симсиз уланиш ва оптик сезгич бир қурилмада бирга ишлаши мумкин, чунки улар турли вазифани бажаради.
Оддий синов ўтказинг: бўш ҳужжатда бир жумла ёзиб, унинг бир қисмини сичқонча билан белгиланг, кейин узунроқ саҳифани ғилдиракча билан суринг. Бу ҳаракатларда тугмаларга осон етяпсизми ва кўрсаткични керакли жойда тўхтата оляпсизми, кузатинг. Танлашда безакдан кўра шу синов натижасига кўпроқ таянинг.
Кўп бериладиган саволлар
Ноутбук учун фақат симсиз сичқонча олиш керакми?
Йўқ, ноутбукда мос уланиш жойи бўлса, симли турдан ҳам фойдаланасиз. Симсиз вариант кабелни камайтиради, лекин қувватини кузатиб туришни талаб қилади. Танловни ноутбукни қаерда ва қандай ишлатишингизга қараб қилинг.
Кўрсаткич сакраб юрса, сичқонча бузилганми?
Ҳар доим ҳам бузилган бўлмайди: ишлаётган юза ёки уланиш ҳам бунга сабаб бўлиши мумкин. Тагликда синаб кўринг, уланишни ва симсиз қурилманинг қувватини текширинг. Муаммо давом этса, уни бошқа компьютерда синаш сабабни ажратишга ёрдам беради.
Бола учун энг кичик сичқончани танлаш керакми?
Энг кичик моделни эмас, боланинг қўлига мосини танланг. Бармоқлари тугмаларга бемалол етсин ва қурилмани суришда қўлини ноқулай тутмасин. Харид олдидан боланинг ўзи ушлаб кўргани фойдалироқ.
Ўйин сичқончаси дарс тайёрлашга ҳам ярайдими?
Ҳа, ўйинга мўлжалланган модел билан ҳам ҳужжат очиш, матн белгилаш ва саҳифаларни кўриш мумкин. Қўшимча тугмалар дарс учун мажбурий эмас. Қурилма қўлингизга қулай бўлса ва компьютерингизга мос уланса, асосий вазифаларни бажаради.