Fe’l testi harakat va holatni bildiruvchi so’zlarni, ularning zamon, shaxs-son va boshqa shakllarini ajratish ko’nikmangizni tekshiradi. Jami 20 savol 10–16 yoshli maktab o’quvchilari hamda bilimini takrorlamoqchi bo’lgan kattalar uchun tuzilgan. Har bir savolda bitta javobni tanlang, so’ng belgilagan harflaringizni oxirdagi javoblar bilan solishtiring.
Fe’l bo’yicha test savollari
Dastlabki savollar fe’lni tanish va uning ma’nosini tushunishga qaratilgan. Javoblarni alohida varaqqa yozib boring: to’g’ri javoblar bo’limini oldindan ko’rmasangiz, qaysi mavzuni qaytarish kerakligi aniqroq bilinadi.
- Fe’l so’z turkumi nimani bildiradi?
A) Harakat yoki holatni
B) Narsaning belgisini
C) Narsaning sonini
D) Narsaning nomini - Berilgan so’zlar orasidan fe’lni toping.
A) Gul
B) Gulli
C) Gulladi
D) Gulzor - O’qimoq so’ziga qaysi so’roq mos keladi?
A) Qanday?
B) Nima qilmoq?
C) Nechta?
D) Kim? - Qaysi gapda harakatni bildirgan fe’l bor?
A) Xona keng.
B) Havo sovuq.
C) Gul qizil.
D) Bola yugurdi. - Holatni bildiruvchi fe’lni belgilang.
A) Chizmoq
B) Uxlamoq
C) Tashimoq
D) Chopmoq - Fe’lning bo’lishli shakli qanday ma’noni bildiradi?
A) Inkor etilmagan harakat yoki holatni
B) Inkor etilgan harakat yoki holatni
C) Faqat o’tgan zamondagi harakatni
D) Faqat buyruq ma’nosidagi harakatni
Fe’l testi: zamon va shaxs-sonni ajrating
Endi fe’lning shakliga diqqat qiling. Qo’shimchalar harakat qachon yuz berganini va uni kim bajarganini anglashga yordam beradi; ayrim savollarda esa gapdagi vaqt bildiruvchi so’z ham yo’l ko’rsatadi.
- Qaysi fe’l o’tgan zamonda berilgan?
A) Yozadi
B) Yozyapti
C) Yozmoq
D) Yozdi - Harakat ayni paytda davom etayotganini bildirgan shaklni toping.
A) O’qidi
B) O’qigan edi
C) O’qiyapti
D) O’qimoq - Misolni o’qing: “Ertaga men kutubxonaga boraman”. Bu gapdagi fe’l qaysi zamon ma’nosini bildiradi?
A) Kelasi zamon
B) O’tgan zamon
C) Hozirgi zamon
D) Uzoq o’tgan zamon - Bormadi so’zida inkor ma’nosini qaysi qo’shimcha bildirgan?
A) -di
B) -ma
C) -lar
D) -sa - Bo’lishsiz shakldagi fe’lni ajrating.
A) Keldi
B) Keladi
C) Kelyapti
D) Kelmadi - Yozdik fe’li qaysi shaxs-son shaklida?
A) Birinchi shaxs birlik
B) Ikkinchi shaxs ko’plik
C) Birinchi shaxs ko’plik
D) Uchinchi shaxs birlik - Ikkinchi shaxs birlikdagi fe’l qatnashgan gapni toping.
A) Sen kitob o’qiding.
B) Men kitob o’qidim.
C) Biz kitob o’qidik.
D) U kitob o’qidi.
Murakkabroq savollar: mayl va fe’l shakllari
Bu bo’limda buyruq, shart va fe’lning vazifadosh shakllari uchraydi. Harakat nomi harakatni nomlaydi, sifatdosh harakat orqali belgini bildiradi, ravishdosh esa boshqa harakatga bog’lanib keladi.
- Qaysi gapdagi fe’l buyruq ma’nosini bildiradi?
A) U daftarni ochdi.
B) Daftarni och.
C) U daftarni ochyapti.
D) U daftarni ochgan. - Shart maylidagi fe’lni belgilang.
A) Keldi
B) Keladi
C) Kelmoq
D) Kelsa - Quyidagi shakllardan qaysi biri harakat nomi?
A) O’qib
B) O’qigan
C) O’qish
D) O’qiyapti - Sifatdosh shaklini toping.
A) Kelib
B) Kelgan
C) Kelmoq
D) Kelyapti - “Bola kulib gapirdi” gapidagi qaysi so’z ravishdosh?
A) Kulib
B) Bola
C) Gapirdi
D) Kulgan - Qo’shma fe’lni, ya’ni bir necha so’zdan tuzilgan fe’lni belgilang.
A) Bormoq
B) Ishlamoq
C) Sotib olmoq
D) Gapirmoq - “Matn o’qildi” gapidagi kabi majhul nisbat shaklini toping.
A) O’qidi
B) O’qiyapti
C) O’qimoq
D) O’qildi
To’g’ri javoblar
Har bir mos javob uchun bir ball qo’ying. Xato chiqqan savolda faqat harfni emas, izohdagi qoida va qo’shimchani ham tekshiring.
- A) Harakat yoki holatni — fe’l yurmoq kabi harakatni ham, uxlamoq kabi holatni ham bildiradi.
- C) Gulladi — bu so’z gullash jarayonini bildiradi, qolgan variantlar esa narsa nomi yoki uning belgisi bilan bog’liq.
- B) Nima qilmoq? — o’qimoq harakatni nomlagani uchun unga shu so’roq mos keladi.
- D) Bola yugurdi — yugurdi fe’li bolaning harakatini bildiradi, boshqa gaplarda esa fe’l bilan ifodalangan harakat yo’q.
- B) Uxlamoq — bu fe’l holatni bildiradi, chizmoq, tashimoq va chopmoq esa harakatni ifodalaydi.
- A) Inkor etilmagan harakat yoki holatni — bo’lishli shakl harakatni inkor qilmaydi, masalan, yozdi so’zi yozmadi shakliga qarama-qarshi turadi.
- D) Yozdi — undagi -di qo’shimchasi harakat o’tgan zamonda yuz berganini ko’rsatadi.
- C) O’qiyapti — bu shakl o’qish harakati hozir davom etayotganini bildiradi.
- A) Kelasi zamon — ertaga so’zi boraman fe’li bildirgan harakat gapirilayotgan paytdan keyin bajarilishini aniqlashtiradi.
- B) -ma — bormadi so’zida aynan shu qo’shimcha borish harakatini inkor qiladi, -di esa zamonni bildiradi.
- D) Kelmadi — tarkibidagi -ma inkor qo’shimchasi bu fe’lning bo’lishsiz shaklda ekanini ko’rsatadi.
- C) Birinchi shaxs ko’plik — yozdik shakli biz olmoshiga mos kelib, so’zlovchi qatnashgan guruhning harakatini bildiradi.
- A) Sen kitob o’qiding — o’qiding fe’lidagi -ng shaxs-son qo’shimchasi ikkinchi shaxs birlikni bildiradi.
- B) Daftarni och — och fe’li bu gapda bajarilgan ishni xabar qilmaydi, balki tinglovchini harakatga undaydi.
- D) Kelsa — fe’lga qo’shilgan -sa qo’shimchasi shart maylini hosil qiladi.
- C) O’qish — bu so’zda -ish qo’shimchasi harakat nomini hosil qilib, o’qish harakatini nomlaydi.
- B) Kelgan — -gan qo’shimchali bu sifatdosh kelgan mehmon birikmasidagi kabi harakat orqali belgini bildiradi.
- A) Kulib — bu ravishdosh gapirish harakatiga bog’lanib, bolaning qay tarzda gapirganini ko’rsatadi.
- C) Sotib olmoq — ikki so’z birgalikda bitta harakat ma’nosini ifodalagani uchun bu qo’shma fe’ldir.
- D) O’qildi — majhul nisbatdagi bu shaklda diqqat harakatni bajaruvchiga emas, o’qilgan matnga qaratilgan.
Natijangizni baholang
0–7 ta to’g’ri javob: tayanch qoidalarni takrorlang; fe’lni boshqa so’z turkumlaridan ajratish va bo’lishli-bo’lishsiz shakllarni solishtirishdan boshlang.
8–14 ta to’g’ri javob: asosiy tushunchalarni bilasiz; xato qilgan savollaringizga qarab zamon, shaxs-son yoki vazifadosh shakllarni qaytaring.
15–20 ta to’g’ri javob: mavzuni yaxshi o’zlashtirgansiz; bilimni mustahkamlash uchun har bir murakkab shakl qatnashgan yangi gap tuzing.
Xato qilgan har bir savolingiz uchun daftarga bitta o’zingiz tuzgan misol yozing va undagi fe’l qo’shimchasini ajrating.
Ko’p beriladigan savollar
Fe’l testini qanday tartibda yechgan ma’qul?
Savollarni berilgan tartibda yeching, chunki ular sodda tushunchalardan murakkabroq shakllarga o’tadi. Ikkilanib qolgan javobingiz yoniga belgi qo’ying va tekshirish paytida uning izohiga ko’proq e’tibor bering.
Zamon bilan shaxs-sonni qanday farqlash mumkin?
Zamon harakatning qachon bajarilishini, shaxs-son esa uning kimga va nechta bajaruvchiga tegishli ekanini bildiradi. Masalan, yozdik so’zida -di o’tgan zamonni, -k esa birinchi shaxs ko’plikni ko’rsatadi.
Harakat nomi, sifatdosh va ravishdoshni qanday ajrataman?
Ularni qo’shimchasi bilan birga gapdagi vazifasiga qarab ajrating: o’qish harakatni nomlaydi, o’qigan bola birikmasida o’qigan belgini bildiradi. O’qib tushundi birikmasida esa o’qib ravishdoshi tushundi fe’liga bog’lanadi.