Сифат тест саволлари сўзларнинг белги билдиришини, сифат даражаларини ва гапдаги вазифасини текширишга ёрдам беради. Ушбу 20 савол 10–16 ёшли ўқувчилар ҳамда билимини такрорламоқчи бўлган катталар учун мўлжалланган. Ҳар бир саволдан битта жавобни танланг, белгиларингизни ёзиб боринг ва охиридаги жавоблар жадвали билан солиштиринг.
Сифат сўз туркуми бўйича тест саволлари
Дастлабки саволлар сифатни танишга, кейингилари эса унинг шакли ва гапдаги вазифасини ажратишга қаратилган. Шошилманг: айрим топшириқларда сўзни алоҳида эмас, гап билан бирга ўқиш керак.
| № | Савол ва жавоб вариантлари |
|---|---|
| 1 | Сифат предметнинг нимани билдиради? А) Белгисини Б) Ҳаракатини C) Миқдорини Д) Номини |
| 2 | Сифатга хос сўроқлар берилган қаторни топинг. А) Ким? Нима? Б) Нечта? Қанча? C) Қандай? Қанақа? Д) Нима қилди? Нима қиляпти? |
| 3 | “Далада оқ пахта очилди” гапидаги сифатни аниқланг. А) Далада Б) Оқ C) Пахта Д) Очилди |
| 4 | Қайси қатордаги барча сўзлар сифат? А) Дарахт, мактаб, дафтар Б) Ўқиди, ёзди, келди C) Учта, бешта, олтита Д) Ширин, кенг, сокин |
| 5 | “Ширин олма” бирикмасидаги сифат қандай белгини билдиради? А) Рангни Б) Маза-таъмни C) Шаклни Д) Ҳароратни |
| 6 | Ранг билдирувчи сифатни белгиланг. А) Яшил Б) Нордон C) Думалоқ Д) Илиқ |
| 7 | “Юмалоқ копток” бирикмасида коптокнинг қайси белгиси айтилган? А) Мазаси Б) Ҳиди C) Ҳарорати Д) Шакли |
| 8 | “Кенг хона” бирикмасидаги сифат қайси белги гуруҳига киради? А) Ранг Б) Ҳид C) Ҳажм-ўлчов Д) Маза-таъм |
| 9 | Оддий даражадаги сифатни топинг. А) Баланд Б) Баландроқ C) Жуда баланд Д) Энг баланд |
| 10 | Қиёсий даражани ҳосил қилувчи қўшимча қайси? А) -лар Б) -нинг C) -ни Д) -роқ |
| 11 | Орттирма даражадаги сифат берилган жавобни аниқланг. А) Чиройли Б) Чиройлироқ C) Жуда чиройли Д) Чиройлилик |
| 12 | Озайтирма даражадаги сифатни белгиланг. А) Кўк Б) Кўкиш C) Кўкроқ Д) Кўм-кўк |
| 13 | Жуфт сифатни топинг. А) Каттароқ Б) Жуда катта C) Катта-катта Д) Катта-кичик |
| 14 | Такрорий сифат қатнашган бирикмани аниқланг. А) Узун-қисқа йўллар Б) Узун-узун йўллар C) Узунроқ йўллар Д) Жуда узун йўллар |
| 15 | Қўшимча ёрдамида ясалган сифатни топинг. А) Тузли Б) Оқ C) Кенг Д) Ёш |
| 16 | “Кучсиз” сифатидаги -сиз қўшимчаси қандай маъно билдиради? А) Кучнинг ортиқлигини Б) Кучни бошқа белги билан қиёслашни C) Кучнинг йўқлигини Д) Кучнинг кимга қарашли эканини |
| 17 | Қайси бирикмада сифат отга боғланиб келган? А) Китоб ўқиди Б) Қизиқарли китоб C) Китобнинг варағи Д) Китоб учун |
| 18 | Қайси гапда сифат отлашган, яъни от ўрнида қўлланган? А) Яхши бола китоб ўқиди. Б) Яхши ният унга куч берди. C) Яхшилар кўпайсин. Д) Яхши хабар тез тарқалди. |
| 19 | Қайси гапда “кенг” сифати кесим вазифасида келган? А) Кенг кўча дарахтлар билан безалган. Б) Кенг хона ёруғ. C) Кенг далада буғдой ўсди. Д) Ҳовлимиз кенг. |
| 20 | “Бу дарахт ёнидаги дарахтдан баландроқ” гапида белги қандай ифодаланган? А) Икки дарахтнинг баландлиги қиёсланган. Б) Дарахтнинг баландлиги камайтириб кўрсатилган. C) Дарахтларнинг сони билдирилган. Д) Дарахтнинг ранги кучайтириб кўрсатилган. |
Мураккаброқ топшириқларни қандай ечиш мумкин?
Қуйидаги изоҳларни жавобларингизни белгилаб бўлгач ўқинг. Мисоллар тестдагидан бошқа сўзлар билан берилган: улар қоидани янги вазиятда қўллашга ёрдам беради.
Белгининг тури билан даражасини ажратинг
Белгининг тури сифат нимани англатишини кўрсатади: рангми, шаклми ёки маза-таъмми. Даража эса шу белгининг қандай ифодаланганини билдиради. Масалан, “сариқ” рангни англатади, “сариқроқ” шаклида эса ўша ранг бошқа нарсанинг рангига қиёсланади.
Аввал маънони топинг. Сўнг қўшимча ёки ёрдамчи сўзга қаранг: “совуқ”, “совуқроқ” ва “жуда совуқ” бир хил даража эмас.
Жуфт ва такрорий сифат нимаси билан фарқланади?
Такрорий сифатда бир сўз қайта келади: “майда-майда тошлар”. Жуфт сифат эса икки бошқа сифатнинг бирикишидан тузилади, масалан, “яхши-ёмон гаплар”. Иккаласи ҳам чизиқча билан ёзилиши мумкин, шунинг учун фақат ёзилиш белгисига қараб жавоб танламанг.
Сифат ясалишини қандай текширасиз?
Ясама сифат бошқа сўзга сўз ясовчи қўшимча қўшилганда ҳосил бўлади. Масалан, “мева” отига -ли қўшилса, “мевали” сифати юзага келади. “Мевали боғ” деганда боғнинг белгиси ифодаланади.
Ҳар қандай қўшимча янги сўз ясамайди. “Паст” сўзига -роқ қўшилганда янги белги номи эмас, сифатнинг қиёсий даражаси ҳосил бўлади.
Отлашиш ва кесим вазифасини адаштирманг
Отлашган сифат от айтилмаса ҳам унинг ўрнида келади. Масалан, “Билимлилар беллашди” гапида “билимлилар” сўзи билимли кишиларни англатади. Уни тушуниш учун “кимлар?” деб сўраб кўринг.
Кесим эса гапдаги хабарни билдиради. “Чой иссиқ” гапида “иссиқ” сифати чой ҳақида хабар беради; “иссиқ чой” бирикмасида эса у отнинг белгисини аниқлайди. Демак, сўзнинг вазифасини гапдан ажратиб текшириб бўлмайди.
Натижангизни баҳоланг
Ҳар бир тўғри жавоб учун бир балл қўйинг. Бу баҳолаш ўзингизни текшириш учун таклиф қилинган мезон, мактабдаги расмий баҳо эмас.
- 17–20 та тўғри жавоб: мавзуни яхши ўзлаштиргансиз. Энди ўзингиз гаплар тузиб, сифатларнинг даражаси ва вазифасини изоҳланг.
- 11–16 та тўғри жавоб: асосий тушунчалар таниш, аммо айрим фарқларни мустаҳкамлаш керак. Хато қилган саволларингизни белги тури, даража, ясалиш ва гапдаги вазифа бўйича ажратинг.
- 0–10 та тўғри жавоб: сифатни танишдан бошлаб такрорлаш фойдали. Атрофингиздаги нарсаларни тасвирланг: дафтар қандай, хона қандай, олма қандай?
Кўп бериладиган саволлар
Бу сифат тестини қайси ёшдагилар ишлаши мумкин?
Тест 10–16 ёшли ўқувчилар ва мавзуни такрорлаётган катталар учун тузилган. Сифатнинг гапдаги вазифасини ҳали ўрганмаган бўлсангиз, тегишли саволларни изоҳлар ёрдамида таҳлил қилинг.
Сифат даражаларига оид саволларда нимага қараш керак?
Сифатга қўшилган қўшимча ҳамда унинг олдидаги кучайтирувчи сўзларга қаранг. Кейин маънони текширинг: белги оддий айтилганми, қиёсланганми, кучайтирилганми ёки камайтириб кўрсатилганми?
Хато жавобларни қандай такрорлаган маъқул?
Ҳар бир хато учун тўғри вариантни эмас, уни танлаш сабабини ҳам ёзинг. Сўнг шу қоидага мос янги мисол тузинг ва сифат тестини жавоблар жадвалига қарамасдан қайта ишланг.
Тўғри жавоблар
| № | Жавоб | Изоҳ |
|---|---|---|
| 1 | А) Белгисини | Сифат предметнинг ранг, шакл, ҳажм каби белгиларини билдиради. |
| 2 | C) Қандай? Қанақа? | Бу сўроқлар предметнинг белгисини аниқлашга хизмат қилади. |
| 3 | Б) Оқ | “Оқ” сўзи пахтанинг рангини билдириб келган. |
| 4 | Д) Ширин, кенг, сокин | Учала сўз ҳам белги билдирувчи сифатлардир. |
| 5 | Б) Маза-таъмни | “Ширин” сўзи олманинг таъмини ифодалайди. |
| 6 | А) Яшил | “Яшил” ранг билдиради, қолган вариантлар бошқа белгиларни англатади. |
| 7 | Д) Шакли | “Юмалоқ” коптокнинг ташқи шаклини билдиради. |
| 8 | C) Ҳажм-ўлчов | “Кенг” сўзи хонанинг ўлчовига оид белгини ифодалайди. |
| 9 | А) Баланд | Бу шаклда белги қиёсланмай, кучайтирилмай оддий ифодаланган. |
| 10 | Д) -роқ | -роқ қўшимчаси сифатнинг қиёсий даражасини ҳосил қилади. |
| 11 | C) Жуда чиройли | “Жуда” сўзи белгини кучайтириб, орттирма даражани ҳосил қилган. |
| 12 | Б) Кўкиш | -иш қўшимчаси кўк рангнинг кучсизроқ ифодасини билдирган. |
| 13 | Д) Катта-кичик | Икки бошқа сифатнинг жуфт келиши жуфт сифатни ҳосил қилган. |
| 14 | Б) Узун-узун йўллар | “Узун” сўзининг такрорланиши такрорий сифатни юзага келтирган. |
| 15 | А) Тузли | “Туз” отига -ли қўшимчаси қўшилиб сифат ясалган. |
| 16 | C) Кучнинг йўқлигини | -сиз қўшимчаси асос англатган нарсанинг йўқлигини билдиради. |
| 17 | Б) Қизиқарли китоб | “Қизиқарли” сифати “китоб” отига боғланиб, унинг белгисини билдирган. |
| 18 | C) Яхшилар кўпайсин. | “Яхшилар” сифати яхши кишилар маъносида от ўрнида келган. |
| 19 | Д) Ҳовлимиз кенг. | “Кенг” сифати ҳовли ҳақида хабар билдириб, кесим вазифасида келган. |
| 20 | А) Икки дарахтнинг баландлиги қиёсланган. | “Баландроқ” шакли бир дарахтдаги белгини иккинчисидаги белги билан қиёслайди. |