Адабиёт 9-синф тест тўплами адабий тушунчаларни такрорламоқчи бўлган ўқувчилар учун тузилган 20 та саволдан иборат. Ҳар бир саволда битта тўғри жавоб бор; аввал мустақил ишланг, кейин охиридаги жавоблар билан текширинг. Бадиий воситаларга доир қисқа мисоллар машқ учун тузилган.
Адабиёт 9-синф тест саволлари: асосий тушунчалар
Дастлабки саволлар адабий матннинг таниш белгиларига бағишланган. Таърифни ёддан эслаш билан чекланманг: танлаган жавобингизга ўқиган асарингиздан мисол ҳам топишга уриниб кўринг.
- Бадиий адабиёт инсон ҳаётини асосан қандай восита орқали тасвирлайди?
А) Сўз орқали яратилган бадиий образлар билан
Б) Фақат математик формулалар билан
C) Фақат географик хариталар билан
Д) Фақат тажриба натижалари билан - Шеърнинг алоҳида сатри қандай аталади?
А) Боб
Б) Парда
C) Мисра
Д) Лавҳа - Қуйидаги жанрлардан қайси бири халқ оғзаки ижодига мансуб?
А) Роман
Б) Эртак
C) Трагедия
Д) Қисса - Асарда далалар, тоғлар, дарахтлар ва об-ҳаво тасвирланган парча қандай номланади?
А) Портрет
Б) Диалог
C) Монолог
Д) Пейзаж - Қаҳрамоннинг юзи, кийими ва ташқи қиёфаси тасвири нима дейилади?
А) Портрет
Б) Сюжет
C) Тугун
Д) Ечим - Икки ёки ундан ортиқ қаҳрамоннинг ўзаро суҳбати қандай нутқ шакли?
А) Монолог
Б) Диалог
C) Пейзаж
Д) Портрет - Асарнинг номини билдирадиган атамани топинг.
А) Қофия
Б) Банд
C) Радиф
Д) Сарлавҳа
Ўрта мураккаблик: тасвир ва ифода воситалари
Бу босқичда сўзнинг қандай вазифа бажараётганига қаранг. Масалан, нарсаларни бир-бирига ўхшатиш билан жонсиз нарсага инсон ҳаракатини бериш бошқа-бошқа усуллардир.
- “Булут пахтадек оппоқ эди” жумласида қайси бадиий восита қўлланган?
А) Тазод
Б) Жонлантириш
C) Ўхшатиш
Д) Муболаға - “Шамол деразамга секин шивирлади” жумласида шамолга инсон хусусияти берилган. Бу қандай восита?
А) Ўхшатиш
Б) Жонлантириш
C) Тазод
Д) Муболаға - “Сени минг йил кутдим” деган образли ифодада кутиш муддати атайлаб ошириб тасвирланган. Бу усулни белгиланг.
А) Муболаға
Б) Портрет
C) Ўхшатиш
Д) Жонлантириш - “Яхши сўз яқинлаштирар, ёмон сўз узоқлаштирар” жумласида қарама-қарши тушунчалар ёнма-ён қўйилган. Бундай усул нима дейилади?
А) Жонлантириш
Б) Ўхшатиш
C) Тазод
Д) Муболаға - Саҳна асарида қаҳрамоннинг бошқаларга жавоб бермасдан, узоқроқ давом этадиган якка нутқи қандай аталади?
А) Диалог
Б) Пейзаж
C) Портрет
Д) Монолог - Адабий асардаги қаҳрамонлар, қарашлар ёки интилишлар ўртасидаги тўқнашув нима дейилади?
А) Сарлавҳа
Б) Қофия
C) Конфликт
Д) Мисра - Асардаги ўзаро боғланган воқеалар тизимини қайси атама билдиради?
А) Радиф
Б) Портрет
C) Вазн
Д) Сюжет
Мураккаброқ саволлар: мазмун ва шеър тузилиши
Энди яқин тушунчаларни фарқланг. Мавзу билан ғоя, қофия билан радиф ҳақидаги саволларда айнан қайси белги сўралаётганини текширсангиз, чалғитувчи вариантларни ажратиш осонлашади.
- “Асарда нима ҳақида сўз боради?” деган савол, асосан, нимани аниқлашга ёрдам беради?
А) Мавзуни
Б) Қофияни
C) Вазнни
Д) Радифни - Асарда илгари сурилган асосий фикр қандай аталади?
А) Портрет
Б) Ғоя
C) Мисра
Д) Диалог - Шеър мисралари охиридаги сўзларнинг оҳангдошлиги қандай аталади?
А) Сюжет
Б) Конфликт
C) Монолог
Д) Қофия - Шеърда қофиядан кейин айнан такрорланиб келадиган сўз ёки сўзлар бирикмаси нима дейилади?
А) Тугун
Б) Пейзаж
C) Радиф
Д) Портрет - Лирик шеърда кечинма ва туйғулари ифодаланган образ қандай аталади?
А) Ҳикоячи
Б) Лирик қаҳрамон
C) Суҳбатдош
Д) Рақиб образ - “Азиз китобни ёпди. У деразадан ҳовлига қаради” парчасида воқеа қайси шахс тилидан баён қилинган?
А) Учинчи шахс тилидан
Б) Биринчи шахс бирлик тилидан
C) Биринчи шахс кўплик тилидан
Д) Иккинчи шахс тилидан
Тўғри жавоблар
Барча саволларни тугатгач текширинг. Адабиёт 9-синф тест жавоблари ёнидаги изоҳлар хатони тушунишга ёрдам беради: фақат ҳарфни эмас, унинг сабабини ҳам ўқинг.
- А) Сўз орқали яратилган бадиий образлар тўғри жавоб, чунки адабиёт ҳаёт ва инсон кечинмаларини сўз воситасида тасвирлайди.
- C) Мисра шеърнинг алоҳида сатри бўлиб, уни бир неча сатрдан тузиладиган банд билан аралаштирмаслик керак.
- Б) Эртак халқ оғзаки ижоди жанридир, унда хаёлий ёки ҳаётий воқеалар ҳикоя қилинади.
- Д) Пейзаж табиат тасвири бўлиб, берилган парчадаги дала, тоғ ва об-ҳаво тасвирларига мос келади.
- А) Портрет қаҳрамоннинг ташқи қиёфасини тасвирлайди, шунинг учун юз ва кийим ҳақидаги белгилар шу тушунчага тегишли.
- Б) Диалог ўзаро суҳбатдир, унда икки ёки ундан ортиқ қаҳрамоннинг гаплари алмашиб келади.
- Д) Сарлавҳа асарнинг номини билдиради ва кўпинча ўқувчини унинг мавзуси ёки асосий образига йўналтиради.
- C) Ўхшатиш қўлланган, чунки булутнинг оқлиги “пахтадек” сўзи орқали пахтага қиёсланган.
- Б) Жонлантириш юзага келган, чунки инсонга хос шивирлаш ҳаракати жонсиз табиат ҳодисаси бўлган шамолга берилган.
- А) Муболаға қўлланган, чунки узоқ кутиш ҳисси муддатни атайлаб ошириб кўрсатиш орқали кучайтирилган.
- C) Тазод қўлланган, чунки яхши ва ёмон, яқинлаштириш ва узоқлаштириш тушунчалари ўзаро қарама-қарши қўйилган.
- Д) Монолог якка нутқдир, шу сабабли қаҳрамоннинг давомли сўзлаши бу шаклга мос келади.
- C) Конфликт қарама-қарши куч ёки интилишлар тўқнашувидир ва у қаҳрамоннинг ички курашида ҳам намоён бўлиши мумкин.
- Д) Сюжет асардаги ўзаро боғланган воқеалар тизимидир, яъни ҳодисалар бир-биридан узилган ҳолда эмас, алоқадор тарзда берилади.
- А) Мавзу асарда тасвирланган ҳаётий масалани билдиради ва “Нима ҳақида?” саволига жавоб беради.
- Б) Ғоя асарнинг асосий фикридир, шу боис уни асар нима ҳақида эканини билдирадиган мавзудан ажратиш керак.
- Д) Қофия мисралардаги сўзларнинг оҳангдошлигига асосланади ва шеърнинг товуш уйғунлигини юзага келтиради.
- C) Радиф қофиядан кейин айнан такрорланади, шунинг учун уни шунчаки оҳангдош сўзлар билан тенглаштириб бўлмайди.
- Б) Лирик қаҳрамон шеърдаги туйғу ва кечинмаларни ифодаловчи образ бўлиб, уни ҳар доим муаллифнинг ўзи деб қабул қилиш тўғри эмас.
- А) Воқеа учинчи шахс тилидан берилган, чунки ҳикоячи Азиз ҳақида “у” олмоши билан сўзламоқда.
Натижангизни баҳоланг
Ҳар бир тўғри жавоб учун бир балл қўйинг. Қуйидаги мезонлар фақат мустақил машқ учун мўлжалланган, улар мактабдаги расмий баҳонинг ўрнини босмайди.
- 17–20 та тўғри жавоб — пухта тайёргарлик. Асосий тушунчаларни яхши фарқлаяпсиз; энди уларни ўқиётган асарингиздан мустақил топиб, танловингизни изоҳланг.
- 11–16 та тўғри жавоб — яхши асос бор. Хато қилган саволларингизни мавзуларга ажратинг ва чалкашган атамалар учун биттадан содда мисол ёзинг.
- 0–10 та тўғри жавоб — такрорлашдан бошланг. Аввал мисра, портрет, диалог ва пейзажни мустаҳкамланг, сўнг бадиий воситалар ҳақидаги саволларга қайтинг.
Хато жавоб ёнига тўғри атамани ва ўзингиз тузган битта мисолни ёзинг: кейинги машқда айнан шу ёзувлардан фойдаланинг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу тест 9-синф дарслигидаги барча асарларни қамраб оладими?
Йўқ, саволлар адабий тушунчаларни такрорлашга қаратилган, барча асарларнинг мазмунини текширмайди. Муайян дарсга тайёрланаётганда дарсликдаги матн ва топшириқларни ҳам алоҳида кўриб чиқинг.
Тестни ечаётганда дарсликдан фойдаланиш керакми?
Ўзингизни текшириш учун аввал дарсликсиз ишланг. Жавобларни солиштиргандан кейин тушунмаган атамангизни дарсликдан топиб, ёнига қисқа изоҳ ёзишингиз мумкин.
Бир-бирига ўхшаш атамаларни қандай ажратсам бўлади?
Уларни ёнма-ён ёзиб, ҳар бирининг асосий белгисини кўрсатинг. Масалан, қофияда оҳангдошликни, радифда эса қофиядан кейинги айнан такрорни изланг; мавзу учун “Нима ҳақида?”, ғоя учун “Қандай асосий фикр илгари сурилган?” деб сўранг.