Равиш тести сўз туркумини таниш, унинг маъносини гап ичида ажратиш ва имлосини текшириш учун тузилди. Мактаб ўқувчилари ҳамда билимини янгиламоқчи бўлган катталар учун 20 та савол берилган. Ҳар бир саволда битта жавобни танланг, ҳарфларни ёзиб боринг ва якундаги жавоблар жадвали билан солиштиринг.
Равиш бўйича тест саволлари
Саволлар осонидан мураккабига қараб жойлаштирилган. Дастлаб сўзнинг маъносига, кейин эса унинг гапдаги вазифаси ва ёзилишига эътибор беринг.
| № | Савол ва жавоб вариантлари |
|---|---|
| 1 | Равиш асосан нимани билдиради? А) Ҳаракатнинг белгисини Б) Нарсанинг номини C) Нарсанинг саноғини Д) Шахснинг номини |
| 2 | Берилган сўзлардан қайси бири равиш? А) Дафтар Б) Яшил C) Секин Д) Бешта |
| 3 | Пайт маъносини билдирган равишни топинг. А) Оҳиста Б) Эртага C) Пиёда Д) Кўп |
| 4 | Қайси равиш ҳаракатнинг ўрнини билдиради? А) Ҳозир Б) Оз C) Тез Д) Олдинда |
| 5 | Миқдор-даража равиши берилган жавобни белгиланг. А) Кеча Б) Анча C) Яёв Д) Юқорида |
| 6 | “Малика оҳиста гапирди” гапида “оҳиста” сўзига қандай сўроқ берилади? А) Қандай? Б) Қачон? C) Қаерда? Д) Нечанчи? |
| 7 | Ясама равишни топинг. А) Тез Б) Кўп C) Ҳозир Д) Дўстона |
| 8 | Қайси қаторда туб равиш берилган? А) Мардона Б) Қаҳрамонларча C) Тез Д) Дўстона |
| 9 | Жуфт равиш қатнашган жавобни белгиланг. А) Аста-секин Б) Бугун C) Тезроқ Д) Яёв |
| 10 | Такрорий равишни ажратинг. А) Аста-секин Б) Ҳозир C) Дўстона Д) Тез-тез |
| 11 | Қайси сўз равишнинг қиёсий даражасини билдиради? А) Секинлик Б) Секинлашмоқ C) Секинроқ Д) Секингина |
| 12 | Қайси гапда равиш қатнашган? А) Ҳовлида катта дарахт бор. Б) Бола тез юрди. C) Беш ўқувчи келди. Д) Қизил олма пишди. |
| 13 | “Бугун Азиз мактабга эрта келди” гапида нечта равиш бор? А) Битта ҳам йўқ Б) Битта C) Учта Д) Иккита |
| 14 | “Нодира оҳиста сўзлади” гапидаги равишни маъносини сақлаган ҳолда қайси сўз билан алмаштириш мумкин? А) Кўп Б) Секин C) Эртага Д) Юқорида |
| 15 | “Азиз топшириқни дарров бажарди” гапида қайси сўз равиш? А) Дарров Б) Топшириқни C) Бажарди Д) Азиз |
| 16 | “Жасур мактабга пиёда борди” гапидаги равиш нимани билдиради? А) Ҳаракатнинг пайтини Б) Ҳаракатнинг миқдорини C) Ҳаракатнинг қай тарзда бажарилганини Д) Ҳаракатнинг ўрнини |
| 17 | “Жасур бугун кутубхонага борди” гапи “Бугун Жасур кутубхонага борди” шаклида айтилса, равиш билдирган вақт ўзгарадими? А) Ҳа, ўтган кунни билдиради. Б) Йўқ, айни кунни билдиради. C) Ҳа, келаси кунни билдиради. Д) Вақт маъноси ўрин маъносига айланади. |
| 18 | “У кутубхонага тез тез боради” гапидаги такрорий равиш қандай ёзилиши керак? А) Тезтез Б) Тез тез C) Тез-тез Д) Тез, тез |
| 19 | Қайси бирикмада “жуда” сўзи равиш билдирган белгини кучайтирган? А) Жуда чиройли гул Б) Жуда катта хона C) Жуда баланд бино Д) Жуда тез югурди |
| 20 | “Бугун олдинда ўтиринг” гапидаги равишлар қайси маъно турларига киради? А) Пайт ва ўрин равишларига Б) Ҳолат ва миқдор-даража равишларига C) Ўрин ва ҳолат равишларига Д) Миқдор-даража ва пайт равишларига |
Чалкаштириш мумкин бўлган тўртта ҳолат
Қуйидаги изоҳларни барча вариантларни белгилаб бўлгач ўқинг. Улар айрим саволларни қандай таҳлил қилишни кўрсатади; жавобингизни текширишдан олдин ўзгартирмасангиз, қайси мавзуни такрорлаш кераклиги аниқроқ билинади.
Сўзни ёлғиз эмас, гап ичида текширинг
Равишни топаётганда унинг қайси сўзга боғланганини кузатинг. Масалан, “Малика оҳиста гапирди” жумласида “оҳиста” сўзи гапиришнинг қандай кечганини тушунтиради. “Малика гапирди” десангиз ҳам фикр тушунарли, аммо ҳаракатнинг бажарилиш тарзи очилмай қолади.
Бу усул гапдан равиш ажратишга ёрдам беради. Сўзни кўришингиз билан туркумини тахмин қилиш ўрнига, аввал ҳаракатни топинг ва унга мос сўроқ беринг.
Жуфт ва такрорий равиш қандай фарқланади?
Иккала тур ҳам чизиқча билан ёзилиши мумкин, лекин уларнинг тузилиши бир хил эмас. Такрорий равишда айни сўз такрорланади; жуфт равишда эса икки бошқа қисм бирлашади. Демак, фақат чизиқчага қараб жавоб танлаш етарли эмас.
Дафтарингизда икки устун очинг. Бирига айни қисми такрорланган шаклларни, иккинчисига турли қисмлардан тузилган шаклларни ёзсангиз, фарқи кўзга яққол ташланади.
Битта гапда бир нечта равиш келиши мумкинми?
Ҳа, бир ҳаракат турли томондан изоҳланиши мумкин. Масалан, “Кеча Нодира секин гапирди” гапида бир сўз ҳаракатнинг вақтини, бошқаси эса бажарилиш тарзини кўрсатади. Фақат биринчи учраган равишни белгилаб, излашни тўхтатманг.
Гапни бошидан охиригача текширинг. Ҳар бир тахминий равишга алоҳида сўроқ бериш санашдаги хатони камайтиради.
Даража билан такрорланиш бир нарсами?
Йўқ, белгининг кучайиши билан ҳаракатнинг қайта-қайта юз бериши бошқа-бошқа маънолардир. “Анча секин юрди” бирикмасида юриш суръати даражаланади, “такрор-такрор ўқиди” бирикмасида эса ўқиш қайтарилгани англашилади.
Маънога қулоқ тутинг. Гап тезлик ёки бошқа белгининг қай даражада эканини билдираяптими, ёхуд ҳаракат қайтарилганини кўрсатаяптими — шу фарқ жавобни аниқлаштиради.
Натижангизни баҳоланг
Бу равиш тести учун қуйидаги мезондан фойдаланинг. Ҳар бир тўғри жавобга битта балл беринг; натижа расмий баҳо эмас, такрорлашга йўналишдир.
- 17–20 та тўғри жавоб: мавзуни яхши тушунгансиз. Хато қолган саволларнинг сабабини изоҳлаб, ўзингиз ҳам равиш қатнашган гаплар тузинг.
- 11–16 та тўғри жавоб: асосий тушунчалар шаклланган. Равишнинг маъно турлари, тузилиши ва чизиқча билан ёзиладиган шаклларини яна кўриб чиқинг.
- 0–10 та тўғри жавоб: мавзуни содда гаплардан бошлаб такрорланг. Аввал ҳаракатни топинг, кейин унинг вақти, ўрни ёки бажарилиш тарзини билдирган сўзларни ажратинг.
Кўп бериладиган саволлар
Равиш тестини ишлашда ҳар бир сўзга сўроқ бериш керакми?
Ҳар бир сўзга эмас, равиш деб тахмин қилган сўзингизга сўроқ бериш фойдали. Уни гапдаги ҳаракат билан боғлаб текширинг: ёлғиз сўроқ баъзан етарли бўлмайди.
“Мактабга” каби жой билдирган сўзлар ҳам равишми?
Йўқ, жой маъносини билдирган ҳар қандай сўз равиш бўлавермайди. “Мактабга” — қўшимча олган от, шунинг учун сўзнинг маъноси билан бирга қайси туркумга мансублигини ҳам текширинг.
Хато жавобларни қандай такрорлаган маъқул?
Ҳар бир хато ёнига қисқа сабаб ёзинг: масалан, “пайт билан ҳолатни аралаштирдим” ёки “такрорий шаклни танимадим”. Кейин шу мавзуга мос янги гап тузиб, ундаги равишни изоҳланг.
Тўғри жавоблар
Танлаган ҳарфларингизни жадвал билан текширинг. Мос келмаган жавобда фақат ҳарфни эмас, изоҳни ҳам ўқинг.
| № | Жавоб | Изоҳ |
|---|---|---|
| 1 | А) Ҳаракатнинг белгисини | Равиш ҳаракатнинг ҳолати, пайти, ўрни ёки миқдор-даражаси каби белгиларини билдиради. |
| 2 | C) Секин | “Секин” ҳаракатнинг бажарилиш тарзини билдирган равишдир. |
| 3 | Б) Эртага | “Эртага” ҳаракатнинг қачон бажарилишини билдиради. |
| 4 | Д) Олдинда | “Олдинда” ҳаракатнинг ўрнини кўрсатади. |
| 5 | Б) Анча | “Анча” миқдор ёки даража маъносини ифодалайди. |
| 6 | А) Қандай? | “Оҳиста” Маликанинг қандай гапирганини билдиради. |
| 7 | Д) Дўстона | “Дўстона” сўзи “дўст” асосига қўшимча қўшилиб ясалган. |
| 8 | C) Тез | “Тез” бу шаклда ясовчи қўшимчага эга бўлмаган туб равишдир. |
| 9 | А) Аста-секин | “Аста-секин” икки бошқа қисмнинг жуфтлашувидан тузилган. |
| 10 | Д) Тез-тез | “Тез-тез” айни сўзнинг такрорланишидан ҳосил бўлган. |
| 11 | C) Секинроқ | “-роқ” қўшимчаси қиёсий даражани билдиради. |
| 12 | Б) Бола тез юрди. | Бу гапдаги “тез” сўзи юриш ҳаракатининг белгисини кўрсатади. |
| 13 | Д) Иккита | Гапдаги “бугун” ва “эрта” сўзлари пайт равишларидир. |
| 14 | Б) Секин | “Секин” ушбу гапда “оҳиста” сўзига яқин маънони беради. |
| 15 | А) Дарров | “Дарров” топшириқнинг кечиктирмай бажарилганини билдиради. |
| 16 | C) Ҳаракатнинг қай тарзда бажарилганини | “Пиёда” Жасурнинг қандай йўл билан борганини кўрсатган ҳолат равишидир. |
| 17 | Б) Йўқ, айни кунни билдиради. | “Бугун” сўзининг гапдаги ўрни алмашган бўлса ҳам, билдирган вақти ўзгармаган. |
| 18 | C) Тез-тез | Такрорий равишнинг қисмлари чизиқча билан ёзилади. |
| 19 | Д) Жуда тез югурди | Бу бирикмада “жуда” сўзи “тез” равиши билдирган белгини кучайтиради. |
| 20 | А) Пайт ва ўрин равишларига | “Бугун” пайтни, “олдинда” эса ўринни билдиради. |