7-синф мантиқий саволлар тўпламидаги 25 та топшириқ диққат, ҳисоблаш ва шартдан хулоса чиқаришни машқ қилдиради. Саволларни мустақил ёки оилангиз билан ечинг; жавоблар ва қисқа тушунтиришларни барча топшириқлардан кейинги жадвалдан текширишингиз мумкин.
Осон мантиқий саволлар
Дастлабки топшириқларда мураккаб формула керак эмас. Нима берилганини ва айнан нима сўралганини ажратиб олинг.
| Тартиб | Савол |
|---|---|
| 1 | Бозорда бир хил нархдаги 3 та дафтар 18 000 сўм туради. Шундай 5 та дафтар қанча туради? |
| 2 | Навбатда 6 киши турибди. Азиз олдиндан санаганда учинчи бўлса, охиридан санаганда нечанчи бўлади? |
| 3 | Саватдаги 18 та олмадан 6 таси олинди. Қолган олмалар 3 та ликопчага тенг тақсимланди. Ҳар бир ликопчада нечта олма бор? |
| 4 | Тўгарак соат 14:20 да бошланди ва 45 дақиқа давом этди. У соат нечада тугади? |
| 5 | Қутида жами 12 та қалам бор: 5 таси қизил, 4 таси кўк, қолганлари яшил. Яшил қаламлар нечта? |
| 6 | Хонада ҳар бири икки ўринли 4 та парта бор. Фақат 3 та ўриндиқ банд. Нечта ўриндиқ бўш? |
| 7 | Ўйиндаги айирбошлаш қоидасига кўра, 2 та қаламга 1 та ўчирғич берилади. 6 та қаламга нечта ўчирғич олиш мумкин? |
| 8 | Сонлар қаторида ҳар бир кейинги сон олдингисидан 3 тага катта: 4, 7, 10, … Кейинги сон нечага тенг? |
Ўртача қийинликдаги саволлар
Бу бўлимда айрим масалалар икки қадамда ечилади. Қатор ёки буюмлар тасвирини қоғозга чизсангиз, шартларни биргаликда кўриш осонлашади.
| Тартиб | Савол |
|---|---|
| 9 | Тўрт ўқувчи бир қатор турибди. Нодира биринчи, Жасур тўртинчи. Азиз Маликадан бевосита олдинда турибди. Азиз нечанчи ўринда? |
| 10 | Ҳовлида фақат товуқлар ва қўйлар бор. Уларнинг бошлари жами 10 та, оёқлари 28 та. Барча ҳайвонларнинг оёқлари бутун бўлса, қўйлар нечта? |
| 11 | Бир хил оғирликдаги 3 та гуруч пакети ва 2 килограммли тош биргаликда 14 килограмм келади. Битта пакет неча килограмм? |
| 12 | Ўйланган сон 3 га кўпайтирилди, натижага 6 қўшилди ва 30 ҳосил бўлди. Қандай сон ўйланган? |
| 13 | Синфдаги 24 ўқувчининг ҳар бири шахмат ёки шашка тўгарагига қатнайди. Шахматга 15 киши, шашкага 14 киши боради. Неча ўқувчи иккала тўгаракка ҳам қатнайди? |
| 14 | Икки хонали соннинг рақамлари йиғиндиси 9. Ўнлик рақами бирлик рақамидан икки баравар катта. Бу қайси сон? |
| 15 | Икки хонали соннинг рақамлари йиғиндиси 11. Рақамлари ўрни алмаштирилса, сон 27 тага ортади. Дастлабки сонни топинг. |
| 16 | Қишлоқдан бозорга 3 та, бозордан мактабга 2 та турли йўл бор. Бозор орқали мактабга бориш учун нечта турли йўл жуфтлигини танлаш мумкин? |
| 17 | Халтада 4 та оқ ва 4 та қора пайпоқ бор. Ичига қарамай олаётганда, бир хил рангдаги камида иккита пайпоқ чиқиши учун энг камида нечта пайпоқ олиш керак? |
Қийин мантиқий саволлар
7-синф мантиқий саволларининг бу қисмида тахминни текшириш ҳам керак бўлади. Жавоб топилгач, уни шартга қайта қўйиб кўринг: барча талаблар бажарилиши лозим.
| Тартиб | Савол |
|---|---|
| 18 | Уч қутига мос равишда фақат олма, фақат нок, олма ва нок аралаш жойланган. Уларнинг «Олма», «Нок», «Аралаш» ёрлиқларининг барчаси нотўғри. «Аралаш» ёзилган қутидан битта мева олинди ва у олма чиқди. Ҳар бир ёрлиқли қутида нима бор? |
| 19 | Ташқи кўриниши бир хил 9 та тангадан биттаси бошқаларидан оғирроқ. Қолганлари тенг оғирликда. Оғир тангани икки паллали тарозида тош ишлатмасдан, энг камида нечта тортишда албатта топиш мумкин? |
| 20 | Биринчи қувур бўш идишни ёлғиз 6 соатда, иккинчиси 3 соатда тўлдиради. Сув бир маромда оқади ва идишдан чиқмайди. Иккаласи бирга очилса, бўш идиш неча соатда тўлади? |
| 21 | Белги А, Б ёки C қутидан фақат биттасида яширилган. Азиз: «Белги А да», Малика: «Белги А да эмас», Жасур: «Белги Б да эмас», деди. Фақат битта гап рост бўлса, белги қайси қутида? |
| 22 | Маҳалладаги шахмат учрашувида 6 ўқувчининг ҳар бири қолганларнинг ҳар бири билан бир мартадан ўйнади. Жами нечта ўйин ўтказилди? |
| 23 | Онанинг ёши қизининг ёшидан уч баравар катта. 12 йилдан кейин онанинг ёши қизининг ёшидан икки баравар катта бўлади. Қизи ҳозир неча ёшда? |
| 24 | 1 дан 20 гача бўлган барча бутун сонларни, иккала четдаги сонларни ҳам қўшиб, ҳисоблаш керак. Уларнинг йиғиндиси қанча? |
| 25 | Катакли тўғри тўртбурчак 3 қатор ва 4 устундан иборат. Ундаги катаклар тенг квадратлар. Томонлари катак чизиқлари бўйлаб ётган барча ўлчамдаги квадратлар жами нечта? |
Жавоблар ва ечимлар
Аввал ўз натижангизни белгиланг, кейин тегишли қаторни ўқинг. Жавоб мос келмаса, фақат ҳисобни эмас, шартни қандай тушунганингизни ҳам текширинг.
| Тартиб | Жавоб ва ечим |
|---|---|
| 1 | 30 000 сўм. Битта дафтар 18 000 : 3 = 6 000 сўм. Бештаси 6 000 × 5 = 30 000 сўм туради. |
| 2 | Тўртинчи. Азизнинг орқасида 3 киши бор. Охиридан санаганда улардан кейин Азиз келади. |
| 3 | 4 та. Саватда 18 − 6 = 12 та олма қолди. Уларни учга бўлсак, ҳар ликопчага 4 тадан тушади. |
| 4 | 15:05 да. Соат 15:00 гача 40 дақиқа ўтади. Яна 5 дақиқа қўшилади. |
| 5 | 3 та. Қизил ва кўк қаламлар жами 9 та. Демак, 12 − 9 = 3 та яшил қалам бор. |
| 6 | 5 та. Жами 4 × 2 = 8 та ўриндиқ бор. Шундан учтаси банд: 8 − 3 = 5. |
| 7 | 3 та. Олтита қаламни иккитадан уч гуруҳга ажратамиз. Ҳар гуруҳга биттадан ўчирғич берилади. |
| 8 | 13. Қоида бўйича охирги сонга 3 қўшилади: 10 + 3 = 13. |
| 9 | Иккинчи. Бўш жойлар иккинчи ва учинчи ўринлар. Азиз олдинда тургани учун иккинчи, Малика учинчи бўлади. |
| 10 | 4 та қўй. Ҳаммаси товуқ бўлса, оёқлар 20 та бўларди. Ортиқча 8 та оёқнинг ҳар иккитаси битта қўйга тўғри келади. |
| 11 | 4 килограмм. Тошни айирсак, пакетлар 12 килограмм келади. Ҳар бири 12 : 3 = 4 килограмм. |
| 12 | 8. Амалларни тескари бажарамиз: 30 − 6 = 24. Сўнг 24 : 3 = 8. |
| 13 | 5 ўқувчи. Тўгараклар рўйхатида жами 15 + 14 = 29 қатнашув саналган. 29 − 24 = 5 ўқувчи икки марта саналган. |
| 14 | 63. Бирлик рақамини бир улуш десак, ўнлик рақами икки улуш. Уч улуш 9 бўлгани учун рақамлар 6 ва 3. |
| 15 | 47. Рақамлар фарқи 27 : 9 = 3 бўлади. Йиғиндиси 11, фарқи 3 бўлган рақамлар 4 ва 7; текширув: 74 − 47 = 27. |
| 16 | 6 та. Бозорга борадиган ҳар бир йўлга мактабга элтувчи иккитадан йўл мос келади. Шунинг учун 3 × 2 = 6. |
| 17 | 3 та. Дастлабки иккитаси турли рангда чиқиши мумкин. Учинчи пайпоқ улардан бирининг рангини албатта такрорлайди. |
| 18 | «Аралаш»да олма, «Олма»да нок, «Нок»да аралаш мевалар. «Аралаш» ёрлиқли қути аралаш эмаслиги учун унда фақат олма бор. Қолган ёрлиқлар ҳам нотўғри бўлиши керак. |
| 19 | 2 марта. Учта тангани бошқа учтасига тортиб, оғир танга бор учликни аниқлаймиз; сўнг шу учликдан иккитасини солиштирамиз. Бир тортишдаги уч эҳтимолий натижа тўққиз тангани ажратишга етмайди. |
| 20 | 2 соат. Бир соатда қувурлар идишнинг 1/6 ва 1/3 қисмини тўлдиради. Жами 1/2 қисм тўлгани учун икки соат керак. |
| 21 | Б қутида. Азиз ва Маликанинг гапларидан айнан биттаси доим рост. Демак, Жасурнинг гапи ёлғон, яъни белги Б да. |
| 22 | 15 та. Ҳар бир ўқувчига 5 тадан рақиб тўғри келади: 6 × 5 = 30. Ҳар ўйин икки марта саналгани учун 30 : 2 = 15. |
| 23 | 12 ёшда. Қизнинг ёшини х десак, 3х + 12 = 2(х + 12). Бундан х = 12; текширувда 48 ёш 24 ёшдан икки баравар катта. |
| 24 | 210. Четдан жуфтлаймиз: 1 + 20, 2 + 19 ва шу тарзда давом этамиз. Ҳар бири 21 бўлган 10 жуфт чиқади: 10 × 21 = 210. |
| 25 | 20 та. Бир катакли квадратлар 12 та, томонлари икки катакли квадратлар 6 та, уч катаклилари 2 та. Жами 12 + 6 + 2 = 20. |
Учта ечимни батафсилроқ кўриб чиқамиз
Тўгарак масаласида нега айирамиз?
13-саволда икки рўйхатни қўшганда айрим болаларни такрор санаймиз. Масалан, иккала тўгаракка қатнайдиган битта ўқувчи умумий рўйхатда икки ўрин эгаллайди, синфда эса у битта бола. Ортиқча саналган ўринлар сони изланган жавобни беради.
Танга тарозида тенг чиқса-чи?
19-саволнинг биринчи тортишида паллалар тенглашса, оғир танга четда қолган учликда бўлади. Иккинчи тортишда шу учликнинг икки тангасини солиштиринг: тенг бўлса, учинчиси оғир; тенг бўлмаса, пастга тушган палладаги танга изланганидир.
Катта квадратларни қандай санаймиз?
25-саволда фақат кичик катакларни санаш етмайди. Икки катакли квадратнинг юқори чап бурчаги икки хил қаторда ва уч хил устунда туриши мумкин: 2 × 3 = 6. Ҳар бир ўлчамни алоҳида санасангиз, бирорта квадратни такрор ҳисобламайсиз.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартни ўз сўзингиз билан айтинг. Нимани биласиз ва нимани топишингиз кераклигини ажратинг.
- Чизма ёки жадвал тузинг. Навбат, йўл ва гуруҳларга оид саволларда бу айниқса қулай.
- Жавобни текширинг. Топилган сон барча шартларга мос келишини ҳисоблаб кўринг.
- Ечимни тушунтиринг. Ота-она тайёр жавоб ўрнига «Нега шундай деб ўйладингиз?» деб сўраши мумкин.
- Хатони белгиланг. Ҳисобда адашдингизми ёки шартдаги бир сўзни ўтказиб юбордингизми — фарқини топинг.
Кўп бериладиган саволлар
Саволларни қайси бўлимдан бошлаган маъқул?
Осон бўлимдан бошланг. Кейинги бўлимга ўтишда жавобни топиш билан бирга, унинг сабабини ҳам тушунтира олаётганингизни текширинг.
Жавоб чиқмаса, дарров ечимга қараш керакми?
Аввал шартни қайта ўқиб, чизма ёки кичик жадвал тузиб кўринг. Барибир қийин бўлса, ечимни ўқинг, кейин уни ёпиб масалани қайта бажаринг.
Бу саволларни синфда қандай ишлатиш мумкин?
Ўқувчиларга аввал мустақил ўйлаш, кейин жуфтликда ечимни солиштириш имконини беринг. Муҳокамада фақат тўғри жавобни эмас, унга олиб келган фикрлаш йўлини ҳам сўранг.