7-sinf mantiqiy savollar to’plamidagi 25 ta topshiriq diqqat, hisoblash va shartdan xulosa chiqarishni mashq qildiradi. Savollarni mustaqil yoki oilangiz bilan yeching; javoblar va qisqa tushuntirishlarni barcha topshiriqlardan keyingi jadvaldan tekshirishingiz mumkin.
Oson mantiqiy savollar
Dastlabki topshiriqlarda murakkab formula kerak emas. Nima berilganini va aynan nima so’ralganini ajratib oling.
| Tartib | Savol |
|---|---|
| 1 | Bozorda bir xil narxdagi 3 ta daftar 18 000 so’m turadi. Shunday 5 ta daftar qancha turadi? |
| 2 | Navbatda 6 kishi turibdi. Aziz oldindan sanaganda uchinchi bo’lsa, oxiridan sanaganda nechanchi bo’ladi? |
| 3 | Savatdagi 18 ta olmadan 6 tasi olindi. Qolgan olmalar 3 ta likopchaga teng taqsimlandi. Har bir likopchada nechta olma bor? |
| 4 | To’garak soat 14:20 da boshlandi va 45 daqiqa davom etdi. U soat nechada tugadi? |
| 5 | Qutida jami 12 ta qalam bor: 5 tasi qizil, 4 tasi ko’k, qolganlari yashil. Yashil qalamlar nechta? |
| 6 | Xonada har biri ikki o’rinli 4 ta parta bor. Faqat 3 ta o’rindiq band. Nechta o’rindiq bo’sh? |
| 7 | O’yindagi ayirboshlash qoidasiga ko’ra, 2 ta qalamga 1 ta o’chirg’ich beriladi. 6 ta qalamga nechta o’chirg’ich olish mumkin? |
| 8 | Sonlar qatorida har bir keyingi son oldingisidan 3 taga katta: 4, 7, 10, … Keyingi son nechaga teng? |
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
Bu bo’limda ayrim masalalar ikki qadamda yechiladi. Qator yoki buyumlar tasvirini qog’ozga chizsangiz, shartlarni birgalikda ko’rish osonlashadi.
| Tartib | Savol |
|---|---|
| 9 | To’rt o’quvchi bir qator turibdi. Nodira birinchi, Jasur to’rtinchi. Aziz Malikadan bevosita oldinda turibdi. Aziz nechanchi o’rinda? |
| 10 | Hovlida faqat tovuqlar va qo’ylar bor. Ularning boshlari jami 10 ta, oyoqlari 28 ta. Barcha hayvonlarning oyoqlari butun bo’lsa, qo’ylar nechta? |
| 11 | Bir xil og’irlikdagi 3 ta guruch paketi va 2 kilogrammli tosh birgalikda 14 kilogramm keladi. Bitta paket necha kilogramm? |
| 12 | O’ylangan son 3 ga ko’paytirildi, natijaga 6 qo’shildi va 30 hosil bo’ldi. Qanday son o’ylangan? |
| 13 | Sinfdagi 24 o’quvchining har biri shaxmat yoki shashka to’garagiga qatnaydi. Shaxmatga 15 kishi, shashkaga 14 kishi boradi. Necha o’quvchi ikkala to’garakka ham qatnaydi? |
| 14 | Ikki xonali sonning raqamlari yig’indisi 9. O’nlik raqami birlik raqamidan ikki baravar katta. Bu qaysi son? |
| 15 | Ikki xonali sonning raqamlari yig’indisi 11. Raqamlari o’rni almashtirilsa, son 27 taga ortadi. Dastlabki sonni toping. |
| 16 | Qishloqdan bozorga 3 ta, bozordan maktabga 2 ta turli yo’l bor. Bozor orqali maktabga borish uchun nechta turli yo’l juftligini tanlash mumkin? |
| 17 | Xaltada 4 ta oq va 4 ta qora paypoq bor. Ichiga qaramay olayotganda, bir xil rangdagi kamida ikkita paypoq chiqishi uchun eng kamida nechta paypoq olish kerak? |
Qiyin mantiqiy savollar
7-sinf mantiqiy savollarining bu qismida taxminni tekshirish ham kerak bo’ladi. Javob topilgach, uni shartga qayta qo’yib ko’ring: barcha talablar bajarilishi lozim.
| Tartib | Savol |
|---|---|
| 18 | Uch qutiga mos ravishda faqat olma, faqat nok, olma va nok aralash joylangan. Ularning «Olma», «Nok», «Aralash» yorliqlarining barchasi noto’g’ri. «Aralash» yozilgan qutidan bitta meva olindi va u olma chiqdi. Har bir yorliqli qutida nima bor? |
| 19 | Tashqi ko’rinishi bir xil 9 ta tangadan bittasi boshqalaridan og’irroq. Qolganlari teng og’irlikda. Og’ir tangani ikki pallali tarozida tosh ishlatmasdan, eng kamida nechta tortishda albatta topish mumkin? |
| 20 | Birinchi quvur bo’sh idishni yolg’iz 6 soatda, ikkinchisi 3 soatda to’ldiradi. Suv bir maromda oqadi va idishdan chiqmaydi. Ikkalasi birga ochilsa, bo’sh idish necha soatda to’ladi? |
| 21 | Belgi A, B yoki C qutidan faqat bittasida yashirilgan. Aziz: «Belgi A da», Malika: «Belgi A da emas», Jasur: «Belgi B da emas», dedi. Faqat bitta gap rost bo’lsa, belgi qaysi qutida? |
| 22 | Mahalladagi shaxmat uchrashuvida 6 o’quvchining har biri qolganlarning har biri bilan bir martadan o’ynadi. Jami nechta o’yin o’tkazildi? |
| 23 | Onaning yoshi qizining yoshidan uch baravar katta. 12 yildan keyin onaning yoshi qizining yoshidan ikki baravar katta bo’ladi. Qizi hozir necha yoshda? |
| 24 | 1 dan 20 gacha bo’lgan barcha butun sonlarni, ikkala chetdagi sonlarni ham qo’shib, hisoblash kerak. Ularning yig’indisi qancha? |
| 25 | Katakli to’g’ri to’rtburchak 3 qator va 4 ustundan iborat. Undagi kataklar teng kvadratlar. Tomonlari katak chiziqlari bo’ylab yotgan barcha o’lchamdagi kvadratlar jami nechta? |
Javoblar va yechimlar
Avval o’z natijangizni belgilang, keyin tegishli qatorni o’qing. Javob mos kelmasa, faqat hisobni emas, shartni qanday tushunganingizni ham tekshiring.
| Tartib | Javob va yechim |
|---|---|
| 1 | 30 000 so’m. Bitta daftar 18 000 : 3 = 6 000 so’m. Beshtasi 6 000 × 5 = 30 000 so’m turadi. |
| 2 | To’rtinchi. Azizning orqasida 3 kishi bor. Oxiridan sanaganda ulardan keyin Aziz keladi. |
| 3 | 4 ta. Savatda 18 − 6 = 12 ta olma qoldi. Ularni uchga bo’lsak, har likopchaga 4 tadan tushadi. |
| 4 | 15:05 da. Soat 15:00 gacha 40 daqiqa o’tadi. Yana 5 daqiqa qo’shiladi. |
| 5 | 3 ta. Qizil va ko’k qalamlar jami 9 ta. Demak, 12 − 9 = 3 ta yashil qalam bor. |
| 6 | 5 ta. Jami 4 × 2 = 8 ta o’rindiq bor. Shundan uchtasi band: 8 − 3 = 5. |
| 7 | 3 ta. Oltita qalamni ikkitadan uch guruhga ajratamiz. Har guruhga bittadan o’chirg’ich beriladi. |
| 8 | 13. Qoida bo’yicha oxirgi songa 3 qo’shiladi: 10 + 3 = 13. |
| 9 | Ikkinchi. Bo’sh joylar ikkinchi va uchinchi o’rinlar. Aziz oldinda turgani uchun ikkinchi, Malika uchinchi bo’ladi. |
| 10 | 4 ta qo’y. Hammasi tovuq bo’lsa, oyoqlar 20 ta bo’lardi. Ortiqcha 8 ta oyoqning har ikkitasi bitta qo’yga to’g’ri keladi. |
| 11 | 4 kilogramm. Toshni ayirsak, paketlar 12 kilogramm keladi. Har biri 12 : 3 = 4 kilogramm. |
| 12 | 8. Amallarni teskari bajaramiz: 30 − 6 = 24. So’ng 24 : 3 = 8. |
| 13 | 5 o’quvchi. To’garaklar ro’yxatida jami 15 + 14 = 29 qatnashuv sanalgan. 29 − 24 = 5 o’quvchi ikki marta sanalgan. |
| 14 | 63. Birlik raqamini bir ulush desak, o’nlik raqami ikki ulush. Uch ulush 9 bo’lgani uchun raqamlar 6 va 3. |
| 15 | 47. Raqamlar farqi 27 : 9 = 3 bo’ladi. Yig’indisi 11, farqi 3 bo’lgan raqamlar 4 va 7; tekshiruv: 74 − 47 = 27. |
| 16 | 6 ta. Bozorga boradigan har bir yo’lga maktabga eltuvchi ikkitadan yo’l mos keladi. Shuning uchun 3 × 2 = 6. |
| 17 | 3 ta. Dastlabki ikkitasi turli rangda chiqishi mumkin. Uchinchi paypoq ulardan birining rangini albatta takrorlaydi. |
| 18 | «Aralash»da olma, «Olma»da nok, «Nok»da aralash mevalar. «Aralash» yorliqli quti aralash emasligi uchun unda faqat olma bor. Qolgan yorliqlar ham noto’g’ri bo’lishi kerak. |
| 19 | 2 marta. Uchta tangani boshqa uchtasiga tortib, og’ir tanga bor uchlikni aniqlaymiz; so’ng shu uchlikdan ikkitasini solishtiramiz. Bir tortishdagi uch ehtimoliy natija to’qqiz tangani ajratishga yetmaydi. |
| 20 | 2 soat. Bir soatda quvurlar idishning 1/6 va 1/3 qismini to’ldiradi. Jami 1/2 qism to’lgani uchun ikki soat kerak. |
| 21 | B qutida. Aziz va Malikaning gaplaridan aynan bittasi doim rost. Demak, Jasurning gapi yolg’on, ya’ni belgi B da. |
| 22 | 15 ta. Har bir o’quvchiga 5 tadan raqib to’g’ri keladi: 6 × 5 = 30. Har o’yin ikki marta sanalgani uchun 30 : 2 = 15. |
| 23 | 12 yoshda. Qizning yoshini x desak, 3x + 12 = 2(x + 12). Bundan x = 12; tekshiruvda 48 yosh 24 yoshdan ikki baravar katta. |
| 24 | 210. Chetdan juftlaymiz: 1 + 20, 2 + 19 va shu tarzda davom etamiz. Har biri 21 bo’lgan 10 juft chiqadi: 10 × 21 = 210. |
| 25 | 20 ta. Bir katakli kvadratlar 12 ta, tomonlari ikki katakli kvadratlar 6 ta, uch kataklilari 2 ta. Jami 12 + 6 + 2 = 20. |
Uchta yechimni batafsilroq ko’rib chiqamiz
To’garak masalasida nega ayiramiz?
13-savolda ikki ro’yxatni qo’shganda ayrim bolalarni takror sanaymiz. Masalan, ikkala to’garakka qatnaydigan bitta o’quvchi umumiy ro’yxatda ikki o’rin egallaydi, sinfda esa u bitta bola. Ortiqcha sanalgan o’rinlar soni izlangan javobni beradi.
Tanga tarozida teng chiqsa-chi?
19-savolning birinchi tortishida pallalar tenglashsa, og’ir tanga chetda qolgan uchlikda bo’ladi. Ikkinchi tortishda shu uchlikning ikki tangasini solishtiring: teng bo’lsa, uchinchisi og’ir; teng bo’lmasa, pastga tushgan palladagi tanga izlanganidir.
Katta kvadratlarni qanday sanaymiz?
25-savolda faqat kichik kataklarni sanash yetmaydi. Ikki katakli kvadratning yuqori chap burchagi ikki xil qatorda va uch xil ustunda turishi mumkin: 2 × 3 = 6. Har bir o’lchamni alohida sanasangiz, birorta kvadratni takror hisoblamaysiz.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni o’z so’zingiz bilan ayting. Nimani bilasiz va nimani topishingiz kerakligini ajrating.
- Chizma yoki jadval tuzing. Navbat, yo’l va guruhlarga oid savollarda bu ayniqsa qulay.
- Javobni tekshiring. Topilgan son barcha shartlarga mos kelishini hisoblab ko’ring.
- Yechimni tushuntiring. Ota-ona tayyor javob o’rniga «Nega shunday deb o’yladingiz?» deb so’rashi mumkin.
- Xatoni belgilang. Hisobda adashdingizmi yoki shartdagi bir so’zni o’tkazib yubordingizmi — farqini toping.
Ko’p beriladigan savollar
Savollarni qaysi bo’limdan boshlagan ma’qul?
Oson bo’limdan boshlang. Keyingi bo’limga o’tishda javobni topish bilan birga, uning sababini ham tushuntira olayotganingizni tekshiring.
Javob chiqmasa, darrov yechimga qarash kerakmi?
Avval shartni qayta o’qib, chizma yoki kichik jadval tuzib ko’ring. Baribir qiyin bo’lsa, yechimni o’qing, keyin uni yopib masalani qayta bajaring.
Bu savollarni sinfda qanday ishlatish mumkin?
O’quvchilarga avval mustaqil o’ylash, keyin juftlikda yechimni solishtirish imkonini bering. Muhokamada faqat to’g’ri javobni emas, unga olib kelgan fikrlash yo’lini ham so’rang.