Tejamkorlik haqida maqollar bor narsani qadrlash, sarfni hisoblash va oz-ozdan yig’ish fikrini ifodalaydi. Ularni insho, dars yoki kundalik suhbatda ishlatib, ma’nosini oila va maktabdagi sodda misollar bilan tushuntirish mumkin.
Tejamkorlik haqida maqollar
- Ota mulki bo’lsa ham, ayab ye. Bor narsani kim berganidan qat’i nazar, ehtiyotlab ishlatish kerak.
- Pulni topish oson, saqlash qiyin. Pul topilgach, uni o’ylab sarflash ham zarur.
- Tiyin qadrini bilmagan so’m qadrini bilmas. Kichik pulni qadrlamagan kishi kattasini ham tejay olmaydi.
- Hisobini bilmagan hamyonidan ayrilar. Xarajatini kuzatmagan odam pulining qayerga ketganini bilmay qoladi.
- Holingga qarab hissa qo’sh. Sarf yoki ulushingizni imkoningizga qarab belgilang.
- Yig’sang yetasan, sovursang ketasan. Oz-ozdan jamg’argan odam maqsadiga yetadi, pala-partish sarf esa borni kamaytiradi.
- Yig’sang — ko’p, sovursang — oz. Tejamkorlik bilan yig’ilgan narsalar ko’payadi, behuda sarf esa ularni kamaytiradi.
- Qora pulni qora kunga saqla. Kutilmagan ehtiyoj uchun pulning bir qismini olib qo’yish foydali.
- Qishligini topmagan yozligidan ayrilar. Oldindan g’amxo’rlik qilmagan kishi keyin kerakli narsasiz qolishi mumkin.
- Kam-kam yesang, doim yersan, Ko’p-ko’p yesang, neni yersan. Narsani me’yorida ishlatish uning uzoqroq yetishiga yordam beradi.
- Qirib yesang, qirq kunga yetar, O’yib yesang — o’n kunga. Bir narsani oz-ozdan ishlatish uni birdaniga ko’p sarflashdan ko’ra uzoqroq yetkazadi.
- Oshni ayasang — oshga, Nonni ayasang — nonga. Oziq-ovqatni isrof qilmay, qadrlab ishlatish kerak.
- Tovuqni yesang, bir yeysan, Tuxumini yesang, ming yeysan. Foyda beradigan narsani saqlash undan qayta-qayta naf olishga imkon beradi.
- Bir boshoq don — Bir savat non. Kichik ko’ringan don ham mehnat bilan ko’payib, dasturxonga ko’p non bo’lib keladi.
- Don ayagan donga yetar, Non ayagan — nonga. Don va nonni e’zozlab ishlatgan kishi ularni uzoqroq yetkazadi.
- Mehnatsiz topilgan mol hisobsiz ketar. Mehnat bilan topilmagan narsaning qadriga yetmay, uni tez sarflash mumkin.
Eng mashhur maqollarning ma’nosi
Pulni topish oson, saqlash qiyin.
Bu maqol pulni topish bilan ish tugamasligini eslatadi. Uni rejasiz sarflasangiz, qo’lingizdagi mablag’ tez kamayadi; xarajatni hisoblasangiz esa nimaga qancha ketayotganini ko’rasiz.
Masalan, o’quvchi Azizga yo’l puli berildi. U pulning hammasini mayda narsalarga sarflamay, qaytish xarajatini avval ajratib qo’ysa, uyga bemalol yetadi.
Tiyin qadrini bilmagan so’m qadrini bilmas.
Kichik qiymatdagi pul ham pul, uni mensimaslik kerak emas. Mayda xarajatlar tez-tez takrorlansa, jami sarf sezilarli bo’lib qolishi mumkin.
Malika maktabga olib borgan pulidan ozgina qoldi. U qolganini sumkasiga solib qo’ysa, keyin kerak bo’ladigan narsaga ishlatishi mumkin.
Qora pulni qora kunga saqla.
Maqoldagi fikr — pulning hammasini darhol sarflamasdan, zarur paytga bir qismini qoldirish. Bu odat kutilmagan ehtiyoj chiqqanda yordam beradi.
Masalan, oilada Nodira bilan ota-onasi uy xarajatlarini rejalashtiryapti. Ular kundalik ehtiyojlar uchun pul ajratib, qolganining bir qismini keyin kerak bo’lishi mumkin deb saqlab qo’yishadi.
Tovuqni yesang, bir yeysan, Tuxumini yesang, ming yeysan.
Bu maqol bir martalik foyda bilan uzoq vaqt davomida keladigan foydani qiyoslaydi. Foyda keltirayotgan narsani asrash, undan yana naf ko’rishga yo’l ochadi.
Mahalladagi bir oila tovuqni parvarish qiladi. Tovuqni darhol iste’mol qilish o’rniga saqlab, tuxumidan foydalanish haqidagi tanlovni shu maqol bilan tushuntirish mumkin.
Bolalar uchun qisqa maqollar
- Pulning onasi — tiyin.
- Tejagan terga tushmas.
- Ozni beja, ko’pni teja.
- Donni yiqqan donodir.
- Boylik ushoqdan yig’ilar.
- Sanoqli mol yo’qolmas.
Bu qisqa maqollarni yodlash oson, ammo mazmunini bir og’izda tushuntirish doim ham yetarli bo’lmaydi. Masalan, dasturxonda non ushoqlarini tashlamaslik yoki daftar-qalamni asrab ishlatish orqali tejamkorlikni bolaga ko’rsatish mumkin.
Uyda xarajat yoki buyumlarni tejash haqida gaplashganda, maqolni aytibgina qolmay, uning fikrini o’z holatingizga mos misol bilan izohlang.
Ko’p beriladigan savollar
Insho uchun tejamkorlik haqida qaysi maqollar mos?
“Yig’sang yetasan, sovursang ketasan” va “Hisobini bilmagan hamyonidan ayrilar” maqollarini ishlatish mumkin. Ularning ma’nosini pulni reja bilan sarflash yoki buyumlarni asrash misolida ochib bering.
“Tiyin qadrini bilmagan so’m qadrini bilmas” maqolini bolaga qanday tushuntirish mumkin?
Kichik pul ham qadrli ekanini oddiy misol bilan ayting. Masalan, mayda xarajatlarni bir necha marta takrorlasa, sarf ko’payishini ko’rsating.
Tejamkorlik maqollarini darsda qanday qo’llash mumkin?
Maqolni o’qing, so’ng o’quvchilardan uning mazmuniga mos maktab yoki uy vaziyatini topishni so’rang. Shunda ular maqolni shunchaki yodlamay, fikrini misol bilan tushuntiradi.