Тежамкорлик ҳақида мақоллар

Тежамкорлик ҳақида мақоллар бор нарсани қадрлаш, сарфни ҳисоблаш ва оз-оздан йиғиш фикрини ифодалайди. Уларни иншо, дарс ёки кундалик суҳбатда ишлатиб, маъносини оила ва мактабдаги содда мисоллар билан тушунтириш мумкин.

Ота мулки бўлса ҳам, аяб е. Бор нарсани ким берганидан қатъи назар, эҳтиётлаб ишлатиш керак.
Пулни топиш осон, сақлаш қийин. Пул топилгач, уни ўйлаб сарфлаш ҳам зарур.
Тийин қадрини билмаган сўм қадрини билмас. Кичик пулни қадрламаган киши каттасини ҳам тежай олмайди.
Ҳисобини билмаган ҳамёнидан айрилар. Харажатини кузатмаган одам пулининг қаерга кетганини билмай қолади.
Ҳолингга қараб ҳисса қўш. Сарф ёки улушингизни имконингизга қараб белгиланг.
Йиғсанг етасан, совурсанг кетасан. Оз-оздан жамғарган одам мақсадига етади, пала-партиш сарф эса борни камайтиради.
Йиғсанг — кўп, совурсанг — оз. Тежамкорлик билан йиғилган нарсалар кўпаяди, беҳуда сарф эса уларни камайтиради.
Қора пулни қора кунга сақла. Кутилмаган эҳтиёж учун пулнинг бир қисмини олиб қўйиш фойдали.
Қишлигини топмаган ёзлигидан айрилар. Олдиндан ғамхўрлик қилмаган киши кейин керакли нарсасиз қолиши мумкин.
Кам-кам есанг, доим ерсан, Кўп-кўп есанг, нени ерсан. Нарсани меъёрида ишлатиш унинг узоқроқ етишига ёрдам беради.
Қириб есанг, қирқ кунга етар, Ўйиб есанг — ўн кунга. Бир нарсани оз-оздан ишлатиш уни бирданига кўп сарфлашдан кўра узоқроқ етказади.
Ошни аясанг — ошга, Нонни аясанг — нонга. Озиқ-овқатни исроф қилмай, қадрлаб ишлатиш керак.
Товуқни есанг, бир ейсан, Тухумини есанг, минг ейсан. Фойда берадиган нарсани сақлаш ундан қайта-қайта наф олишга имкон беради.
Бир бошоқ дон — Бир сават нон. Кичик кўринган дон ҳам меҳнат билан кўпайиб, дастурхонга кўп нон бўлиб келади.
Дон аяган донга етар, Нон аяган — нонга. Дон ва нонни эъзозлаб ишлатган киши уларни узоқроқ етказади.
Меҳнатсиз топилган мол ҳисобсиз кетар. Меҳнат билан топилмаган нарсанинг қадрига етмай, уни тез сарфлаш мумкин.

Энг машҳур мақолларнинг маъноси

Пулни топиш осон, сақлаш қийин.

Бу мақол пулни топиш билан иш тугамаслигини эслатади. Уни режасиз сарфласангиз, қўлингиздаги маблағ тез камаяди; харажатни ҳисобласангиз эса нимага қанча кетаётганини кўрасиз.

Масалан, ўқувчи Азизга йўл пули берилди. У пулнинг ҳаммасини майда нарсаларга сарфламай, қайтиш харажатини аввал ажратиб қўйса, уйга бемалол етади.

Тийин қадрини билмаган сўм қадрини билмас.

Кичик қийматдаги пул ҳам пул, уни менсимаслик керак эмас. Майда харажатлар тез-тез такрорланса, жами сарф сезиларли бўлиб қолиши мумкин.

Малика мактабга олиб борган пулидан озгина қолди. У қолганини сумкасига солиб қўйса, кейин керак бўладиган нарсага ишлатиши мумкин.

Қора пулни қора кунга сақла.

Мақолдаги фикр — пулнинг ҳаммасини дарҳол сарфламасдан, зарур пайтга бир қисмини қолдириш. Бу одат кутилмаган эҳтиёж чиққанда ёрдам беради.

Масалан, оилада Нодира билан ота-онаси уй харажатларини режалаштиряпти. Улар кундалик эҳтиёжлар учун пул ажратиб, қолганининг бир қисмини кейин керак бўлиши мумкин деб сақлаб қўйишади.

Товуқни есанг, бир ейсан, Тухумини есанг, минг ейсан.

Бу мақол бир марталик фойда билан узоқ вақт давомида келадиган фойдани қиёслайди. Фойда келтираётган нарсани асраш, ундан яна наф кўришга йўл очади.

Маҳалладаги бир оила товуқни парвариш қилади. Товуқни дарҳол истеъмол қилиш ўрнига сақлаб, тухумидан фойдаланиш ҳақидаги танловни шу мақол билан тушунтириш мумкин.

Болалар учун қисқа мақоллар

Пулнинг онаси — тийин.
Тежаган терга тушмас.
Озни бежа, кўпни тежа.
Донни йиққан донодир.
Бойлик ушоқдан йиғилар.
Саноқли мол йўқолмас.

Бу қисқа мақолларни ёдлаш осон, аммо мазмунини бир оғизда тушунтириш доим ҳам етарли бўлмайди. Масалан, дастурхонда нон ушоқларини ташламаслик ёки дафтар-қаламни асраб ишлатиш орқали тежамкорликни болага кўрсатиш мумкин.

Уйда харажат ёки буюмларни тежаш ҳақида гаплашганда, мақолни айтибгина қолмай, унинг фикрини ўз ҳолатингизга мос мисол билан изоҳланг.

Кўп бериладиган саволлар

Иншо учун тежамкорлик ҳақида қайси мақоллар мос?

“Йиғсанг етасан, совурсанг кетасан” ва “Ҳисобини билмаган ҳамёнидан айрилар” мақолларини ишлатиш мумкин. Уларнинг маъносини пулни режа билан сарфлаш ёки буюмларни асраш мисолида очиб беринг.

“Тийин қадрини билмаган сўм қадрини билмас” мақолини болага қандай тушунтириш мумкин?

Кичик пул ҳам қадрли эканини оддий мисол билан айтинг. Масалан, майда харажатларни бир неча марта такрорласа, сарф кўпайишини кўрсатинг.

Тежамкорлик мақолларини дарсда қандай қўллаш мумкин?

Мақолни ўқинг, сўнг ўқувчилардан унинг мазмунига мос мактаб ёки уй вазиятини топишни сўранг. Шунда улар мақолни шунчаки ёдламай, фикрини мисол билан тушунтиради.