Havolani tekshirish uchun uni ochishdan oldin haqiqiy manzilini ko’ring, sayt nomini sinchiklab o’qing va Google xizmatida xavf haqida ma’lumot borligini tekshiring. Ogohlantirish chiqmasa ham, parol yoki tasdiqlash kodini so’ragan sahifaga shoshilib ma’lumot kiritmang.
Havolani tekshirish nimadan boshlanadi?
Xabarda ko’ringan yozuv bilan havolaning haqiqiy manzili bir xil bo’lmasligi mumkin. Masalan, sinf guruhiga kelgan xabarda tanish xizmat nomi yozilgani uning aynan o’sha saytga olib borishini tasdiqlamaydi. Tekshiruvni xabar matnidan emas, havola ortidagi manzildan boshlang.
Kerakli narsalar
- Havola kelgan telefon yoki kompyuter.
- Manzilni Google xizmatida tekshirish uchun internetga ulanish.
- Ochmasdan ko’rib chiqish va nusxalash mumkin bo’lgan havola.
Qadamma-qadam ko’rsatma
- Xabarni shoshilmasdan o’qing. Hisobingiz yopilishi, sovrin yutganingiz yoki sovg’ani darhol olishingiz kerakligi haqidagi gaplarni xavfsizlik dalili deb qabul qilmang: bunday shoshiltirish aldov belgisi bo’lishi mumkin.
- Havolaning haqiqiy manzilini ko’ring. Kompyuterda sichqoncha ko’rsatkichini havola ustiga olib boring, telefonda esa havolani ochib yubormasdan uzoqroq bosib turing; manzil qayerda ko’rinishi qurilma va dasturga qarab farq qiladi.
- Saytning asosiy nomini ajrating. Domen nomi — manzildagi saytni bildiradigan qism: uning harflarini birma-bir o’qib, tanish nomga o’xshatib yozilgan harflar, ortiqcha so’zlar va noodatiy yakunlarga e’tibor bering.
- Qisqartirilgan havolaga ehtiyotkor qarang. Notanish xabardagi juda qisqa manzil qaysi saytga olib borishini oldindan tushunish qiyin bo’lishi mumkin, shuning uchun uni faqat ixcham yoki qulay ko’ringani uchun ochmang.
- Tekshiriladigan manzilni nusxalang. Telefon yoki kompyuteringizdagi havola amallaridan nusxalashga mos bandni tanlang; uning nomi dasturga qarab farq qilishi mumkin, shu sababli manzilni ochish bilan nusxalashni adashtirmang.
- Google xizmatidagi sayt holatini tekshirish sahifasini oching. Google shaffoflik hisobotining xavfsiz ko’rishga oid sahifasidagi manzil maydoniga nusxalangan havolani joylashtiring; uni brauzerning oddiy manzil satriga qo’yib, shubhali saytni ochib yubormang.
- Tekshiruv natijasini diqqat bilan o’qing. Google manzilning xavfliligi haqida ma’lumot bor-yo’qligini ko’rsatadi, ammo ogohlantirish yo’qligi sayt albatta xavfsiz degani emas.
- Natijani xabardagi belgilar bilan solishtiring. Manzil shubhali bo’lsa yoki sahifa parol va SMS orqali kelgan kodni so’rasa, ma’lumot kiritmang va uni hech kimga yubormang.
Ikkilansangiz, havoladan foydalanmang. Masalan, maktab guruhidagi xabarda tanish xizmat tilga olingan bo’lsa, o’sha xizmatga avvaldan bilgan yo’lingiz orqali kiring. Xabardagi shoshiltirish sizni tekshiruvdan voz kechishga undamasin.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Ko’rinib turgan yozuvga ishonish. Tanish nom yoki chiroyli matn haqiqiy manzil o’rnini bosmaydi. Havola ustiga ko’rsatkichni olib boring yoki telefonda uzoq bosib, ortidagi manzilni ko’ring.
- Sayt nomiga yuzaki qarash. Bir qarashda o’xshash ko’ringan nomdagi harflar yoki qo’shimcha so’zlar e’tibordan chetda qolishi mumkin. Nomni shoshmasdan, alohida qismlarga ajratib o’qing.
- Ogohlantirish yo’qligini kafolat deb bilish. Tekshiruv natijasi bilan cheklanib qolmang. Xabarning mazmuni, haqiqiy manzil va sahifa so’rayotgan ma’lumotlarni ham birgalikda baholang.
- Tekshirish o’rniga havolani ochib yuborish. Nusxalangan manzilni brauzer satriga emas, tekshiruv sahifasidagi maydonga joylashtiring. Qayerga qo’yayotganingizga qarash uchun bir zum to’xtashning o’zi bu xatodan saqlaydi.
- Shoshiltirish sabab kodni yuborish. Xabarda qanday va’da yoki talab bo’lmasin, parol va SMS kodini boshqa kishiga bermang. Sovg’a haqidagi gap tekshiruvni bekor qilish uchun sabab emas.
Ko’p beriladigan savollar
Google xavf haqida ogohlantirmasa, havolani bemalol ochsam bo’ladimi?
Yo’q, ogohlantirish yo’qligi xavfsizlik kafolati emas. Havolani tekshirish natijasiga qo’shimcha ravishda sayt nomini, xabardagi shoshiltirishni va sizdan qanday ma’lumot so’ralayotganini ham ko’rib chiqing.
Telefonda havolani ochmasdan manzilini qanday ko’raman?
Odatda havola ustiga uzoqroq bosib tursangiz, uning manzilini ko’rishingiz mumkin. Ko’rinish va amallar nomi dasturga qarab farqlanadi; maqsad manzilni ko’rish yoki nusxalash bo’lsa, uni ochadigan bandni tanlamang.
Shubhali havolada parolimni kiritib qo’ygan bo’lsam, nima qilaman?
Parolingizni darhol almashtiring va ikki bosqichli tekshiruvni yoqing. Bu kirishda paroldan tashqari yana bir tasdiq talab qiladigan himoya bo’lib, uning sozlamalardagi joyi xizmatga qarab farqlanadi. Hisobingizga shubhali havoladan emas, avvaldan bilgan manzilingiz yoki odatiy ilovangiz orqali kiring.