Ҳаволани текшириш учун уни очишдан олдин ҳақиқий манзилини кўринг, сайт номини синчиклаб ўқинг ва Google хизматида хавф ҳақида маълумот борлигини текширинг. Огоҳлантириш чиқмаса ҳам, парол ёки тасдиқлаш кодини сўраган саҳифага шошилиб маълумот киритманг.
Ҳаволани текшириш нимадан бошланади?
Хабарда кўринган ёзув билан ҳаволанинг ҳақиқий манзили бир хил бўлмаслиги мумкин. Масалан, синф гуруҳига келган хабарда таниш хизмат номи ёзилгани унинг айнан ўша сайтга олиб боришини тасдиқламайди. Текширувни хабар матнидан эмас, ҳавола ортидаги манзилдан бошланг.
Керакли нарсалар
- Ҳавола келган телефон ёки компьютер.
- Манзилни Google хизматида текшириш учун интернетга уланиш.
- Очмасдан кўриб чиқиш ва нусхалаш мумкин бўлган ҳавола.
Қадамма-қадам кўрсатма
- Хабарни шошилмасдан ўқинг. Ҳисобингиз ёпилиши, соврин ютганингиз ёки совғани дарҳол олишингиз кераклиги ҳақидаги гапларни хавфсизлик далили деб қабул қилманг: бундай шошилтириш алдов белгиси бўлиши мумкин.
- Ҳаволанинг ҳақиқий манзилини кўринг. Компьютерда сичқонча кўрсаткичини ҳавола устига олиб боринг, телефонда эса ҳаволани очиб юбормасдан узоқроқ босиб туринг; манзил қаерда кўриниши қурилма ва дастурга қараб фарқ қилади.
- Сайтнинг асосий номини ажратинг. Домен номи — манзилдаги сайтни билдирадиган қисм: унинг ҳарфларини бирма-бир ўқиб, таниш номга ўхшатиб ёзилган ҳарфлар, ортиқча сўзлар ва ноодатий якунларга эътибор беринг.
- Қисқартирилган ҳаволага эҳтиёткор қаранг. Нотаниш хабардаги жуда қисқа манзил қайси сайтга олиб боришини олдиндан тушуниш қийин бўлиши мумкин, шунинг учун уни фақат ихчам ёки қулай кўрингани учун очманг.
- Текшириладиган манзилни нусхаланг. Телефон ёки компьютерингиздаги ҳавола амалларидан нусхалашга мос бандни танланг; унинг номи дастурга қараб фарқ қилиши мумкин, шу сабабли манзилни очиш билан нусхалашни адаштирманг.
- Google хизматидаги сайт ҳолатини текшириш саҳифасини очинг. Google шаффофлик ҳисоботининг хавфсиз кўришга оид саҳифасидаги манзил майдонига нусхаланган ҳаволани жойлаштиринг; уни браузернинг оддий манзил сатрига қўйиб, шубҳали сайтни очиб юборманг.
- Текширув натижасини диққат билан ўқинг. Google манзилнинг хавфлилиги ҳақида маълумот бор-йўқлигини кўрсатади, аммо огоҳлантириш йўқлиги сайт албатта хавфсиз дегани эмас.
- Натижани хабардаги белгилар билан солиштиринг. Манзил шубҳали бўлса ёки саҳифа парол ва SMS орқали келган кодни сўраса, маълумот киритманг ва уни ҳеч кимга юборманг.
Иккилансангиз, ҳаволадан фойдаланманг. Масалан, мактаб гуруҳидаги хабарда таниш хизмат тилга олинган бўлса, ўша хизматга аввалдан билган йўлингиз орқали киринг. Хабардаги шошилтириш сизни текширувдан воз кечишга ундамасин.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Кўриниб турган ёзувга ишониш. Таниш ном ёки чиройли матн ҳақиқий манзил ўрнини босмайди. Ҳавола устига кўрсаткични олиб боринг ёки телефонда узоқ босиб, ортидаги манзилни кўринг.
- Сайт номига юзаки қараш. Бир қарашда ўхшаш кўринган номдаги ҳарфлар ёки қўшимча сўзлар эътибордан четда қолиши мумкин. Номни шошмасдан, алоҳида қисмларга ажратиб ўқинг.
- Огоҳлантириш йўқлигини кафолат деб билиш. Текширув натижаси билан чекланиб қолманг. Хабарнинг мазмуни, ҳақиқий манзил ва саҳифа сўраётган маълумотларни ҳам биргаликда баҳоланг.
- Текшириш ўрнига ҳаволани очиб юбориш. Нусхаланган манзилни браузер сатрига эмас, текширув саҳифасидаги майдонга жойлаштиринг. Қаерга қўяётганингизга қараш учун бир зум тўхташнинг ўзи бу хатодан сақлайди.
- Шошилтириш сабаб кодни юбориш. Хабарда қандай ваъда ёки талаб бўлмасин, парол ва SMS кодини бошқа кишига берманг. Совға ҳақидаги гап текширувни бекор қилиш учун сабаб эмас.
Кўп бериладиган саволлар
Google хавф ҳақида огоҳлантирмаса, ҳаволани бемалол очсам бўладими?
Йўқ, огоҳлантириш йўқлиги хавфсизлик кафолати эмас. Ҳаволани текшириш натижасига қўшимча равишда сайт номини, хабардаги шошилтиришни ва сиздан қандай маълумот сўралаётганини ҳам кўриб чиқинг.
Телефонда ҳаволани очмасдан манзилини қандай кўраман?
Одатда ҳавола устига узоқроқ босиб турсангиз, унинг манзилини кўришингиз мумкин. Кўриниш ва амаллар номи дастурга қараб фарқланади; мақсад манзилни кўриш ёки нусхалаш бўлса, уни очадиган бандни танламанг.
Шубҳали ҳаволада паролимни киритиб қўйган бўлсам, нима қиламан?
Паролингизни дарҳол алмаштиринг ва икки босқичли текширувни ёқинг. Бу киришда паролдан ташқари яна бир тасдиқ талаб қиладиган ҳимоя бўлиб, унинг созламалардаги жойи хизматга қараб фарқланади. Ҳисобингизга шубҳали ҳаволадан эмас, аввалдан билган манзилингиз ёки одатий иловангиз орқали киринг.