Word дастури — матн ёзиш, уни таҳрирлаш ва ҳужжатни тартибга келтириш учун ишлатиладиган дастур. Унда иншо, ариза, дарс жадвали ёки эълон тайёрлашингиз мумкин. Матн теришдан бошлаб файлни сақлашгача бўлган асосий амалларни билсангиз, дастурдан фойдаланиш анча осонлашади.
Word дастури нима учун керак?
Оддий дафтар саҳифасига ёзганингизда, хатони тузатиш учун баъзан сўзни ўчириш ёки гапни қайта кўчиришга тўғри келади. Электрон ҳужжатда эса матнни қайта ёзмасдан ўзгартира оласиз. Сўзни алмаштириш, янги гап қўшиш ёки бутун бир хатбошини бошқа жойга кўчириш мумкин. Масалан, мактаб учун ёзган иншонгизнинг кириш қисми ёқмаса, қолган матнга тегмасдан шу қисмини тузатасиз.
Ҳужжат фақат ёзувдан иборат бўлиши шарт эмас. Унга жадвал, расм ва рўйхат ҳам қўшиш мумкин. Синф навбатчилари рўйхатини жадвалга жойлаштирсангиз, кимнинг қачон навбатчи эканини кўриш қулай бўлади. Маҳалла тадбири учун эълон тайёрласангиз, сарлавҳани йирикроқ қилиб, вақт ва манзилни алоҳида ажратишингиз мумкин.
Дастур ёзган фикрингизни ўзи текшириб, мазмунини тўғрилаб бермайди. Унинг вазифаси — ёзиш ва матн билан ишлашни енгиллаштириш. Гапларнинг тушунарлилиги, маълумотларнинг тўғрилиги ва ҳужжатнинг мақсадга мослигини сиз кўриб чиқасиз.
Янги ҳужжатга матн қандай ёзилади?
Дастурни очгач, янги бўш ҳужжат яратинг. Экранда ёзув тушадиган саҳифа кўринади. Ундаги милтиллаб турган тик чизиқ курсор дейилади: у навбатдаги белги қаерда пайдо бўлишини кўрсатади. Керакли жойни сичқонча билан боссангиз, курсор ўша ерга ўтади. Шундан кейин клавиатурада матн тера бошлайсиз.
Аввал сарлавҳани ёзинг, кейин янги хатбошидан асосий матнга ўтинг. Хатбоши — мазмунан бир-бирига боғланган гаплар гуруҳи. Янги хатбоши бошлаш учун Энтер тугмаси босилади. Сатр охирига етганда эса уни босиш шарт эмас: ёзув кейинги сатрга ўзи ўтади. Ҳар бир сатрни қўлда тугатсангиз, кейинчалик матн қўшганда саҳифанинг кўриниши бузилиши мумкин.
Хато ёзилган белгини курсор олдидан ўчириш учун Бацкспаце тугмасидан фойдаланилади. Каттароқ бўлакни ўзгартирмоқчи бўлсангиз, матнни сичқонча ёрдамида белгиланг. Белгилаш — керакли сўз ёки гапни ажратиб олиш демакдир. Белгиланган матн ўрнига ёзсангиз, аввалги ёзув алмашади. Адашиб бирор нарсани ўчирсангиз, бошқа ишга ўтмасдан олдин охирги амални бекор қилиш буйруғини синаб кўринг.
Матнни қандай чиройли ва ўқишга қулай қилиш мумкин?
Матнни ёзиб бўлгач, унинг кўринишини созланг. Бунга форматлаш дейилади. Масалан, ҳарфларни йириклаштириш, сарлавҳани қалин ёзиш ёки матнни саҳифанинг ўртасига жойлаштириш — форматлаш амаллари. Ўзгартиришдан олдин керакли матнни белгиланг. Акс ҳолда, танланган созлама мавжуд матнга эмас, кейин ёзадиган белгиларингизга таъсир қилиши мумкин.
Шрифт — ҳарфларнинг кўриниши. Уни танлаётганда безагидан кўра ўқишга қулайлигига қаранг. Сарлавҳа асосий матндан ажралиб турсин, лекин ҳар бир гапни бошқа рангга бўяш шарт эмас. Мактаб топшириғида ўқитувчи аниқ талаб берган бўлса, ўша талабга амал қилинг. Талаб бўлмаса, бир хил вазифадаги сарлавҳаларни бир хил кўринишда ёзинг.
Сўзларни бир-биридан ажратиш учун бўш жой қолдиринг, аммо ёзувни суриш учун кетма-кет кўп бўш жой босманг. Бунинг ўрнига матнни чапга, ўнгга ёки марказга текислаш буйруқларидан фойдаланинг. Харид рўйхати каби санаб ўтиладиган нарсалар учун рўйхат воситаси қулай. Оддий тушунтиришни эса хатбошилар билан ёзсангиз, ўқиш осонроқ бўлади.
Жадвал ва расмни қачон қўшган маъқул?
Жадвал маълумотларни қатор ва устунларга ажратади. Уларнинг кесишган жойи катак деб аталади; ҳар бир катакка алоҳида матн ёзиш мумкин. Масалан, дарс жадвалида кунлар ва фанларни тартибли жойлаштирасиз. Китоблар рўйхатида эса китоб номи билан уни кимга берганингизни ёнма-ён ёзишингиз мумкин. Бир-бирига боғлиқ маълумотни таққослаш керак бўлса, жадвал айниқса қулай.
Расм матнни тушунишга ёрдам берса, уни қўшиш фойдали. Масалан, ўсимлик ҳақидаги мактаб топшириғида унинг расми мавзуни кўз олдига келтиришга ёрдам беради. Лекин фақат саҳифани тўлдириш учун расм қўйманг. Жуда катта тасвир матнни четга суриши ёки ҳужжатни ортиқча саҳифаларга чўзиши мумкин. Уни жойлаштиргач, атрофидаги ёзувлар қандай кўринганини текширинг.
Керакли буйруқлар одатда дастур ойнасининг юқори қисмидаги бўлимларда жойлашади. Меню — буйруқлар жамланган бўлим. Word дастурининг турли кўринишларида тугмаларнинг жойи ва номи фарқ қилиши мумкин. Шу сабабли тугманинг жойини ёдлашдан кўра, унинг вазифасини тушунишга ҳаракат қилинг: матн ёзасизми, жадвал қўшасизми ёки саҳифани созлайсизми?
Ҳужжатни қандай сақлаш ва қайта топиш мумкин?
Ёзганингиз йўқолиб қолмаслиги учун ҳужжатни сақланг. Файл — қурилмада маълум ном билан сақланадиган ҳужжат. Биринчи марта сақлаётганда унга тушунарли ном беринг ва қайси папкага жойлаганингизни эслаб қолинг. Масалан, табиат ҳақидаги иншо учун мавзуни билдирадиган ном танлаш, кейин уни бошқа топшириқлар орасидан топишни енгиллаштиради.
Иш давомида ўзгаришларни ҳам сақлаб боринг. Аввал сақланган ҳужжатга янги гап қўшганингиз унинг сўнгги ҳолати албатта сақланганини англатмайди. Айрим ҳолатларда автоматик сақлаш ишлаши мумкин, лекин бунга текширмасдан суянманг. Алоҳида нусха керак бўлса, бошқа ном билан сақлаш буйруғидан фойдаланинг. Шунда дастлабки матнни ҳам сақлаб қоласиз.
Ҳужжатни юбориш ёки чоп этишдан олдин бошидан охиригача кўздан кечиринг. Сарлавҳа жойидами, жадвал саҳифага сиғдими, ортиқча бўш саҳифа қолмадими — текширинг. Дастур айрим имло хатоларини белгилаши мумкин, аммо ҳар бир таклифни ўйламай қабул қилманг. Исмлар ва айрим ўзбекча сўзларни ўзингиз ҳам диққат билан ўқинг.
Қизиқарли фактлар
- Экрандаги сатр охири билан хатбоши охири бир хил эмас: матн кейинги сатрга автоматик ўтиши мумкин.
- Бир хил матннинг ҳарф ўлчамини ўзгартирсангиз, унинг саҳифада эгаллаган жойи ҳам ўзгаради.
- Нусхалаш матннинг аслини жойида қолдиради, кўчириш эса уни бошқа жойга олиб ўтади.
- Жадвал катагига ёзилган узун матн бир неча сатрга ўтиши мумкин.
- Сақланган ҳужжатни қайта очиб, ундаги матнни яна таҳрирлаш мумкин.
Машқ учун мактабдаги бир кунингиз ҳақида қисқа матн ёзинг. Унга сарлавҳа қўйинг, олиб борадиган буюмларингизни рўйхатга ажратинг ва файлни сақланг. Кейин ҳужжатни ёпиб, қайта очинг: шу оддий машқ ёзиш, тартиблаш ва сақлаш амалларини биргаликда синашга ёрдам беради.
Кўп бериладиган саволлар
Word дастурида ёзган матнимни кейин ўзгартирсам бўладими?
Ҳа, сақланган ҳужжатни очиб, матнни таҳрирлашингиз мумкин. Ўзгартиришларни тугатгач, ҳужжатни яна сақланг; эски нусха ҳам керак бўлса, янгисини бошқа ном билан сақланг.
Нега ёзув кейинги сатрга ўзи ўтади?
Чунки матн саҳифанинг ёзув учун ажратилган кенглигига етганда, дастур уни кейинги сатрда давом эттиради. Энтер тугмасини ҳар бир сатр охирида эмас, янги хатбоши бошлаганда босинг.
Wордда матннинг ҳаммасини қандай белгилаш мумкин?
Бунинг учун барча матнни белгилаш буйруғидан фойдаланинг. Буйруқнинг жойи дастур кўринишига қараб фарқланиши мумкин; матнни белгилагач, унинг шрифти ёки ўлчамини биргаликда ўзгартира оласиз.
Ҳужжатни қаерга сақлаганимни унутиб қўйсам нима қиламан?
Дастурдаги яқинда очилган ҳужжатлар рўйхатини текширинг ёки қурилмада файл номи бўйича қидиринг. Кейинги сафар топшириқлар учун алоҳида папка очиб, ҳужжатларга мавзусини билдирадиган ном беринг.