Дангасалик ҳақида мақоллар ишни ортга суриш ва меҳнатдан қочиш оқибатларини эслатади. Уларни иншо, дарсдаги суҳбат ёки оилавий суҳбатда ишлатиб, ҳар бир иборанинг маъносини мисол билан тушунтириш мумкин.
Дангасалик ҳақида мақоллар
- Дангасага остона тепа бўлиб кўринар.
- Дангасанинг ғайрати иш битганда қўзир.
- Ялқов ётолмайди, ётса туролмайди.
- Ялқов — ўзига ёв.
- Ялқовлик, охири хўрлик.
- Ялқовлик ёви — юмуш.
- Ялқовнинг мақтаниши иш бошига боргунча.
- Ялқовнинг оши — ёвғон.
- Ялқовнинг қўли қўйнидан чиқмас.
- Ялқов ётиб буюрар.
- Ишсиз бошим — ошсиз бошим.
- Ишсиз ҳайвон ҳам зерикар.
- Ишёқмас роҳат топмас.
- Ишёқмасга ит боқмас.
- Иши йўқнинг кўрки йўқ.
- Иши йўқнинг ризқи йўқ.
- Эринчоқнинг оғзини ит ялар.
- Эринганнинг оши пишмас.
- Меҳнатнинг нони — ширин, Ялқовнинг жони — ширин.
- Бекор ўтиргунча, бекор ишла.
- Меҳнатсиз турмуш — тузсиз ош.
- Ишёқмас итга ҳам ёқмас.
Жавоблар
- Оддий иш ҳам эринчоқ одамга оғир ва қийин кўринади.
- Баъзи одам ишни бошлашга шошилмайди, лекин у тугагачгина ғайрат кўрсатади.
- Ялқов одамнинг тинч ўтириши ҳам, ишга киришиши ҳам қийин кечади.
- Ишдан қочиш охир-оқибат одамнинг ўзига зарар келтиради.
- Юмушни доим ортга суриш одамни ноқулай аҳволга солиши мумкин.
- Ялқов одам юмушни ёқтирмайди, аммо ундан қочиб қутула олмайди.
- Иш бошланишидан олдин мақтаниш осон, аммо ваъдани бажариш учун ҳаракат керак.
- Меҳнат қилмаган одамнинг дастурхони ҳам камтар бўлиши мумкин.
- Бу ибора ишга қўл урмай, вақтини ўтказадиган одамни тасвирлайди.
- Ўзи ҳаракат қилмай, бошқаларга буйруқ бериш яхши натижа бермайди.
- Ишсиз ўтирган одамнинг рўзғорига керакли нарсалар етишмай қолиши мумкин.
- Ҳаракатсиз қолиш зерикишга олиб келади.
- Роҳат ва яхши натижа учун аввал меҳнат қилиш керак.
- Доим юмушдан қочадиган одамга ишониб топшириқ бериш қийин.
- Фойдали иш қилмайдиган одам ўзини ҳам кўзга кўрсатмайди.
- Меҳнат қилмаган одам тирикчилик учун керакли ризқни топишга қийналади.
- Эринчоқлик сабаб одам ўз вақтида овқатини ҳам тайёрлай олмай қолади.
- Ишни чўзаверса, у охирига етмайди.
- Меҳнат билан топилган ризқ ёқимли, дангасалик эса ўзини асрашга баҳона излайди.
- Бекор ўтиргандан кўра, кичик бўлса ҳам бирор ишни бажариш маъқул.
- Меҳнат бўлмаса, турмушнинг мазаси камаяди.
- Ишдан қочиш одамни бошқаларга ҳам ёқимсиз кўрсатиши мумкин.
Мақолларни дарсда ва оилада қандай ишлатиш мумкин?
Дарсда ўқувчилардан мақолни ўз сўзлари билан изоҳлашни, кейин эса мактаб ҳаётидан мос вазият топишни сўранг. Масалан, Азиз уй вазифасини доим кейинга қолдирса, синфдоши унга бир мақолни айтиб, нима учун шундай деганини тушунтириши мумкин.
Оилада эса мақолни танбеҳ сифатида эмас, суҳбатни бошлаш учун ишлатинг. Ҳовлини йиғиштириш ёки дастурхонни тайёрлаш каби оддий юмушларни бўлиб олиб, ишни вақтида бажариш нимани ўзгартиришини бирга муҳокама қилинг.
Энг машҳур мақолларнинг маъноси
Ялқов — ўзига ёв.
Бу мақол ишни атайлаб ортга суриш аввало одамнинг ўзига халақит беришини англатади. Бажарилмаган юмуш йиғилиб қолади, кейин эса уни битириш қийинлашади.
Масалан, Малика мактабга керакли дафтарларини кечқурун тайёрламай қўйса, эрталаб шошилиши мумкин. Мақол унга тайёргарликни вақтида қилиш ўзига қулайлигини эслатади.
Ялқовлик, охири хўрлик.
Юмушдан қочиш давом этса, одам ваъдасини бажара олмай, ноқулай вазиятга тушиши мумкин. Мақол дангасаликни мақтамайди, ишни вақтида бошлашга ундайди.
Масалан, маҳалладаги тадбирга ёрдам беришга ваъда қилган Жасур ишни охирги дақиқагача кутса, бошқаларга ёрдам беришга улгурмай қолади. Вазифани олдинроқ бошлаш эса ваъдасини бажаришига ёрдам беради.
Эринганнинг оши пишмас.
Бу ибора ишни бошлашга эринадиган одам натижага ҳам етолмаслигини билдиради. Бирор юмуш ўз-ўзидан битмайди.
Масалан, Нодира дарс тайёрлашни кечиктирса, машқлар бажарилмай қолади. У ишни кичик қисмларга бўлиб, биттасидан бошласа, вазифани бажариш осонроқ кечади.
Меҳнатсиз турмуш — тузсиз ош.
Мақолда меҳнат ҳаётга мазмун ва натижа бериши тузсиз таомга қиёсланган. Ҳаракат ва ғайрат бўлмаса, кўзланган иш ҳам кўнгилдагидек чиқмайди.
Масалан, оила аъзолари ҳовлини бирга тартибга келтирса, иш тезроқ битади ва ҳамма натижани кўради. Ҳар ким ўзига тегишли юмушни бажарса, умумий ишга ҳисса қўшади.
Болалар учун қисқа мақоллар
- Дангасага булут сояси ҳам юк.
- Ялқов ўтирган ерида ўтин терар.
- Ишсиз иягини уқалар.
- Ишёқмас ўроқчи ўроқ танлар.
- Ишёқмасга сўз ёқмас.
- Иши йўқ чивин тутар.
- Иши йўқ ит суғорар.
Кўп бериладиган саволлар
Иншода дангасалик ҳақида қайси мақолни ишлатиш мумкин?
“Ялқов — ўзига ёв” мақоли иншода ишни ортга суришнинг оқибатини изоҳлашга мос келади. Унинг маъносини ўзингиз билган содда бир мисол билан очиб берсангиз, фикрингиз тушунарли бўлади.
Болага “Эринганнинг оши пишмас” мақолини қандай тушунтириш мумкин?
Бу мақолни юмушни бошламаган одам уни охирига етказа олмаслиги билан изоҳланг. Масалан, ўйинчоқларни йиғиштиришни чўзиш ишнинг битмай қолишига олиб келишини айтиш мумкин.
Бу мақолларни синфда қандай ўйинга айлантириш мумкин?
Мақолни айтинг, болалардан унинг маъносига мос вазият ўйлаб топишни сўранг. Жавобларни баҳолаш ўрнига, ҳар хил мисолларни тинглаб, мақол қайси хатти-ҳаракатни эслатишини бирга муҳокама қилинг.