Одоб ҳақида мақоллар

Одоб ҳақида мақоллар саломлашиш, каттага ҳурмат кўрсатиш, мулойим гапириш ва яхши хулқни қадрлашни эслатади. Улардан иншо ёки дарсда фойдаланиш, ёхуд оилавий суҳбатда мазмунини биргаликда муҳокама қилиш мумкин.

Аввал салом, бадъаз калом.
Бола — азиз, одоби ундан азиз.
Инсон — одоби билан, Осмон — офтоби билан.
Каттанинг ҳурмати — қарз, Кичикка салом — фарз.
Одоб бозорда сотилмас.
Одоб — кишининг зеб-у зийнати.
Одоб — олтиндан қиммат.
Одобли бола элга манзур.
Одобни беодобдан ўрган.
Одобнинг — боши тил.
Олтин олмай, одоб ол, Одоб олтин эмасми.
Ота олдида кек урма, Одобингга чек урма.
Ота олдидан ўтма, Одоб олдидан кетма.
Ҳусн ҳусн эмас, одоб ҳусн.
Ҳусн хулқи билан чиройли.
Яхши хулқ — кишининг ҳусни.
Сўз кишининг — ўзаги, Одоб кишининг — безаги.
Онангга бошингни хам қил, Отангга гапингни кам қил.
Отанг боласи бўлма, Одам боласи бўл.
Устозингга тик қарасанг, тўзасан, Ҳурмат қилсанг, аста-аста ўзасан.
Турқи бузуқдан хулқи бузуқ ёмон.
Эшик очиқ бўлса ҳам, сўраб кир.

Жавоблар

Аввал салом, бадъаз калом. Суҳбатни салом билан бошлаш одобли муомала эканини билдиради.
Бола — азиз, одоби ундан азиз. Болани яхши кўриш билан бирга унинг одобига ҳам эътибор бериш кераклигини англатади.
Инсон — одоби билан, Осмон — офтоби билан. Инсоннинг қадри унинг муомаласи ва хулқида кўринишини айтади.
Каттанинг ҳурмати — қарз, Кичикка салом — фарз. Каттага ҳурмат, кичикка эса илиқ муомала кўрсатиш лозимлигини эслатади.
Одоб бозорда сотилмас. Одобни пулга сотиб олиб бўлмайди; уни инсон ўз хулқи ва муомаласи билан намоён этади.
Одоб — кишининг зеб-у зийнати. Яхши муомала инсонни чиройли кўрсатадиган фазилат эканини билдиради.
Одоб — олтиндан қиммат. Одоб моддий бойликдан ҳам қадрли фазилат сифатида улуғланади.
Одобли бола элга манзур. Яхши муомалали бола атрофидагиларга ёқимли бўлишини англатади.
Одобни беодобдан ўрган. Одобсиз муомалани кўрган одам ундан ибрат олиб, бундай йўл тутмасликни ўрганиши мумкин.
Одобнинг — боши тил. Инсоннинг одоби, аввало, қандай гапиришида билинади.
Олтин олмай, одоб ол, Одоб олтин эмасми. Мақол одобни бойликдан устун қўйиб, уни қимматли фазилат деб билади.
Ота олдида кек урма, Одобингга чек урма. Ота билан гаплашганда ҳурматни сақлаш кераклигини эслатади.
Ота олдидан ўтма, Одоб олдидан кетма. Катталарга иззат кўрсатиб, одоб қоидаларини унутмасликни уқтиради.
Ҳусн ҳусн эмас, одоб ҳусн. Ташқи кўринишдан кўра яхши хулқ инсонни кўпроқ безашини билдиради.
Ҳусн хулқи билан чиройли. Инсоннинг чиройи унинг яхши хулқи билан янада кўркам бўлишини англатади.
Яхши хулқ — кишининг ҳусни. Муомала ва феъл-атвор инсонни чиройли кўрсатади.
Сўз кишининг — ўзаги, Одоб кишининг — безаги. Гапириш тарзи ва одоб инсон ҳақида кўп нарсани кўрсатишини айтади.
Онангга бошингни хам қил, Отангга гапингни кам қил. Ота-онага ҳурмат билан муомала қилишга чақиради.
Отанг боласи бўлма, Одам боласи бўл. Яхши инсон бўлиш учун одобли ва тўғри муомала қилиш кераклигини билдиради.
Устозингга тик қарасанг, тўзасан, Ҳурмат қилсанг, аста-аста ўзасан. Устозга ҳурмат билан муносабатда бўлишни тавсия қилади.
Турқи бузуқдан хулқи бузуқ ёмон. Ташқи кўринишдан кўра ёмон хулқ кўпроқ қораланишини англатади.
Эшик очиқ бўлса ҳам, сўраб кир. Бировнинг жойига киришдан олдин рухсат сўраш одобли иш эканини билдиради.

Энг машҳур мақолларнинг маъноси

Аввал салом, бадъаз калом.

Бу мақол суҳбатни салом билан бошлаш кераклигини эслатади. Саломлашиш одамлар орасидаги муомалани мулойим қилади.

Масалан, Малика мактабга кирганда синфдошларига салом беради, кейин гапини бошлайди. Шу тариқа суҳбат ҳам самимий кечади.

Одобнинг — боши тил.

Одамнинг одоби унинг сўз танлаши ва оҳангидан билинади. Мулойим гапириш, бировнинг сўзини бўлмаслик ва ўринли жавоб бериш яхши муомалага киради.

Масалан, оилада Азиз бувисидан бир нарсани сўрамоқчи бўлса, гапини ҳурмат билан бошлайди. Унинг сўзлари илтимосини ҳам тушунарли қилади.

Бола — азиз, одоби ундан азиз.

Болани қадрлаш билан бирга одобли бўлишга ўргатиш ҳам муҳимлигини англатади. Яхши хулқ кундалик саломлашиш ва бошқаларга эътибор кўрсатишдан бошланади.

Масалан, ота-она фарзандига меҳмон келганда салом беришни ва суҳбатга халақит қилмай тинглашни эслатади. Бола бу одатларни уйда машқ қилиб боради.

Эшик очиқ бўлса ҳам, сўраб кир.

Очиқ эшик бировнинг хонасига бемалол кириш мумкин дегани эмас. Аввал рухсат сўраш бошқаларнинг шахсий жойи ва тинчлигини ҳурмат қилишдир.

Масалан, Жасур уйда акасининг хонаси очиқ турганини кўрса ҳам, киришдан олдин тақиллатиб, жавоб кутади. Шу оддий одат ўзаро ҳурматни сақлайди.

Болалар учун қисқа мақоллар

Катта иззатда — Кичик хизматда.
Каттага катта бўл, Кичикка — кичик.
Ош каттадан, сув кичикдан.
Уста бўлсанг, устозингни унутма.
Салом — каттадан, Алиф — нуқтадан.
Каттани катта десанг, ўзидан кетар, Кичикни катта десанг, каттага етар.
Ота олдидан ўтма, Одоб олдидан кетма.

Мақолларни қаерда ишлатиш мумкин?

Иншода мақолни фикрингизга мос жойда келтиринг, сўнг унинг маъносини ўз сўзингиз билан тушунтиринг. Масалан, саломлашиш ёки мулойим гапириш ҳақида ёзсангиз, шу мавзуга мос мақолни танланг.

Дарсда мақолни овоз чиқариб ўқиб, ундаги сўзлар нимани англатишини муҳокама қилиш мумкин. Оилада эса ҳар ким мақолга мос бир вазият айтиб берсин: шунда маъно кундалик ҳаёт билан боғланади.

Кўп бериладиган саволлар

Одоб ҳақида мақоллардан иншода қайсиларини ишлатса бўлади?

Одобни сўз билан боғлайдиган “Одобнинг — боши тил” мақоли иншога мос келади. Саломлашиш ҳақида ёзганда “Аввал салом, бадъаз калом” мақолини танлаб, нима учун мослигини изоҳланг.

“Эшик очиқ бўлса ҳам, сўраб кир” мақолини болага қандай тушунтириш мумкин?

Бу мақол бировнинг хонасига киришдан олдин рухсат сўраш кераклигини англатади. Болага буни уйда эшикни тақиллатиб, жавобни кутиш орқали кўрсатиш мумкин.

Мақолнинг маъносини қандай осон тушунса бўлади?

Аввал мақолдаги таниш сўзларни ажратинг, кейин у қандай одоб ёки муомалани эслатаётганини ўйланг. Сўнг мактаб, уй ёки маҳалладаги оддий бир вазият билан боғлаб кўринг.