Инсон танаси викторинаси бутун оила, мактабдаги машғулот ёки дўстлар давраси учун мўлжалланган: саволлар аъзолар, уларнинг вазифалари ва биологик атамаларни эслашга ёрдам беради. Жамоаларга бўлининг, ҳар бир тўғри жавобга балл беринг ва жавоблар бўлимини ўйин тугагунча очманг. Бошловчи саволларни навбат билан ўқисин, иштирокчилар эса жавобларини ёзиб борсин.
1-тур: осон саволлар
- Атрофимиздаги нарсаларнинг ранги ва шаклини қайси сезги аъзоси ёрдамида кўрамиз?
- Қўнғироқ овози ёки дўстимизнинг гапини эшитишимизга қайси сезги аъзоси ёрдам беради?
- Ҳовлидаги гулнинг ҳидини қайси аъзо ёрдамида сезамиз?
- Овқатнинг ширин ёки шўр таъмини сезадиган асосий аъзо қайси?
- Танамизнинг ташқи юзасини қоплаб, уни ташқи таъсирлардан ҳимоя қиладиган аъзо нима?
- Қонни томирлар бўйлаб ҳайдайдиган, кўкрак қафасида жойлашган аъзо қайси?
- Нафас олганимизда ҳаво кирадиган ва қон билан ҳаво ўртасида газ алмашадиган жуфт аъзо нима?
- Бош суяги ичида жойлашган, фикрлаш ва хотира билан боғлиқ аъзо қайси?
- Оғизда овқатни тишлаш ва майдалашга хизмат қиладиган қаттиқ тузилмалар нима деб аталади?
- Тананинг таянчи бўлган барча суяклар биргаликда нима деб аталади?
2-тур: ўртача саволлар
- Қонни филтрлаб, сийдик ҳосил қиладиган жуфт аъзо қайси?
- Овқат ҳазм қилишга ёрдам берадиган сафро суюқлигини қайси аъзо ишлаб чиқаради?
- Қизилўнгачдан келган овқат қорин бўшлиғидаги қайси халтасимон аъзога тушади?
- Ҳазм бўлган озиқ моддаларнинг асосий қисми ичакнинг қайси бўлимида қонга ёки лимфага сўрилади?
- Мушакни суякка бириктириб турадиган мустаҳкам тузилма нима деб аталади?
- Бўғимларда суякларни бир-бирига бириктириб турадиган мустаҳкам тузилмалар қандай аталади?
- Кўкрак ва қорин бўшлиқларини ажратиб турадиган, нафас олишда қатнашадиган мушак нима?
- Кўзнинг рангдор пардаси ўртасидаги, ёруғлик кирадиган тешик нима деб аталади?
- Қисқариб ва бўшашиб, суякларнинг ҳаракатланишига ёрдам берадиган тана тузилмалари нима?
- Ҳазм бўлмаган қолдиқлардан нажас ичакнинг қайси бўлимида шаклланади?
3-тур: қийин саволлар
- Ахборотни нерв импулслари орқали узатишга мослашган нерв ҳужайраси қандай аталади?
- Таркибидаги гемоглобин ёрдамида кислород ташийдиган қизил қон ҳужайралари нима деб аталади?
- Организмни микроблардан ҳимоя қилишда қатнашадиган оқ қон ҳужайраларининг номи нима?
- Қоннинг ивишида қатнашадиган қон пластинкалари қандай аталади?
- Ўпкада ҳаво билан қон ўртасида газ алмашадиган майда пуфакчалар нима деб аталади?
- Буйракда қонни филтрлаш ва сийдик ҳосил қилишда қатнашадиган асосий тузилиш бирлиги нима?
- Кўзнинг ёруғликни сезувчи ҳужайралар жойлашган ички пардаси қандай аталади?
- Қизил қон ҳужайраларида жойлашган, кислородни бириктириб ташийдиган оқсил нима?
- Қонни юракдан бошқа аъзолар томон олиб кетадиган қон томирлари қандай аталади?
- Қонни аъзолардан юракка қайтариб олиб келадиган қон томирлари нима деб аталади?
Жавоблар: инсон танаси викторинаси
Қуйидаги жавоблар саволлар билан бир хил тартибда берилган. Текшираётганда фақат ёзилишига эмас, маъносига ҳам қаранг: масалан, бирлик ва кўплик шаклидаги тўғри жавобларни қабул қилиш мумкин.
- Кўз.
- Қулоқ.
- Бурун.
- Тил.
- Тери.
- Юрак.
- Ўпка.
- Бош мия.
- Тишлар.
- Скелет.
- Буйрак.
- Жигар.
- Ошқозон.
- Ингичка ичакда.
- Пай.
- Бойламлар.
- Диафрагма.
- Кўз қорачиғи.
- Мушаклар.
- Йўғон ичакда.
- Нейрон.
- Эритротситлар.
- Лейкотситлар.
- Тромботситлар.
- Алвеолалар.
- Нефрон.
- Тўр парда.
- Гемоглобин.
- Артериялар.
- Веналар.
Викторинани қандай ўтказиш мумкин
- Жамоаларни тенглаштиринг. Оилавий ўйинда болалар ва катталарни аралаштиринг. Синфда эса фақат тез жавоб берадиган ўқувчилар эмас, барча қатнашиши учун жавоб айтувчи вакилни ҳар саволда алмаштиринг.
- Ўйлаш учун фурсат беринг. Бошловчи саволни охиригача ўқисин, кейин маслаҳатлашишга вақт ажратсин. Қийин атамалар учраганда саволни қайта ўқиш мумкин, лекин жавобни билдириб қўядиган қўшимча изоҳ берманг.
- Балл қоидасини олдиндан келишинг. Энг содда йўл — ҳар бир тўғри жавобга бир балл бериш. Қийин турга кўпроқ балл ажратмоқчи бўлсангиз, буни ўйин бошланишидан олдин айтинг ва қоида ўртада ўзгармасин.
- Жавобларни бир вақтда текширинг. Жамоалар жавобларини қоғозга ёзсин ва барча турлар тугагач топширсин. Шунда бошқаларнинг овоз чиқариб айтган жавоби кейинги иштирокчига ёрдам бермайди.
- Совринни содда танланг. Китоб белгиси, қалам ёки жамоага ёзилган илиқ тилак етарли. Хато жавоб учун ҳеч кимни масхара қилманг; ўйиндан кейин тушунарсиз қолган саволларни биргаликда муҳокама қилинг.
Қийин атамаларни қандай эслаб қолиш мумкин?
Атамани вазифаси билан боғланг. Масалан, эритротситни кислород ташийдиган ҳужайра, лейкотситни ҳимояда қатнашадиган ҳужайра, тромботситни эса қон ивишига ёрдам берадиган пластинка сифатида эслаш қулай.
Расм ҳам ёрдам беради. Инсон танаси викторинасидан кейин дафтар ёки дарсликдаги тана тасвиридан юрак, ўпка, ошқозон ва буйракларни топинг; сўнг уларнинг номларини ёпиб, қайта айтиб кўринг.
Бир-бирига яқин тушунчаларни жуфтлаб ёзинг: пай мушакни суякка, бойлам эса суякни суякка бириктиради. Артерия ва венани фарқлашда қоннинг юракка нисбатан қайси томонга оқишини эсланг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволлар кичик ёшдаги болаларга ҳам мос келадими?
Осон турдаги саволларни кичик ёшдаги болалар билан ҳам оғзаки ўйнаш мумкин. Ўртача ва қийин турларни эса боланинг дарсда ўтган мавзуларига қараб танланг; ҳали учрамаган атамани билмасликни камчилик деб баҳоламанг.
Викторинани биология дарсида қандай ишлатса бўлади?
Уни ўтилган мавзуни такрорлаш учун қўллаш мумкин. Ўқитувчи синф ўрганган бўлимларга мос саволларни ажратиб олсин, текширувдан кейин эса ўқувчилардан танлаган жавобини қисқача изоҳлашни сўрасин.
Жамоалар тенг балл олса, ғолиб қандай аниқланади?
Тенг натижани умумий ғалаба сифатида қабул қилиш мумкин. Агар битта ғолиб керак бўлса, олдиндан келишилган тартибда ҳар жамоага рўйхатдаги бир аъзонинг вазифасини изоҳлашни топширинг ва изоҳнинг тўғрилигини баҳоланг.