Inson tanasi viktorinasi butun oila, maktabdagi mashg’ulot yoki do’stlar davrasi uchun mo’ljallangan: savollar a’zolar, ularning vazifalari va biologik atamalarni eslashga yordam beradi. Jamoalarga bo’lining, har bir to’g’ri javobga ball bering va javoblar bo’limini o’yin tugaguncha ochmang. Boshlovchi savollarni navbat bilan o’qisin, ishtirokchilar esa javoblarini yozib borsin.
1-tur: oson savollar
- Atrofimizdagi narsalarning rangi va shaklini qaysi sezgi a’zosi yordamida ko’ramiz?
- Qo’ng’iroq ovozi yoki do’stimizning gapini eshitishimizga qaysi sezgi a’zosi yordam beradi?
- Hovlidagi gulning hidini qaysi a’zo yordamida sezamiz?
- Ovqatning shirin yoki sho’r ta’mini sezadigan asosiy a’zo qaysi?
- Tanamizning tashqi yuzasini qoplab, uni tashqi ta’sirlardan himoya qiladigan a’zo nima?
- Qonni tomirlar bo’ylab haydaydigan, ko’krak qafasida joylashgan a’zo qaysi?
- Nafas olganimizda havo kiradigan va qon bilan havo o’rtasida gaz almashadigan juft a’zo nima?
- Bosh suyagi ichida joylashgan, fikrlash va xotira bilan bog’liq a’zo qaysi?
- Og’izda ovqatni tishlash va maydalashga xizmat qiladigan qattiq tuzilmalar nima deb ataladi?
- Tananing tayanchi bo’lgan barcha suyaklar birgalikda nima deb ataladi?
2-tur: o’rtacha savollar
- Qonni filtrlab, siydik hosil qiladigan juft a’zo qaysi?
- Ovqat hazm qilishga yordam beradigan safro suyuqligini qaysi a’zo ishlab chiqaradi?
- Qizilo’ngachdan kelgan ovqat qorin bo’shlig’idagi qaysi xaltasimon a’zoga tushadi?
- Hazm bo’lgan oziq moddalarning asosiy qismi ichakning qaysi bo’limida qonga yoki limfaga so’riladi?
- Mushakni suyakka biriktirib turadigan mustahkam tuzilma nima deb ataladi?
- Bo’g’imlarda suyaklarni bir-biriga biriktirib turadigan mustahkam tuzilmalar qanday ataladi?
- Ko’krak va qorin bo’shliqlarini ajratib turadigan, nafas olishda qatnashadigan mushak nima?
- Ko’zning rangdor pardasi o’rtasidagi, yorug’lik kiradigan teshik nima deb ataladi?
- Qisqarib va bo’shashib, suyaklarning harakatlanishiga yordam beradigan tana tuzilmalari nima?
- Hazm bo’lmagan qoldiqlardan najas ichakning qaysi bo’limida shakllanadi?
3-tur: qiyin savollar
- Axborotni nerv impulslari orqali uzatishga moslashgan nerv hujayrasi qanday ataladi?
- Tarkibidagi gemoglobin yordamida kislorod tashiydigan qizil qon hujayralari nima deb ataladi?
- Organizmni mikroblardan himoya qilishda qatnashadigan oq qon hujayralarining nomi nima?
- Qonning ivishida qatnashadigan qon plastinkalari qanday ataladi?
- O’pkada havo bilan qon o’rtasida gaz almashadigan mayda pufakchalar nima deb ataladi?
- Buyrakda qonni filtrlash va siydik hosil qilishda qatnashadigan asosiy tuzilish birligi nima?
- Ko’zning yorug’likni sezuvchi hujayralar joylashgan ichki pardasi qanday ataladi?
- Qizil qon hujayralarida joylashgan, kislorodni biriktirib tashiydigan oqsil nima?
- Qonni yurakdan boshqa a’zolar tomon olib ketadigan qon tomirlari qanday ataladi?
- Qonni a’zolardan yurakka qaytarib olib keladigan qon tomirlari nima deb ataladi?
Javoblar: inson tanasi viktorinasi
Quyidagi javoblar savollar bilan bir xil tartibda berilgan. Tekshirayotganda faqat yozilishiga emas, ma’nosiga ham qarang: masalan, birlik va ko’plik shaklidagi to’g’ri javoblarni qabul qilish mumkin.
- Ko’z.
- Quloq.
- Burun.
- Til.
- Teri.
- Yurak.
- O’pka.
- Bosh miya.
- Tishlar.
- Skelet.
- Buyrak.
- Jigar.
- Oshqozon.
- Ingichka ichakda.
- Pay.
- Boylamlar.
- Diafragma.
- Ko’z qorachig’i.
- Mushaklar.
- Yo’g’on ichakda.
- Neyron.
- Eritrotsitlar.
- Leykotsitlar.
- Trombotsitlar.
- Alveolalar.
- Nefron.
- To’r parda.
- Gemoglobin.
- Arteriyalar.
- Venalar.
Viktorinani qanday o’tkazish mumkin
- Jamoalarni tenglashtiring. Oilaviy o’yinda bolalar va kattalarni aralashtiring. Sinfda esa faqat tez javob beradigan o’quvchilar emas, barcha qatnashishi uchun javob aytuvchi vakilni har savolda almashtiring.
- O’ylash uchun fursat bering. Boshlovchi savolni oxirigacha o’qisin, keyin maslahatlashishga vaqt ajratsin. Qiyin atamalar uchraganda savolni qayta o’qish mumkin, lekin javobni bildirib qo’yadigan qo’shimcha izoh bermang.
- Ball qoidasini oldindan kelishing. Eng sodda yo’l — har bir to’g’ri javobga bir ball berish. Qiyin turga ko’proq ball ajratmoqchi bo’lsangiz, buni o’yin boshlanishidan oldin ayting va qoida o’rtada o’zgarmasin.
- Javoblarni bir vaqtda tekshiring. Jamoalar javoblarini qog’ozga yozsin va barcha turlar tugagach topshirsin. Shunda boshqalarning ovoz chiqarib aytgan javobi keyingi ishtirokchiga yordam bermaydi.
- Sovrinni sodda tanlang. Kitob belgisi, qalam yoki jamoaga yozilgan iliq tilak yetarli. Xato javob uchun hech kimni masxara qilmang; o’yindan keyin tushunarsiz qolgan savollarni birgalikda muhokama qiling.
Qiyin atamalarni qanday eslab qolish mumkin?
Atamani vazifasi bilan bog’lang. Masalan, eritrotsitni kislorod tashiydigan hujayra, leykotsitni himoyada qatnashadigan hujayra, trombotsitni esa qon ivishiga yordam beradigan plastinka sifatida eslash qulay.
Rasm ham yordam beradi. Inson tanasi viktorinasidan keyin daftar yoki darslikdagi tana tasviridan yurak, o’pka, oshqozon va buyraklarni toping; so’ng ularning nomlarini yopib, qayta aytib ko’ring.
Bir-biriga yaqin tushunchalarni juftlab yozing: pay mushakni suyakka, boylam esa suyakni suyakka biriktiradi. Arteriya va venani farqlashda qonning yurakka nisbatan qaysi tomonga oqishini eslang.
Ko’p beriladigan savollar
Bu savollar kichik yoshdagi bolalarga ham mos keladimi?
Oson turdagi savollarni kichik yoshdagi bolalar bilan ham og’zaki o’ynash mumkin. O’rtacha va qiyin turlarni esa bolaning darsda o’tgan mavzulariga qarab tanlang; hali uchramagan atamani bilmaslikni kamchilik deb baholamang.
Viktorinani biologiya darsida qanday ishlatsa bo’ladi?
Uni o’tilgan mavzuni takrorlash uchun qo’llash mumkin. O’qituvchi sinf o’rgangan bo’limlarga mos savollarni ajratib olsin, tekshiruvdan keyin esa o’quvchilardan tanlagan javobini qisqacha izohlashni so’rasin.
Jamoalar teng ball olsa, g’olib qanday aniqlanadi?
Teng natijani umumiy g’alaba sifatida qabul qilish mumkin. Agar bitta g’olib kerak bo’lsa, oldindan kelishilgan tartibda har jamoaga ro’yxatdagi bir a’zoning vazifasini izohlashni topshiring va izohning to’g’riligini baholang.