География заковат саволлари бутун оила билан ўйнаш ёки мактабда билимни синаш учун мўлжалланган. Иштирокчиларни жамоаларга ажратинг, саволларни навбат билан ўқинг ва ҳар бир тўғри жавоб учун келишилган баллни ёзиб боринг. Жавоблар ёпиқ бўлимларда берилган: уларни жамоалар ўз фикрини айтгач очинг.
География заковат саволлари
Саволлар осон тушунчалардан харита ва табиат ҳодисаларига оид атамаларгача мураккаблашиб боради. Ҳар бир топшириқда битта аниқ жавоб кутилади. Бошловчи саволни ўқишдан олдин жавобни текшириб олсин, лекин уни иштирокчиларга кўрсатмасин.
1-тур: осон саволлар
Бу турда кундалик ҳаётда эшитиладиган жой номлари ва географик тушунчалар учрайди. Кичик ёшдаги иштирокчиларга саволни қайта ўқиб бериш мумкин, аммо жавобга ишора қилманг.
- Ўзбекистоннинг пойтахти бўлган шаҳар қандай номланади?
Жавобни кўриш
Тошкент
- Ер шарининг кичрайтирилган шарсимон модели нима деб аталади?
Жавобни кўриш
Глобус
- Ер юзасини ёки унинг бир қисмини шартли белгилар билан текисликда кўрсатадиган тасвир нима?
Жавобни кўриш
Харита
- Қуёш чиқадиган томон уфқнинг қайси асосий йўналишига мос келади?
Жавобни кўриш
Шарқ
- Кечқурун Қуёш ботадиган томон уфқнинг қайси асосий йўналишига мос келади?
Жавобни кўриш
Ғарб
- Магнит мили ёрдамида уфқ томонларини аниқлашга хизмат қиладиган асбоб қандай аталади?
Жавобни кўриш
Компас
- Атрофи ҳар томондан сув билан ўралган, материкдан кичик қуруқлик қисми нима дейилади?
Жавобни кўриш
Орол
- Уч томондан сув ўраган, бир томони эса қуруқликка туташган ер қисми қандай аталади?
Жавобни кўриш
Яриморол
- Табиий ўзан бўйлаб оқадиган сув оқими географияда нима деб аталади?
Жавобни кўриш
Дарё
- Қуруқликдаги табиий чуқурликда тўпланган, денгизга бевосита туташмаган сув ҳавзаси нима дейилади?
Жавобни кўриш
Кўл
2-тур: ўртача саволлар
Энди таърифни диққат билан тингланг. Биргина белги жавобни топишга ёрдам бериши мумкин: масалан, чизиқнинг қайси йўналишда ўтиши ёки сувнинг қаерда тармоқланиши.
- Ер шарини Шимолий ва Жанубий яримшарларга ажратадиган тасаввурий айлана қандай номланади?
Жавобни кўриш
Экватор
- Глобусда Шимолий қутбдан Жанубий қутбгача ўтказилган тасаввурий яримайлана чизиқ нима дейилади?
Жавобни кўриш
Меридиан
- Глобусда экваторга параллел равишда ўтказиладиган тасаввурий айлана чизиқлар қандай аталади?
Жавобни кўриш
Параллеллар
- Харитадаги масофа ҳақиқий масофага нисбатан қанча кичрайтирилганини кўрсатувчи нисбат нима дейилади?
Жавобни кўриш
Масштаб
- Дарё қуйилиш жойида тармоқланиб, оқизиқлардан ҳосил қилган пасттекислик қандай аталади?
Жавобни кўриш
Делта
- Бир-бирига яқин жойлашган ороллар гуруҳи географияда қандай ном билан юритилади?
Жавобни кўриш
Архипелаг
- Икки сув ҳавзасини туташтирадиган ва қуруқлик қисмларини ажратиб турадиган тор сув йўли нима?
Жавобни кўриш
Бўғиз
- Океан ёки денгизнинг қуруқлик ичкарисига кириб борган қисми қандай аталади?
Жавобни кўриш
Қўлтиқ
- Ерни ўраб турган ҳаво қобиғи география дарсларида қандай ном билан аталади?
Жавобни кўриш
Атмосфера
- Ернинг океанлар, дарёлар, кўллар ва бошқа сувларни бирлаштирувчи сув қобиғи нима дейилади?
Жавобни кўриш
Гидросфера
3-тур: қийин саволлар
Охирги турда харита билан ишлаш ва шамоллар ҳақидаги билимлар керак бўлади. Жавобни тахмин қилишдан олдин жамоада таърифдаги белгиларни солиштиринг: мавсум алмашиши билан кун-тун алмашишини адаштирманг.
- Шимол йўналишидан объект томон йўналишгача соат мили бўйича ўлчанадиган бурчак нима дейилади?
Жавобни кўриш
Азимут
- Нуқтанинг экватордан шимолда ёки жанубда жойлашувини бурчак орқали ифодаловчи географик координата нима?
Жавобни кўриш
Географик кенглик
- Нуқтанинг бош меридиандан шарқда ёки ғарбда жойлашувини бурчак орқали ифодаловчи географик координата нима?
Жавобни кўриш
Географик узунлик
- Харитада ҳаво ҳарорати бир хил бўлган нуқталарни бирлаштирувчи чизиқ қандай аталади?
Жавобни кўриш
Изотерма
- Об-ҳаво харитасида атмосфера босими бир хил бўлган нуқталарни туташтирувчи чизиқ нима дейилади?
Жавобни кўриш
Изобара
- Йўналишини мавсумга қараб ўзгартириб, ёзда денгиздан қуруқликка, қишда аксинча эсадиган шамол нима?
Жавобни кўриш
Муссон
- Тропик кенгликлардан экватор томон йил давомида мунтазам эсадиган шамоллар қандай аталади?
Жавобни кўриш
Пассатлар
- Соҳилда кундузи сувдан қуруқликка, кечаси эса қуруқликдан сувга эсадиган маҳаллий шамол нима?
Жавобни кўриш
Бриз
- Ер юзасидаги тоғ, текислик, ботиқ каби шаклларнинг умумий номи нима?
Жавобни кўриш
Релъеф
- Муайян жойга хос бўлган кўп йиллик об-ҳаво ҳолати қандай аталади?
Жавобни кўриш
Иқлим
Викторинани қандай ўтказиш мумкин
- Жамоаларни аралаштириб тузинг. Катталар ва болалар бирга қатнашса, ҳар кимга фикр айтиш имконини беринг. Жавобни доим бир киши ёзмасин.
- Ўйлаш вақтини олдиндан келишинг. Осон саволларга қисқароқ, қийинларига узоқроқ вақт ажратинг. Бошловчи вақт тугашини ҳаммага бир хил тарзда билдирсин.
- Балл мезонини ёзиб қўйинг. Масалан, осон тур учун бир, ўртача тур учун икки, қийин тур учун уч балл белгиланг. Бу ўйин қоидаси, уни бошлашдан олдин тушунтиринг.
- Жавобларни бир вақтда олинг. Жамоалар жавобини қоғозга ёзиб топширса, бошқаларнинг фикрини эшитиб қолмайди. Шундан кейингина ёпиқ жавобни очинг.
- Совғани содда танланг. Қалам, дафтар ёки қўлда тайёрланган табрик етарли. Иштирокчиларни фақат ютуғи учун эмас, ҳамкорлиги ва диққат билан тинглагани учун ҳам рағбатлантиринг.
Ўйиндан кейин ҳар бир жамоа қийналган битта саволни танласин ва унга тегишли тушунчани харита ёки глобусда тушунтириб берсин.
Кўп бериладиган саволлар
География заковат саволлари қайси ёшдагиларга мос?
Саволлар бутун оила учун тузилган, аммо кичик болалар учун осон турдан бошлаган маъқул. Юқори синф ўқувчилари ва катталар кейинги турларда ҳам билимини синаши мумкин.
Харита ёки глобусдан фойдаланишга рухсат бериладими?
Ҳа, агар буни ўйин бошланишидан олдин барча жамоалар билан келишсангиз бўлади. Хотирани синашни истасангиз, савол вақтида улардан фойдаланманг, жавобдан кейин эса керакли жой ёки чизиқни бирга топинг.
Жавобда имло хатоси бўлса, балл бериладими?
Атама аниқ танилса ва хато унинг маъносини ўзгартирмаса, балл беришга олдиндан келишиш мумкин. Бироқ бошқа географик тушунча ёзилган бўлса, уни тўғри жавоб деб қабул қилманг.