Biologiya 9-sinf testi hujayra, irsiyat, ekologiya va evolutsiya mavzulariga oid 20 ta savoldan iborat bo’lib, 9-sinf o’quvchilariga mo’ljallangan. Har bir savolda bitta to’g’ri javob bor. Avval variantlarni daftarga belgilang, keyin oxiridagi javoblar va izohlar bilan tekshiring.
Biologiya 9-sinf testi bo’yicha test savollari
- Tirik organizmlarning asosiy tuzilish va hayot faoliyati birligi nima?
A) Hujayra
B) To’qima
C) Organ
D) Organlar sistemasi - Hujayrada oqsil sintezi bevosita qaysi tuzilmada kechadi?
A) Lizosomada
B) Ribosomada
C) Vakuolada
D) Hujayra markazida - O’simlik hujayrasida fotosintez jarayoni qayerda kechadi?
A) Yadroda
B) Mitoxondriyada
C) Xloroplastda
D) Ribosomada - Quyidagi organizmlardan qaysi biri prokariot, ya’ni membrana bilan o’ralgan yadrosi bo’lmagan organizmdir?
A) Amyoba
B) Achitqi zamburug’i
C) Xlamidomonada
D) Bakteriya - Hujayra membranasining tanlab o’tkazuvchanligi nimani bildiradi?
A) Faqat suvni o’tkazib, boshqa barcha moddalarni to’sishini
B) Moddalarning hujayraga kirishi va undan chiqishini tartibga solishini
C) Barcha moddalarni bir xil tezlikda o’tkazishini
D) Hujayra ichidagi moddalarni butunlay o’tkazmasligini - Ekotizimda, ya’ni organizmlar va ularning yashash muhiti birligida, qaysi guruh quyosh energiyasi yordamida organik modda hosil qiladi?
A) O’txo’r hayvonlar
B) Yirtqich hayvonlar
C) Yashil o’simliklar
D) Chirituvchi zamburug’lar - To’kilgan barglardagi organik qoldiqlarni parchalashda qaysi guruh bevosita qatnashadi?
A) Faqat yirtqich qushlar
B) Faqat yashil suvo’tlar
C) Faqat o’txo’r sutemizuvchilar
D) Chirituvchi bakteriyalar va zamburug’lar - Bir maydonda o’sayotgan ikki o’simlikning yorug’lik uchun raqobati qanday omilga misol bo’ladi?
A) Biotik, ya’ni tirik organizmlar ta’siriga
B) Abiotik, ya’ni jonsiz muhit ta’siriga
C) Antropogen, ya’ni inson faoliyati ta’siriga
D) Irsiy, ya’ni ota-onadan belgi o’tishiga - Odatdagi DNK tarkibida uchraydigan, RNK tarkibida esa uning o’rnini uratsil egallaydigan azotli asosni toping.
A) Adenin
B) Guanin
C) Timin
D) Sitozin - Gen nima?
A) Hujayrada energiya hosil qiladigan organoid
B) Hujayrani tashqi tomondan o’rab turadigan qavat
C) Oqsilni tashkil etuvchi aminokislota
D) Irsiy axborot saqlovchi DNK bo’lagi - Mitoz odatdagidek kechganda hosil bo’lgan ikkita qiz hujayraning xromosomalar soni qanday bo’ladi?
A) Har birida ona hujayradagidek bo’ladi
B) Har birida ona hujayradagidan ikki baravar kam bo’ladi
C) Har birida ona hujayradagidan ikki baravar ko’p bo’ladi
D) Birida ikki baravar ko’p, ikkinchisida ikki baravar kam bo’ladi - Meyoz yakunida hosil bo’lgan hujayralarda xromosomalar to’plami boshlang’ich diploid hujayraga nisbatan qanday o’zgaradi?
A) Ikki baravar ortadi
B) Ikki baravar kamayadi
C) O’zgarmasdan qoladi
D) To’rt baravar ortadi - Urug’lanish jarayonining asosiy hodisasi qaysi?
A) Tana hujayrasining ikkiga bo’linishi
B) Xromosomalar sonining yarmiga kamayishi
C) Organizmning jinsiy hujayralarsiz ko’payishi
D) Erkak va urg’ochi gametalarning qo’shilishi - Odam qo’li va kitning oldingi suzgichi gomologik organlarga misol bo’ladi. Bu nimani anglatadi?
A) Ularning kelib chiqishi va asosiy tuzilish rejasi umumiy
B) Ular aynan bir xil vazifani bajaradi
C) Ular bir xil muhitda yashash tufayli mustaqil paydo bo’lgan
D) Ularning ichki tuzilishi o’zaro bog’liq emas - Tabiiy tanlanishning mohiyatini qaysi fikr to’g’ri ifodalaydi?
A) Organizmga kerak bo’lgan barcha belgilar uning xohishi bilan paydo bo’ladi
B) Muhitga mos irsiy belgili organizmlar ko’proq nasl qoldirishi mumkin
C) Hayot davomida orttirilgan har qanday belgi albatta avlodga o’tadi
D) Barcha organizmlar sharoitdan qat’i nazar bir xil nasl qoldiradi - Fenotip deganda nima tushuniladi?
A) Organizmning faqat jinsiy hujayralari
B) Organizmning faqat genlari yig’indisi
C) Genotip va muhit ta’sirida namoyon bo’ladigan belgilar majmui
D) Organizm yashaydigan joydagi jonsiz omillar yig’indisi - A va a bir genning ikki xil shakli bo’lsa, qaysi yozuv geterozigota holatni bildiradi?
A) Aa
B) AA
C) aa
D) A - Aa genotipli organizm meyoz orqali shu gen bo’yicha qanday gametalar hosil qiladi?
A) Faqat A
B) Faqat a
C) A va a
D) AA va aa - Aa va aa genotipli organizmlar chatishtirildi. Oddiy Mendel irsiylanishida avlodning qancha qismi Aa bo’lishi kutiladi?
A) To’rtdan biri
B) Yarmi
C) To’rtdan uch qismi
D) Barchasi - Aa va Aa genotipli organizmlar chatishtirilganda, oddiy Mendel irsiylanishiga ko’ra aa genotipli avlod ehtimoli qancha?
A) Yarmi
B) To’rtdan uch qismi
C) Barchasi
D) To’rtdan biri
To’g’ri javoblar
Belgilagan variantlaringizni quyidagi tartib bilan solishtiring. Har bir to’g’ri javob uchun bir ball yozing; xato javobning izohini esa keyingi savolga o’tmasdan o’qib chiqing.
- A) Hujayra — organizmning asosiy tuzilish va hayot faoliyati birligi, chunki tiriklikning asosiy jarayonlari hujayrada kechadi.
- B) Ribosoma — oqsil hosil bo’ladigan tuzilma bo’lib, unda aminokislotalar belgilangan tartibda birikadi.
- C) Xloroplast — o’simlikning yashil hujayralarida yorug’lik energiyasi yordamida organik moddalar hosil bo’ladigan organoid.
- D) Bakteriya — prokariot organizm, chunki uning irsiy materiali membrana bilan o’ralgan yadro ichida joylashmaydi.
- B) Moddalar almashinuvini tartibga solish — membrana ayrim moddalarni o’tkazib, boshqalarining o’tishini cheklashi bilan bog’liq.
- C) Yashil o’simliklar — fotosintezda quyosh energiyasidan foydalanib, anorganik moddalardan organik moddalar hosil qiladi.
- D) Chirituvchi bakteriyalar va zamburug’lar — organik qoldiqlarni parchalab, moddalarning tabiatdagi aylanishida qatnashadi.
- A) Biotik ta’sir — raqobatda bir tirik organizm boshqa tirik organizmning yashash sharoitiga ta’sir ko’rsatadi.
- C) Timin — DNKning azotli asoslaridan biri, odatdagi RNK tarkibida esa uning o’rnida uratsil uchraydi.
- D) Irsiy axborot saqlovchi DNK bo’lagi — gen hujayrada muayyan mahsulot, masalan, oqsil hosil bo’lishi haqidagi axborotni saqlaydi.
- A) Ona hujayradagidek — mitozda oldindan nusxalangan xromosomalar qiz hujayralarga teng taqsimlanib, xromosomalar soni saqlanadi.
- B) Ikki baravar kamayadi — meyoz diploid, ya’ni ikki to’plamli hujayradan gaploid, ya’ni bir to’plamli hujayralar hosil qiladi.
- D) Gametalarning qo’shilishi — erkak va urg’ochi jinsiy hujayralar birlashib, zigota deb ataladigan dastlabki hujayrani hosil qiladi.
- A) Kelib chiqishi va asosiy tuzilish rejasi umumiy — gomologik organlar turli vazifalarni bajarsa ham, tuzilishidagi umumiylik saqlanadi.
- B) Mos irsiy belgili organizmlarning ko’proq nasl qoldirishi — foydali belgilar avlodlarga o’tib, muayyan sharoitda kengroq tarqalishi mumkin.
- C) Namoyon bo’ladigan belgilar majmui — fenotip organizmning genotipi va u rivojlanadigan muhitning o’zaro ta’siriga bog’liq.
- A) Aa — geterozigotada bir genning allel deb ataladigan ikki xil shakli mavjud bo’ladi.
- C) A va a — meyozda allellar ajraladi va har bir gameta shu juftlikning faqat bittasini oladi.
- B) Yarmi — Aa organizm A yoki a, aa organizm esa faqat a gameta bergani uchun Aa va aa teng ehtimolda hosil bo’ladi.
- D) To’rtdan biri — ehtimoli teng bo’lgan AA, Aa, aA va aa birikmalaridan faqat bittasi aa genotipiga mos keladi.
Natijangizni baholang
0–9 ta to’g’ri javob: asosiy tushunchalarni mustahkamlashdan boshlang. Hujayra qismlari va ularning vazifalarini jadvalga yozing, keyin irsiyatga oid atamalarni misollar bilan takrorlang.
10–15 ta to’g’ri javob: mavzularning bir qismini yaxshi tushungansiz. Xatolaringizni guruhlang: hujayra, ekologiya yoki genetika bo’yicha qaysi savollar qiyin bo’lganini aniqlab, o’sha mavzuni qayta o’qing.
16–20 ta to’g’ri javob: bilimlaringiz ancha mustahkam. Endi javob variantlarini yopib, har bir tanlovingiz sababini o’z so’zlaringiz bilan tushuntirib ko’ring.
Ko’p beriladigan savollar
Bu test maktabdagi nazorat ishining aynan o’zimi?
Yo’q, bu 9-sinf biologiyasidagi asosiy tushunchalarni mashq qilish uchun tuzilgan test. Nazorat ishiga tayyorlanayotganda o’qituvchingiz belgilagan mavzular va darslikdagi topshiriqlarni ham takrorlang.
Genetika savollarini yechishda nimadan boshlash kerak?
Avval ota-ona genotiplarini va ular hosil qiladigan gametalarni yozing. Keyin gametalarni jadvalda juftlang: bu usul genotiplar ulushini taxmin bilan emas, tartibli ravishda topishga yordam beradi.
Chatishtirishdagi ehtimol har bir oilada aynan takrorlanadimi?
Yo’q, hisoblangan ehtimol har bir kichik avlod guruhida aynan shu nisbat kuzatilishini kafolatlamaydi. Masalan, to’rtdan bir ehtimol har to’rtta avloddan albatta bittasi kerakli genotipda bo’ladi degani emas.