Биология 9-синф тести ҳужайра, ирсият, экология ва эволуция мавзуларига оид 20 та саволдан иборат бўлиб, 9-синф ўқувчиларига мўлжалланган. Ҳар бир саволда битта тўғри жавоб бор. Аввал вариантларни дафтарга белгиланг, кейин охиридаги жавоблар ва изоҳлар билан текширинг.
Биология 9-синф тести бўйича тест саволлари
- Тирик организмларнинг асосий тузилиш ва ҳаёт фаолияти бирлиги нима?
А) Ҳужайра
Б) Тўқима
C) Орган
Д) Органлар системаси - Ҳужайрада оқсил синтези бевосита қайси тузилмада кечади?
А) Лизосомада
Б) Рибосомада
C) Вакуолада
Д) Ҳужайра марказида - Ўсимлик ҳужайрасида фотосинтез жараёни қаерда кечади?
А) Ядрода
Б) Митохондрияда
C) Хлоропластда
Д) Рибосомада - Қуйидаги организмлардан қайси бири прокариот, яъни мембрана билан ўралган ядроси бўлмаган организмдир?
А) Амёба
Б) Ачитқи замбуруғи
C) Хламидомонада
Д) Бактерия - Ҳужайра мембранасининг танлаб ўтказувчанлиги нимани билдиради?
А) Фақат сувни ўтказиб, бошқа барча моддаларни тўсишини
Б) Моддаларнинг ҳужайрага кириши ва ундан чиқишини тартибга солишини
C) Барча моддаларни бир хил тезликда ўтказишини
Д) Ҳужайра ичидаги моддаларни бутунлай ўтказмаслигини - Экотизимда, яъни организмлар ва уларнинг яшаш муҳити бирлигида, қайси гуруҳ қуёш энергияси ёрдамида органик модда ҳосил қилади?
А) Ўтхўр ҳайвонлар
Б) Йиртқич ҳайвонлар
C) Яшил ўсимликлар
Д) Чиритувчи замбуруғлар - Тўкилган барглардаги органик қолдиқларни парчалашда қайси гуруҳ бевосита қатнашади?
А) Фақат йиртқич қушлар
Б) Фақат яшил сувўтлар
C) Фақат ўтхўр сутемизувчилар
Д) Чиритувчи бактериялар ва замбуруғлар - Бир майдонда ўсаётган икки ўсимликнинг ёруғлик учун рақобати қандай омилга мисол бўлади?
А) Биотик, яъни тирик организмлар таъсирига
Б) Абиотик, яъни жонсиз муҳит таъсирига
C) Антропоген, яъни инсон фаолияти таъсирига
Д) Ирсий, яъни ота-онадан белги ўтишига - Одатдаги ДНК таркибида учрайдиган, РНК таркибида эса унинг ўрнини уратсил эгаллайдиган азотли асосни топинг.
А) Аденин
Б) Гуанин
C) Тимин
Д) Ситозин - Ген нима?
А) Ҳужайрада энергия ҳосил қиладиган органоид
Б) Ҳужайрани ташқи томондан ўраб турадиган қават
C) Оқсилни ташкил этувчи аминокислота
Д) Ирсий ахборот сақловчи ДНК бўлаги - Митоз одатдагидек кечганда ҳосил бўлган иккита қиз ҳужайранинг хромосомалар сони қандай бўлади?
А) Ҳар бирида она ҳужайрадагидек бўлади
Б) Ҳар бирида она ҳужайрадагидан икки баравар кам бўлади
C) Ҳар бирида она ҳужайрадагидан икки баравар кўп бўлади
Д) Бирида икки баравар кўп, иккинчисида икки баравар кам бўлади - Меёз якунида ҳосил бўлган ҳужайраларда хромосомалар тўплами бошланғич диплоид ҳужайрага нисбатан қандай ўзгаради?
А) Икки баравар ортади
Б) Икки баравар камаяди
C) Ўзгармасдан қолади
Д) Тўрт баравар ортади - Уруғланиш жараёнининг асосий ҳодисаси қайси?
А) Тана ҳужайрасининг иккига бўлиниши
Б) Хромосомалар сонининг ярмига камайиши
C) Организмнинг жинсий ҳужайраларсиз кўпайиши
Д) Эркак ва урғочи гаметаларнинг қўшилиши - Одам қўли ва китнинг олдинги сузгичи гомологик органларга мисол бўлади. Бу нимани англатади?
А) Уларнинг келиб чиқиши ва асосий тузилиш режаси умумий
Б) Улар айнан бир хил вазифани бажаради
C) Улар бир хил муҳитда яшаш туфайли мустақил пайдо бўлган
Д) Уларнинг ички тузилиши ўзаро боғлиқ эмас - Табиий танланишнинг моҳиятини қайси фикр тўғри ифодалайди?
А) Организмга керак бўлган барча белгилар унинг хоҳиши билан пайдо бўлади
Б) Муҳитга мос ирсий белгили организмлар кўпроқ насл қолдириши мумкин
C) Ҳаёт давомида орттирилган ҳар қандай белги албатта авлодга ўтади
Д) Барча организмлар шароитдан қатъи назар бир хил насл қолдиради - Фенотип деганда нима тушунилади?
А) Организмнинг фақат жинсий ҳужайралари
Б) Организмнинг фақат генлари йиғиндиси
C) Генотип ва муҳит таъсирида намоён бўладиган белгилар мажмуи
Д) Организм яшайдиган жойдаги жонсиз омиллар йиғиндиси - А ва а бир геннинг икки хил шакли бўлса, қайси ёзув гетерозигота ҳолатни билдиради?
А) Аа
Б) АА
C) аа
Д) А - Аа генотипли организм меёз орқали шу ген бўйича қандай гаметалар ҳосил қилади?
А) Фақат А
Б) Фақат а
C) А ва а
Д) АА ва аа - Аа ва аа генотипли организмлар чатиштирилди. Оддий Мендел ирсийланишида авлоднинг қанча қисми Аа бўлиши кутилади?
А) Тўртдан бири
Б) Ярми
C) Тўртдан уч қисми
Д) Барчаси - Аа ва Аа генотипли организмлар чатиштирилганда, оддий Мендел ирсийланишига кўра аа генотипли авлод эҳтимоли қанча?
А) Ярми
Б) Тўртдан уч қисми
C) Барчаси
Д) Тўртдан бири
Тўғри жавоблар
Белгилаган вариантларингизни қуйидаги тартиб билан солиштиринг. Ҳар бир тўғри жавоб учун бир балл ёзинг; хато жавобнинг изоҳини эса кейинги саволга ўтмасдан ўқиб чиқинг.
- А) Ҳужайра — организмнинг асосий тузилиш ва ҳаёт фаолияти бирлиги, чунки тирикликнинг асосий жараёнлари ҳужайрада кечади.
- Б) Рибосома — оқсил ҳосил бўладиган тузилма бўлиб, унда аминокислоталар белгиланган тартибда бирикади.
- C) Хлоропласт — ўсимликнинг яшил ҳужайраларида ёруғлик энергияси ёрдамида органик моддалар ҳосил бўладиган органоид.
- Д) Бактерия — прокариот организм, чунки унинг ирсий материали мембрана билан ўралган ядро ичида жойлашмайди.
- Б) Моддалар алмашинувини тартибга солиш — мембрана айрим моддаларни ўтказиб, бошқаларининг ўтишини чеклаши билан боғлиқ.
- C) Яшил ўсимликлар — фотосинтезда қуёш энергиясидан фойдаланиб, анорганик моддалардан органик моддалар ҳосил қилади.
- Д) Чиритувчи бактериялар ва замбуруғлар — органик қолдиқларни парчалаб, моддаларнинг табиатдаги айланишида қатнашади.
- А) Биотик таъсир — рақобатда бир тирик организм бошқа тирик организмнинг яшаш шароитига таъсир кўрсатади.
- C) Тимин — ДНКнинг азотли асосларидан бири, одатдаги РНК таркибида эса унинг ўрнида уратсил учрайди.
- Д) Ирсий ахборот сақловчи ДНК бўлаги — ген ҳужайрада муайян маҳсулот, масалан, оқсил ҳосил бўлиши ҳақидаги ахборотни сақлайди.
- А) Она ҳужайрадагидек — митозда олдиндан нусхаланган хромосомалар қиз ҳужайраларга тенг тақсимланиб, хромосомалар сони сақланади.
- Б) Икки баравар камаяди — меёз диплоид, яъни икки тўпламли ҳужайрадан гаплоид, яъни бир тўпламли ҳужайралар ҳосил қилади.
- Д) Гаметаларнинг қўшилиши — эркак ва урғочи жинсий ҳужайралар бирлашиб, зигота деб аталадиган дастлабки ҳужайрани ҳосил қилади.
- А) Келиб чиқиши ва асосий тузилиш режаси умумий — гомологик органлар турли вазифаларни бажарса ҳам, тузилишидаги умумийлик сақланади.
- Б) Мос ирсий белгили организмларнинг кўпроқ насл қолдириши — фойдали белгилар авлодларга ўтиб, муайян шароитда кенгроқ тарқалиши мумкин.
- C) Намоён бўладиган белгилар мажмуи — фенотип организмнинг генотипи ва у ривожланадиган муҳитнинг ўзаро таъсирига боғлиқ.
- А) Аа — гетерозиготада бир геннинг аллел деб аталадиган икки хил шакли мавжуд бўлади.
- C) А ва а — меёзда аллеллар ажралади ва ҳар бир гамета шу жуфтликнинг фақат биттасини олади.
- Б) Ярми — Аа организм А ёки а, аа организм эса фақат а гамета бергани учун Аа ва аа тенг эҳтимолда ҳосил бўлади.
- Д) Тўртдан бири — эҳтимоли тенг бўлган АА, Аа, aA ва аа бирикмаларидан фақат биттаси аа генотипига мос келади.
Натижангизни баҳоланг
0–9 та тўғри жавоб: асосий тушунчаларни мустаҳкамлашдан бошланг. Ҳужайра қисмлари ва уларнинг вазифаларини жадвалга ёзинг, кейин ирсиятга оид атамаларни мисоллар билан такрорланг.
10–15 та тўғри жавоб: мавзуларнинг бир қисмини яхши тушунгансиз. Хатоларингизни гуруҳланг: ҳужайра, экология ёки генетика бўйича қайси саволлар қийин бўлганини аниқлаб, ўша мавзуни қайта ўқинг.
16–20 та тўғри жавоб: билимларингиз анча мустаҳкам. Энди жавоб вариантларини ёпиб, ҳар бир танловингиз сабабини ўз сўзларингиз билан тушунтириб кўринг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу тест мактабдаги назорат ишининг айнан ўзими?
Йўқ, бу 9-синф биологиясидаги асосий тушунчаларни машқ қилиш учун тузилган тест. Назорат ишига тайёрланаётганда ўқитувчингиз белгилаган мавзулар ва дарсликдаги топшириқларни ҳам такрорланг.
Генетика саволларини ечишда нимадан бошлаш керак?
Аввал ота-она генотипларини ва улар ҳосил қиладиган гаметаларни ёзинг. Кейин гаметаларни жадвалда жуфтланг: бу усул генотиплар улушини тахмин билан эмас, тартибли равишда топишга ёрдам беради.
Чатиштиришдаги эҳтимол ҳар бир оилада айнан такрорланадими?
Йўқ, ҳисобланган эҳтимол ҳар бир кичик авлод гуруҳида айнан шу нисбат кузатилишини кафолатламайди. Масалан, тўртдан бир эҳтимол ҳар тўртта авлоддан албатта биттаси керакли генотипда бўлади дегани эмас.