Antivirus — kompyuter yoki telefondagi zararli dasturlarni aniqlash, to’xtatish va olib tashlashga yordam beradigan himoya dasturi. Tanlashda qurilmangizga mos, muntazam yangilanadigan va sozlamalari tushunarli vositani afzal ko’ring. Quyidagi tavsiyalar bepul va pulli variantlarni solishtirish, ogohlantirishlarni tushunish hamda keraksiz dastur o’rnatmaslikka yordam beradi.
Antivirus qurilmani nimadan himoya qiladi?
Zararli dastur — qurilmaga yoki undagi ma’lumotlarga zarar yetkazadigan dastur. Ayrimlari fayllarni buzadi, boshqalari shaxsiy ma’lumotlarni yashirincha yig’ishga urinadi. Kundalik suhbatda bularning hammasini ko’pincha virus deb ataymiz. Aslida virus zararli dasturlarning bir turi: u boshqa fayllarga qo’shilib, ular orqali tarqalishi mumkin.
Himoya dasturi fayllarni tekshiradi va xavfli deb topgan narsasi haqida ogohlantiradi. Masalan, maktab topshirig’i deb yuklangan fayl ichida begona dastur bo’lishi mumkin. Faylning nomi yoki chiroyli belgisi uning xavfsizligini isbotlamaydi. Tekshiruv shubhali faylni ochishdan oldin xavfni payqashga yordam beradi.
Biroq bu vosita barcha xavflarni bartaraf etmaydi. Soxta sahifaga parolni o’zingiz kiritsangiz yoki begona kishiga tasdiqlash kodini aytsangiz, himoya dasturining o’zi yetmaydi. Uni eshik qulfiga o’xshatish mumkin: qulf foydali, ammo kalitni kimga berayotganingizga ham e’tibor kerak.
Tekshiruv va ogohlantirishlar qanday ishlaydi?
Himoya vositasi fayllarni tekshirishda ma’lum xavf belgilarini izlaydi. Ba’zi vositalar dasturlarning shubhali harakatlarini ham kuzatadi. Masalan, oddiy vazifa uchun ochilgan dastur kutilmaganda boshqa fayllarni o’zgartirishga urinsa, bu tekshirishga sabab bo’lishi mumkin. Shu bois himoya faqat fayl nomiga qarab qaror chiqarmaydi.
Yangilanish — dasturga yangi ma’lumotlar va tuzatishlar kelishi. Himoya vositasini o’rnatib, keyin yangilanishlarini butunlay o’chirib qo’yish yaxshi tanlov emas. Avtomatik yangilanish yoqilganini tekshiring. Qurilma internetga uzoq vaqt ulanmagan bo’lsa, muhim fayllarni tekshirishdan oldin himoya vositasining holatiga qarang.
Karantin — shubhali faylning ishlashini cheklab, uni alohida saqlash usuli. Bunday xabar chiqsa, faylni darrov qayta ochmang va ogohlantirishni shunchaki yopib yubormang. Qayerdan yuklaganingizni eslang, xabarni o’qing. Dastur ba’zan xavfsiz faylni ham shubhali deb belgilashi mumkin, ammo buni taxmin bilan hal qilmaslik kerak.
Qaysi himoya vositasi sizga mos keladi?
Hamma uchun birdek mos keladigan yagona tanlov yo’q. Qurilmaning operatsion tizimi, ya’ni uning asosiy ishini boshqaradigan dasturiy muhit, tanlovga ta’sir qiladi. Kompyuterga mo’ljallangan vosita telefonga mos kelmasligi mumkin. Yuklashdan oldin dastur tavsifidagi moslik talablarini qurilmangiz sozlamalaridagi ma’lumotlar bilan solishtiring.
Tanlashni qurilmangizdagi mavjud himoya sozlamalaridan boshlang. Unda himoya vositasi bor-yo’qligini, yoqilganini va yangilanayotganini ko’ring. Faqat reklamada ko’rganingiz uchun yana bir dastur o’rnatishga shoshilmang. Quyidagi mezonlar variantlarni bir xil tartibda baholashga yordam beradi:
- Moslik: dastur aynan siz foydalanadigan tizim va uning talqinida ishlashi kerak.
- Tushunarli boshqaruv: tekshiruvni boshlash, yangilanishni ko’rish va ogohlantirishni tushunish oson bo’lsin.
- Yangilanish: dastur yangi himoya ma’lumotlarini muntazam qabul qila olsin.
- Qurilmaga yuklama: himoya ishlayotganida odatiy vazifalaringiz juda sekinlashib qolmasin.
- Ochiq shartlar: qaysi imkoniyat bepul, qaysi biri pulli ekanini oldindan bilib oling.
Masalan, o’quvchi kompyuterda dars tayyorlasa, oilasi esa undan surat va hujjatlar uchun foydalansa, sodda boshqaruv ayniqsa qulay. Turli vazifalar uchun ko’plab qo’shimcha tugmalar shart emas. Dastur tavsifini o’qiyotganda sizga kerak bo’lmagan imkoniyatlar ro’yxatidan ko’ra, asosiy himoyani qanday boshqarishingizga e’tibor bering.
Bepul dastur yetadimi yoki pullisi kerakmi?
Bepul vosita ham kundalik ehtiyojga mos kelishi mumkin. Pulli degani har doim kuchliroq, bepul degani esa foydasiz degani emas. Farqni faqat narxdan izlamang: aynan qaysi vazifalar mavjudligini, qanday cheklovlar qo’yilganini va ulardan siz foydalanasizmi, shuni solishtiring.
Ayrim pulli to’plamlarda qo’shimcha xizmatlar bo’ladi. Masalan, oiladagi qurilmalarni boshqarish yoki texnik yordam olish imkoniyati taklif etilishi mumkin. Bular kerak bo’lmasa, uzun imkoniyatlar ro’yxati uchun haq to’lashga shoshilmang. Aksincha, tushunmagan holatda yordam so’rash siz uchun zarur bo’lsa, yordam xizmati shartlarini oldindan o’qing.
Sinov uchun berilgan dastur keyinchalik to’lov so’rashi mumkin. O’rnatish oynasidagi shartlarni ko’rib chiqing, avtomatik to’lovga rozilik berayotganingizni tekshiring. Faqat katta chegirma yoki qo’rqituvchi xabar sabab tanlov qilmang. Avval mahsulotning rasmiy tavsifini o’qib, keyin qaror bering.
O’rnatgandan keyin nimalarga e’tibor berish kerak?
Dasturni ishlab chiquvchining rasmiy sahifasi yoki qurilmangizning rasmiy ilovalar do’konidan oling. Begona xabardagi yuklash tugmasiga ishonmang. Ayniqsa, internet sahifasi birdan qurilmangiz zararlanganini aytib, darhol nimadir o’rnatishni talab qilsa, shoshilmang. Sahifadagi da’vo qurilmangiz haqiqatan tekshirilganini anglatmaydi.
O’rnatilgach, himoya yoqilganini va yangilanish holatini tekshiring. Bir vaqtning o’zida bir nechta doimiy himoya dasturini ishlatish shart emas: ular bir-birining ishiga xalaqit berishi yoki qurilmani sekinlashtirishi mumkin. Mavjud vositani almashtirmoqchi bo’lsangiz, eski va yangi dastur ko’rsatmalarini o’qing, sozlamalarni taxmin bilan o’zgartirmang.
Kundalik ehtiyotkorlikni ham saqlang. Kutilmagan faylni ochishdan oldin yuborgan odamdan aniqlashtiring, dasturlarni yangilab boring va muhim hujjatlarning zaxira nusxasini — alohida saqlangan qo’shimcha nusxasini yarating. Masalan, oilaviy suratlar faqat bitta qurilmada qolib ketmasin. Himoya vositasi yo’qolgan har qanday faylni qaytarib bera olmaydi.
Qiziqarli faktlar
- Kompyuter virusi biologik virus emas: u tirik organizm emas, dasturiy koddir.
- Zararli fayl faqat internetdan kelmaydi; tashqi xotira vositasida ham bo’lishi mumkin.
- Faylning tanish nomi uning xavfsizligiga kafolat bermaydi.
- Karantinga olingan fayl darhol butunlay o’chirilgan bo’lishi shart emas.
- Himoya dasturining ogohlantirishi bilan oddiy internet sahifasidagi qo’rqituvchi yozuv bir xil narsa emas.
Hozir qurilmangizning xavfsizlik sozlamalarini ochib ko’ring. Himoya holati, oxirgi yangilanish va tekshiruv natijasi qayerda ko’rsatilishini toping. Hech narsani o’zgartirmasdan shu bo’limlar bilan tanishib olish ham keyingi ogohlantirishni tushunishga yordam beradi.
Ko’p beriladigan savollar
Telefonga ham antivirus kerakmi?
Bu telefon tizimi, undagi mavjud himoya va undan qanday foydalanishingizga bog’liq. Avval qurilmaning xavfsizlik sozlamalarini tekshiring, ilovalarni rasmiy do’kondan oling va faqat reklama tavsiyasi bilan qo’shimcha dastur o’rnatmang.
Himoya dasturi o’rnatilgan bo’lsa, har qanday faylni ochsa bo’ladimi?
Yo’q, hech bir himoya vositasi barcha xavflarni to’liq to’xtatishga kafolat bermaydi. Kutilmagan fayl yoki xabar kelganda, uni kim va nima uchun yuborganini aniqlashtirish baribir kerak.
Tekshiruv paytida kompyuter nega sekinlashadi?
Tekshiruv qurilmaning ishlash quvvatidan foydalanadi, shu sabab boshqa vazifalar sekinroq bajarilishi mumkin. Agar bu dars yoki ishga xalaqit bersa, dastur imkon bersa, tekshiruvni qurilma kamroq ishlatiladigan vaqtga belgilang.
Dastur muhim hujjatni xavfli deb topsa, nima qilaman?
Hujjatni darhol qayta ochmang yoki himoyani o’chirib qo’ymang. Ogohlantirish matnini o’qing, fayl manbasini tekshiring va tushunarsiz bo’lsa, dastur yordam xizmatiga yoki ishonchli texnik mutaxassisga murojaat qiling.